مقدمه اول- واقعیت بالمعنی الأعم، شامل ذهن (واقعیت ذهنی) و خارج مقابل ذهن (خارج بالمعنی الأخص) است.
مقدمه دوم- موجودات ریاضی، وجوداتی ذهنیاند که قائم به نفس مُدرِکاند و وجود خارجی آنها نیز، میتواند در ضمن مصادیق خارج از ذهن، موجود شود.
نظیر عدد ۲؛ که وجود ذهنیاش، قائم به نفس عالِم است، و وجود خارجیاش، در ضمن دو عدد صندلی پیشاروی شما موجود است.
مقدمه سوم- اگر موضوع ما، وجودات ریاضی، از جهتی باشد که به توصیف خارج نشستهاند و از کمّیّت جسم -عَرَض جسم- نظیر خط و سطح و حجم و ... بحث میکنند، احکامشان قطعی است.
مقدمه چهارم- عدم قطعیت در احکامی راه دارد که توصیفی و کشفی از طبیعت است، تحت عنوان قانون طبیعی.
نتیجه: پس عدم قطعیت در احکام ریاضی، از جهت ریاضی بودن و ابزار کار علوم طبیعی واقع شدنشان نیست؛ بلکه از آن جهت است که قانون طبیعی، برای این ابزار؛ یعنی ریاضیات، مسلّم و مفروض الصدق گرفته میشود.
✅ نقد دوم:
این بیان، مبهم است؛ چرا که اگر موهومات را، مقابل واقعیات قرار دهیم، طبق مبنای شما، زمانی احکام ریاضی، اطمینانی هستند، که اشاره به موهومات داشته باشند!.
✅ نقد سوم:
این نقد مبتنی بر پاسخی نقضی است که دلیل را، اعم از مدعا میکند و وسعت اشکال را وسیعتر؛ و آن اینکه؛
اگر عدم قطعیت علمی، در موضوع مورد بحثش، دلیل عدم کارکرد و تخطئهی کامل آن علم باشد؛ بر مبنای تاریخ علم و سیر تکاملی علوم، این منحصر به کارکرد ریاضیات در اقتصاد نبوده و شامل تمامی علوم تجربی نیز میگردد؛ چرا که بخشی از سیر تکاملی علوم، مرهون عدم قطعیتهایی در نگاه دانشمندانی است که مدّعایشان، از سوی دانشمندان پس از آنها، نقض یا تکمیل میشده است؛ اما به هیچ وجه نمیتوان این عدم قطعیّت را، بهانهای برای تعطیل نمودن کارکرد این ابزار در آن علوم قرار داد.
✅ نقد چهارم:
اگر مراد از عدم القطع، عدم القطع یقینی باشد؛ این نوع از عدم القطع، نه تنها در رفتار بشری، که در بسیاری از وجوه علوم تجربی نیز ساری است و عدم القطع بودن آنها، دلیلی بر بیفایده بودن آنها نیست و به صرف وجود عدم قطعیّت در آنها، نمیتوان دست از منافعی که برای بشر به ارمغان میآورند شست و اگر این قاعده مبنای ما باشد، حاصلش چیزی جز تعلیق زندگی نخواهد بود.
✅ نقد پنجم:
بر مبنای نقد اول، اگر مطلوب شما از عدم قطعیت کاربرد ریاضیات در اقتصاد، تخطئهی نگاه ریاضیاتی به اقتصاد است، صدق آن، متوقف بر این است که شما، موضوعات اقتصاد را، متعلَّق علم ریاضی ندانید و آن را از قلمرو ریاضیات خارج کنید؛ نه اینکه صرف عدم قطعیت آن را، دال بر تخطئهی آن قرار دهید.
اگر موضوعات اقتصاد، از سنخ کمّیّت نباشند، مدّعای این بیان ثابت است، و اگر خلاف این باشد، باطل.
مقدمه اول- واقعیت بالمعنی الأعم، شامل ذهن (واقعیت ذهنی) و خارج مقابل ذهن (خارج بالمعنی الأخص) است.
مقدمه دوم- موجودات ریاضی، وجوداتی ذهنیاند که قائم به نفس مُدرِکاند و وجود خارجی آنها نیز، میتواند در ضمن مصادیق خارج از ذهن، موجود شود.
نظیر عدد ۲؛ که وجود ذهنیاش، قائم به نفس عالِم است، و وجود خارجیاش، در ضمن دو عدد صندلی پیشاروی شما موجود است.
مقدمه سوم- اگر موضوع ما، وجودات ریاضی، از جهتی باشد که به توصیف خارج نشستهاند و از کمّیّت جسم -عَرَض جسم- نظیر خط و سطح و حجم و ... بحث میکنند، احکامشان قطعی است.
مقدمه چهارم- عدم قطعیت در احکامی راه دارد که توصیفی و کشفی از طبیعت است، تحت عنوان قانون طبیعی.
نتیجه: پس عدم قطعیت در احکام ریاضی، از جهت ریاضی بودن و ابزار کار علوم طبیعی واقع شدنشان نیست؛ بلکه از آن جهت است که قانون طبیعی، برای این ابزار؛ یعنی ریاضیات، مسلّم و مفروض الصدق گرفته میشود.
✅ نقد دوم:
این بیان، مبهم است؛ چرا که اگر موهومات را، مقابل واقعیات قرار دهیم، طبق مبنای شما، زمانی احکام ریاضی، اطمینانی هستند، که اشاره به موهومات داشته باشند!.
✅ نقد سوم:
این نقد مبتنی بر پاسخی نقضی است که دلیل را، اعم از مدعا میکند و وسعت اشکال را وسیعتر؛ و آن اینکه؛
اگر عدم قطعیت علمی، در موضوع مورد بحثش، دلیل عدم کارکرد و تخطئهی کامل آن علم باشد؛ بر مبنای تاریخ علم و سیر تکاملی علوم، این منحصر به کارکرد ریاضیات در اقتصاد نبوده و شامل تمامی علوم تجربی نیز میگردد؛ چرا که بخشی از سیر تکاملی علوم، مرهون عدم قطعیتهایی در نگاه دانشمندانی است که مدّعایشان، از سوی دانشمندان پس از آنها، نقض یا تکمیل میشده است؛ اما به هیچ وجه نمیتوان این عدم قطعیّت را، بهانهای برای تعطیل نمودن کارکرد این ابزار در آن علوم قرار داد.
✅ نقد چهارم:
اگر مراد از عدم القطع، عدم القطع یقینی باشد؛ این نوع از عدم القطع، نه تنها در رفتار بشری، که در بسیاری از وجوه علوم تجربی نیز ساری است و عدم القطع بودن آنها، دلیلی بر بیفایده بودن آنها نیست و به صرف وجود عدم قطعیّت در آنها، نمیتوان دست از منافعی که برای بشر به ارمغان میآورند شست و اگر این قاعده مبنای ما باشد، حاصلش چیزی جز تعلیق زندگی نخواهد بود.
✅ نقد پنجم:
بر مبنای نقد اول، اگر مطلوب شما از عدم قطعیت کاربرد ریاضیات در اقتصاد، تخطئهی نگاه ریاضیاتی به اقتصاد است، صدق آن، متوقف بر این است که شما، موضوعات اقتصاد را، متعلَّق علم ریاضی ندانید و آن را از قلمرو ریاضیات خارج کنید؛ نه اینکه صرف عدم قطعیت آن را، دال بر تخطئهی آن قرار دهید.
اگر موضوعات اقتصاد، از سنخ کمّیّت نباشند، مدّعای این بیان ثابت است، و اگر خلاف این باشد، باطل.
و آخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمین🌹
مصطفی_مطهری
https://t.me/ReligiousSchool