امروز در فضای مجازی دیدم ماجرای طرح «صیانت(!) از حقوق کاربران شبکه‌های اجتماعی» مردم را به یاد کفتر کاکل‌به‌سر و کبوتر نامه‌بر انداخته است. به همین مناسبت یادداشتی قدیمی را بازنشر می‌کنم؛
طنز؛ سپر مردمان بی‌‌سپر!
طنز مطایبه‌ای‌ست غم‌انگیز با واقعیت‌های تلخ زمانه. به رخ کشیدن است. دلّاکی است. شوخ شیخ پیش چشمش آوردن است. طنزپرداز با دستان ورزیده و چالاکش تن جامعه را کیسه می‌کشد تا چرک و پلشتی را از سراپای آن بیرون کند. هدفش نه سرگرمی است و نه تخریب که به هوش آوردن است و بیدار کردن.
عبید زاکانی شاعر و نویسندۀ قرن هشتم، در یکی از فاسدترین ادوار تاریخ زیسته. با چشمان تیزبینش فروپاشی سیاسی و اقتصادی و اخلاقی زمانه را نگریسته، مصادیقش را برشمرده، از حاکم و سپاهی و شیخ و واعظ تا صوفی و حکیم و خطیب، با همه و همه؛ زن و مرد و پیر و جوان و خرد و کلان شوخی‌های آن‌چنانی کرده و سر سالم به گور برده! نه محصور شده، نه مجبور به جلای وطن شده، نه خودکشی کرده! او رندانه انگشت بر حسّاس‌ترین و سوزناک‌ترین و دردناک‌ترین اعضای جامعۀ بیمار روزگارش گذارده، در دهان زخم دست برده، دمل‌های چرکین را فشرده و بیرون کشیده. پسِ پشت لایه‌های نهان را عیان کرده. رازهای مگو را گفته و تن لخت و مفلوج و پُر ریش روزگار را بر سر بازار برده. قاه‌‌قاه گریانده و های‌های خندانده.
امروز فضای مجازی همان نقش را به عهده دارد. اندک زمانی از انتشار فرمایش‌های آن‌چنانی حضرات نگذشته که فضای مجازی پر می‌شود از چندصد شوخی این‌چنینی. هرچه آن‌چنانی‌تر این‌چنینی‌تر! هرچه فرمایش‌های حضرات حرف‌مفت‌تر و مزخرف‌تر باشد شوخی‌ها هم خوشمزه‌تر و دلچسب‌تر و دل‌خُنک‌کن‌تر از آب درمی‌آید. دست به دست می‌شود و می‌چرخد و می‌رقصد.
ازمابهتران کار خود می‌کنند و مردم کار خود. آنها درد می‌پراکنند و مردم با شوخی زره می‌سازند. آنها تیرِ بی‌چند می‌اندازند و مردم از طعن و تسخر سپر می‌سازند و غم و شادی را هم‌چند می‌کنند. از فقر و نکبت و مصیبت لطیفه می‌سازند و با شوخی بر رنج مرهم می‌گذارند.
ما نیز مردمی هستیم. در سخت‌ترین و دلهره‌آورترین لحظه‌ها که زمانه در پی آزار ماست به دردهای خود می‌خندیم و جان به در می‌بریم. اما کدام خنده؟ «خنده‌های خون‌آلود» کدام خنده؟ «خندۀ تلخ من از گریه غم‌انگیزتر است» کدام خنده؟ «میان گریه می‌خندم» کدام خنده؟ «که یک چشمم همی‌خندد دگر چشمم همی‌گرید»
عاطفه طیه
جان آگه با #فرهیختگان
طنز؛ سپر مردمان بی‌‌سپر!
طنز مطایبه‌ای‌ست غم‌انگیز با واقعیت‌های تلخ زمانه. به رخ کشیدن است. دلّاکی است. شوخ شیخ پیش چشمش آوردن است. طنزپرداز با دستان ورزیده و چالاکش تن جامعه را کیسه می‌کشد تا چرک و پلشتی را از سراپای آن بیرون کند. هدفش نه سرگرمی است و نه تخریب که به هوش آوردن است و بیدار کردن.
عبید زاکانی شاعر و نویسندۀ قرن هشتم، در یکی از فاسدترین ادوار تاریخ زیسته. با چشمان تیزبینش فروپاشی سیاسی و اقتصادی و اخلاقی زمانه را نگریسته، مصادیقش را برشمرده، از حاکم و سپاهی و شیخ و واعظ تا صوفی و حکیم و خطیب، با همه و همه؛ زن و مرد و پیر و جوان و خرد و کلان شوخی‌های آن‌چنانی کرده و سر سالم به گور برده! نه محصور شده، نه مجبور به جلای وطن شده، نه خودکشی کرده! او رندانه انگشت بر حسّاس‌ترین و سوزناک‌ترین و دردناک‌ترین اعضای جامعۀ بیمار روزگارش گذارده، در دهان زخم دست برده، دمل‌های چرکین را فشرده و بیرون کشیده. پسِ پشت لایه‌های نهان را عیان کرده. رازهای مگو را گفته و تن لخت و مفلوج و پُر ریش روزگار را بر سر بازار برده. قاه‌‌قاه گریانده و های‌های خندانده.
امروز فضای مجازی همان نقش را به عهده دارد. اندک زمانی از انتشار فرمایش‌های آن‌چنانی حضرات نگذشته که فضای مجازی پر می‌شود از چندصد شوخی این‌چنینی. هرچه آن‌چنانی‌تر این‌چنینی‌تر! هرچه فرمایش‌های حضرات حرف‌مفت‌تر و مزخرف‌تر باشد شوخی‌ها هم خوشمزه‌تر و دلچسب‌تر و دل‌خُنک‌کن‌تر از آب درمی‌آید. دست به دست می‌شود و می‌چرخد و می‌رقصد.
ازمابهتران کار خود می‌کنند و مردم کار خود. آنها درد می‌پراکنند و مردم با شوخی زره می‌سازند. آنها تیرِ بی‌چند می‌اندازند و مردم از طعن و تسخر سپر می‌سازند و غم و شادی را هم‌چند می‌کنند. از فقر و نکبت و مصیبت لطیفه می‌سازند و با شوخی بر رنج مرهم می‌گذارند.
ما نیز مردمی هستیم. در سخت‌ترین و دلهره‌آورترین لحظه‌ها که زمانه در پی آزار ماست به دردهای خود می‌خندیم و جان به در می‌بریم. اما کدام خنده؟ «خنده‌های خون‌آلود» کدام خنده؟ «خندۀ تلخ من از گریه غم‌انگیزتر است» کدام خنده؟ «میان گریه می‌خندم» کدام خنده؟ «که یک چشمم همی‌خندد دگر چشمم همی‌گرید»
عاطفه طیه
جان آگه با #فرهیختگان
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment