بدون شرح و نظر!


شیعه
سیدحسین مدرّسی طباطبایی


تشيّع ما همان است که صحابی بزرگ امام صادق، اَبان بن تَغلِب، ‌هزار و سيصد سال پيش گفت: «شيعه کسی است که در مواردی که‌ سخن پيامبر به گونه‌های مختلف گزارش شده باشد گزارش علی را برمی‌گزيند و اگر سخن علی هم به شيوه‌های مختلف نقل شده باشد سخن امام صادق را پيروی می‌کند».
اين، خطِّ فاصل ميان دو گرايش اسلامی و دو تفسير از اسلام است. ‌اعتقاد به مرجعيت نهاییِ علی و امام صادق يا اعتقاد به مرجعيت نهایی صحابه به‌خصوص شيخَين.
تشيع‌ تفسير عَلَوی و تفسير اهل بيت از اسلام است و تسنّن‌ تفسير صحابه. با کمال احترام به صحابه و به برادران اهل سنّت، معتقديم که به مقتضای حديث ثَقَلَين‌ ملزم و مکلّف به پيروی از تفسير اهل بيت هستيم و در اين اعتقاد خود هم پابَرجاييم.

تشيّع را بايد به عنوان يک فکر، يک مکتب، و يک محتوا‌ مطرح کنيم.‌ اين که تصوّر شود برای جدا کردن صفوف شيعه و سنّی بايد بر سبّ و لعن و علم غيب‌و معجزه و تبديل نقش پرده به شير درنده به فرمان امام‌، تکيه و احتجاج کرد ‌بيراهه رفتن است.‌
اين کارها بهانهٔ کم‌کاری و برای فرار از تکليف شاقّ تفکر و عرضهٔ فکر نو در عرصهٔ تشيع است؛ يعنی به جای اين که مخلصانه کمرِ همّت ببنديم ‌و مرام‌نامهٔ روزآمدی برای اسلام علوی تدوين کنيم و مجموعهٔ آموزش‌های ائمهٔ اَطهار را در حوزه‌های فکری و فلسفی و اخلاقی و حقوقی برابر با گفتمان روز ارائه دهيم‌، راه راحت‌تر را پيش گرفته‌ايم. ‌تشيّع‌ اين حرف‌ها نيست.
تشيع‌ يک ميراث فکری و فرهنگی عظيم است.‌ پيام اخلاق و معنويت و روحانيت اسلام است.‌ تفسير بلند عرفانی و عاشقانه از خدا و از جهان، از رابطه خدا با جهان و رابطه انسان با خداست.‌

اخلاق ‌اجتماعی آن «Golden Rule» است که فقط در تفسير علویِ اسلام می‌توان يافت: «اِجعَل نفسَک ميزاناً فيما بينک و بينَ غيرِک فأَحبِبْ لِغَيرِک ما تُحِبُّ لِنَفسِکَ و اِکرَه لَه ما تَکرَهُ لَها و استَقبِح مِن نَفسِکَ ما تَستَقبِحُه مِن غَيرِک»، این همان اصلی است که‌ امروز مسيحيت اين‌قدر روی آن تبليغ می‌کند و آن را اصل زرّينِ تعليمات مسيح می‌داند، و دين‌شناسان غربی هم به خاطر بی‌‌اطلاعی از نسخهٔ علوی اسلام‌، هم‌آواز با کليسا می‌پندارند که آن مختص مسيحيت است و در هيچ دين و آیين ديگری نيست.
جهان‌بينی آن اين که هر انسانی «إِمّا أَخٌ لَكَ فِي الدّينِ وَ إِمَّا نَظيرٌ لَكَ فِي الخَلْقِ». ‌دعای آن‌ راز و نياز عاشق و معشوق: «إلهی إن أَخَذتَنی بِذُنوبِي أَخَذتُكَ بِمَغفِرَتِكَ و إِن أَدخَلتَنِي النّارَ أَعلَمتُ أَهلَهَا أَنّي أُحِبُّكَ».
خداشناسی آن راه يافتن به حضرت دوست که: «أَلَستَ تَراه في وَقتِکَ هذا؟»
عرفان آن ذوب شدن در محبوب است که: «لا حَجابَ بَينَه و بَينَ خَلقِه غَيرَ خَلقِه». ‌
پيامبرشناسیِ آن: «بَعَثَ فيهم رُسُلَه لِيُثيروا لَهم دَقائِقَ العُقول».‌
نظام اجتماعی آن: «لَن تُقَدَّسَ أُمَّةٌ لا یُؤْخَذُ لِلضَّعیفِ فیها حَقُّه مِنَ القَوىِّ غَیرَ مُتَتَعتِعٍ». ‌
نظام جنگ و صلحش: «اللّهُمَّ احقِن دِمائَنا و دِمائَهُم و أَصلِح ذاتَ بَينِنا و بَينَهُم». نگرش تاريخی آن: «و لا تَنقُض سُنَّةً صالِحَةً عَمِلَ بِها صُدورُ هذِهِ الأُمَّةِ». پيامش به انسان‌ها: «لا تَکن عبدَ غَيرِکَ و قد خَلَقَکَ اللهُ حُرّاً».
احترام آن به آزادی و استقلال فکری: «لا تَستَوحِشوا في طريقِ الهُدیٰ لِقِلَّةِ أهلِه». اين‌هاست که تفسير ما و مکتب فکری ما را از مکتب‌ها و انديشه‌هاب اسلامی ديگر مشخص و ممتاز می‌کند، نه صرف چند واقعه در گذشته‌ها، يا چند نقل و روايت که احياناً‌ می‌تواند مورد نقد و تشکيک قرار گيرد، يا دعوی وقوع عجائب محيّرالعُقول که امروز نمی‌توان ‌بر خِرَد هيچ انسان فرهيختهٔ تحصيل‌کرده‌ای تحميل کرد.

هر کس کمترين آشنايی با گفتمان مذهبی معاصر دنيا داشته باشد می‌داند که ‌امروز ميزان داوری دربارهٔ ارزش هر پيام و مکتب،‌ محتوای آن است و درجهٔ توفيق آن در انسان‌سازی و در ايجاد يک جامعه پاک اخلاقی... . تشيّع اين‌هاست نه تبرّا و سَبّ و لعن چهار ضرب، يا گذاشتن امام در کارگاه معجزه‌سازی. آيا اين خيلی هنرست که تشيّع را جوری معرفی کنيم که‌ هانری کُربَن‌ها آن را بازماندهٔ آیين‌های جادومحورِ ادوار نخستين تاريخ بشريت، ‌با ترکيبی از عقائد مانوی و ثنويت‌گرا و آرمان‌های فرجام‌باوری و نجات‌باوری در ادوار متأخّرتر، بشناسند و بشناسانند؟ آيا فراهم ساختن بستر اين گونه تحليل‌ها از مکتب پاک اهل بيت، خدمت به آرمان اهل بيت است؟!


#فرهیختگان، صدای فرزانگان