✅ این روزها گوگل یا همان موتور جستوجوی اینترنت، به لطف انحصار کامل آن در فناوری موتورهای جستوجو به حدی از قابلیت و توانایی رسیده است که هر روز میلیاردها درخواست جستوجو را پاسخ میدهد. این جستوجوها طیف وسیعی از موضوعات را شامل میشوند؛ از توطئهها، خبرهای بیاهمیت در مورد ستارگان سینما، مقایسهها، ارزیابیهای قابل استناد، میمها، موضوعات علمی و رستورانهای اطراف گرفته تا ترجمهها، فرهنگهای لغت، مقالههایی در نقد خود گوگل و سوالات عجیبی مانند دلیل تنفر ما از فهرستهای طولانی وقتی که موارد آن با کاما جدا شده باشند و همه سوالهای احمقانه و سخیفی که فقط باعث میشود کارمندان گوگل سر خود را از شرم تکان دهند و وجدان نسل بشر زیر سوال برود. ▪︎در عصر مدرن، با گسترش اینترنت، کتابخانههای قدیمی به گونهای دیگر توسعه یافته و جای خود را به منابع اینترنتی دادهاند. برای دسترسی به این حجم درهم اطلاعات در فضای آنلاین، گوگل مسوولیت کتابدارهای مجازی را بر عهده گرفته است. آنچه اکنون شاهد آن هستیم، کتابداری است که همراه با توسعه کتابخانهاش، مجموعه تواناییهایش به شکل شگفتآوری بهطور تصاعدی افزایش یافته است. ▪︎الگوریتم گوگل به این کتابدار مجازی، قابلیت پیچیدهای برای جستوجو و یافتن اطلاعات داده است مانند، قابلیت «تکمیل خودکار جمله» یا همان پیشنهادهای معروف گوگل که باعث میشود فرآیند جستوجو کاملاً تلهپاتیک به نظر برسد. توانایی گوگل به جایی رسیده است که حتی لازم نیست جستوجوی شما از لحاظ املایی درست نوشته شود، هر جملهای با هر تعداد غلط املایی تایپ کنید، گوگل میتواند پیام شما را دریافت کند. ▪︎مشکل هم از همینجا شروع میشود. سهولت استفاده از آن وابستگی مردم به گوگل را بسیار افزایش داده است و تحقیقات نشان داده است که این وابستگی متاسفانه میتواند بسیار زیانبار و آسیبزننده باشد. علاوه بر حضور همهجانبه گوگل و نظارت مداوم آن بر فعالیتهای ما، این موتور جستوجو میتواند از ما انسانهایی احمقتر و فراموشکارتر بسازد، پدیدهای که به آن «فراموشی دیجیتالی» یا «اثر گوگل» گفته میشود. ■چند بار در طول روزهای گذشته فراموش کردهاید کاری انجام دهید، تماسی بگیرید و سر قراری حاضر شوید؟ چند آلارم برای انجام کارهای مختلف در موبایلتان ذخیره کردهاید؟ هیچ دقت کردهاید که اگر تنها کمی بعد از اینکه ساعت خود را میبینید، از شما بپرسند ساعت چند است، احساس میکنید زمان را در همین چند ثانیه فراموش کردید؟ این حجم از فراموشکاری و بیتوجهی ناشی از پدیدهای است به نام «اثر گوگل». «اثر گوگل» به تمایل ما برای فراموش کردن اطلاعاتی گفته میشود که میتوان به آسانی در گوگل آنها را جستوجو یا در جایی آنها را ذخیره کرد؛ اطلاعاتی که اطمینان داریم همیشه در دسترس هستند و نیازی نیست به حافظه سپرده شوند. ▪︎«اثر گوگل» برای اولینبار از سوی سه روانشناس شناختهشده به نامهای بتسی اسپارو، جنی لو و دانیل وگنر در مقاله سال ۲۰۱۱ آنها مورد استفاده قرار گرفت. گروه تحقیقاتی اسپارو مایل بود بداند آیا با گسترش موتورهای جستوجو مانند گوگل، مردم به اینترنت به دید یک حافظه خارجی نگاه میکنند؟ نتایج تحقیق فرضیه آنها را تایید کرد و نشان داد مردم تمایلی به حفظ اطلاعاتی که میدانند ذخیره شده و در هر زمان قابل دسترس است ندارند. به عبارت دیگر، هر چه حافظه موجود در جیبمان بیشتر میشود، حافظه موجود در سرمان کاهش مییابد. ▪︎در مطالعه دیگری که از سوی لیندا هنکل، روانشناس متخصص در زمینه حافظه، انجام شد، او به بررسی «اثر گوگل» در عکسها و تجربه انسانها از محیط پیرامونشان پرداخت. فرضیه هنکل این بود که عکسهای ذخیرهشده در گوشیهای هوشمند ما مانند یک حافظه خارجی عمل کرده و مانع از توجه افراد به جزئیات محیط میشوند. در مطالعه او، از شرکتکنندگان تحقیق خواسته شد به بازدید یک موزه هنری رفته و بعضی اجسام داخل موزه را عکاسی کرده و بعضی دیگر را فقط مشاهده کنند. روز بعد از آنها خواسته شد نام همه اشیایی که مشاهده کرده یا عکاسی کرده بودند و جزئیات آنها را یادداشت کنند. هنکل به این نتیجه رسید که شرکتکنندگان در به خاطر آوردن اسامی و جزئیات اشیایی که عکاسی کرده بودند در مقایسه با مواردی که مشاهده کرده بودند، بهطور قابل توجهی بدتر و ضعیفتر بودند. این مطالعه نشان داد اطلاعاتی که ما از طریق عکس گرفتن از محیط به دست میآوریم بسیار محدودتر و بیکیفیتتر از اطلاعاتی است که از طریق مشاهده کسب میکنیم.