تحلیل دقیق تر از واقعه فوق

ناپدید شدن مرموز MQ-4C تریتون در آسمان خلیج فارس؛ سرنگونی یا ربایش الکترونیکی؟

شامگاه چهارشنبه ۹ آوریل ۲۰۲۶، آسمان تنگه هرمز صحنه یک ماجرای امنیتی پیچیده بود. یک فروند پهپاد استراتژیک MQ-4C تریتون متعلق به نیروی دریایی آمریکا، در حین مأموریت شناسایی بر فراز خلیج فارس، ناگهان از صفحه رادارها محو شد. جالب اینکه هر دو طرف در قبال این خبر مهم درباره پهپادی راهبردی که بسته به تجهیزات از ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار قیمت دارد سکوت کردند و هیچ بیانیه ای صادر نکردند.

داده‌های ردیابی عمومی (ADS-B) نشان می‌دهد که این پرنده بدون سرنشین که قادر به پرواز در ارتفاع بیش از ۱۵ کیلومتری (۵۰,۰۰۰ پا) است، در شرایط عادی در حال بازگشت به پایگاه خود در ایتالیا بوده. اما ناگهان کدهای اضطراری ۷۴۰۰ و سپس ۷۷۰۰ را مخابره کرده است.

_کد ۷۴۰۰ به معنای قطع ارتباط میان پهپاد و اپراتور زمینی است.
_لحظاتی بعد، پهپاد بدون دستور اپراتور، مسیر خود را به سمت شمال شرقی و به سمت حریم هوایی ایران تغییر می‌دهد.

_کد ۷۷۰۰ (اضطرار عمومی) ثبت و سپس پهپاد طی چند دقیقه از ارتفاع ۱۵ کیلومتری به زیر ۳ کیلومتر سقوط کرده و ناپدید می‌شود.

کارشناسان نظامی سه نظریه را مطرح می‌کنند:

۱. خرابی فنی: این گزاره به سرعت مورد تردید قرار می گیرد. اگرچه هواپیما تک‌موتوره است، اما همزمانی قطع ارتباط با تغییر مسیر پرسش برانگیز به سمت خشکی آن هم جغرافیای ایران، احتمال نقص صرف را کاهش می‌دهد.

۲. سرنگونی مستقیم: این گزاره نیز مورد تردید واقع می شود. در این حالت انتظار می‌رفت ایران بلافاصله با انتشار تصاویر، آن را رسانه‌ای کند (همانند سرنگونی پهپاد RQ-۴ گلوبال هاوک در سال ۲۰۱۹). اما سکوت اطلاعاتی تهران، این نظریه را تضعیف می‌کند. هر چند نظر مخالفی نیز می گوید ایران احتمالا ساقط کردن آن را بر عهده نمی گیرد تا آتش بس به هم نخورد. با این حال هر دو نظر بر ابهامات حادثه می افزاید و گزاره ی سوم را نیز به تحلیل ها اضافه می کند:

۳. ربایش الکترونیکی (قوی‌ترین گزینه): تحلیلگران معتقدند سامانه‌های جنگ الکترونیک موفق به قطع لینک فرماندهی و جعل سیگنال جی‌پی‌اس شده‌اند. در این حالت، پهپاد فریب خورده و تصور کرده که به سمت پایگاه مادر بازمی‌گردد، در حالی که به سمت خاک ایران هدایت می‌شده است. ایران بارها سابقه چنین کارهایی را دارد و پرنده های با ارزش زیادی از آمریکا را در آسمان ربوده و در اختیار گرفته است. اساسا بخشی از تکنولوژی پهپادی شگرف ایرانی محصول چنین شیوه هایی ست.

واکنش طرفین اما جالب است.

آمریکا سکوت کرده. پنتاگون هنوز به طور رسمی علت سانحه را اعلام نکرده است، چرا که پذیرفتن «ربایش» یک پرنده صدها میلیون دلاری، شکست فنی و اطلاعاتی بزرگ محسوب می‌شود. از سوی دیگر ممکن است فشار روانی روی ترامپ برای به هم زدن آتش بسی ایجاد کند که هفته ها با وساطت پاکستان برای آن تلاش کرده است.

ایران نیز سکوت کرده است. هر چند در مواردی از این دست حتی برای پرنده های بسیار کم ارزش تر، ایران بلافاصله بیانیه می داد. اما اکنون منابع نزدیک به آجا و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هیچ خبری منتشر نکرده‌اند. این سکوت می‌تواند به معنای تلاش برای حفظ «ابهام راهبردی» و پنهان نگه داشتن قابلیت‌های جدید جنگ الکترونیک باشد.

با توجه به الگوی پرواز، کدهای اضطراری ۷۴۰۰ و ۷۷۰۰ و تغییر مسیر خودکار پهپاد به سمت ایران، سناریوی «ربایش الکترونیکی» نسبت به «سرنگونی» وزن فنی بیشتری دارد. به نظر می‌رسد آسمان خلیج فارس شب گذشته شاهد یک عملیات پنهان و پیشرفته سایبری-الکترونیک بوده است، بی آنکه حتی یک گلوله شلیک شود.

#رضا_شیبانی

@zahrdaroo