به لاس وگاس ایران خوش آمدید
|علی سرزعیم
منتشره در نشریه آینده نگر، شماره 102، آذر 1399
لاسوگاس مرکز قمارخانه های آمریکاست و ظاهرا ترامپ بخشی از ثروت خود را از ایجاد و اداره این قمارخانه ها کسب کرده است. قمارخانه ها طوری طراحی می شوند که در مجموع به نفع صاحبان قمارخانه باشند یعنی اگرچه افراد از روی شانس هر از چندگاهی درآمدهایی کسب می کنند اما در مجموع قمارخانه داری فعالیتی سودآور است و کسانی که وارد این بازی میشوند در مجموع بیشتر پول می دهند تا پول به دست آورند.
در ایران نیز در فرصتهای مختلف سیاستهایی اتخاذ می شود که بخشهای مختلف جامعه در شرایط تصادفی قرار گیرند که در مجموع برنده و جامعه بازنده شود. این وضعیت مشابه شیر یا خطی است که در آن اگر شیر بیاید بخشهای کوچکی از جامعه برنده و اگر خط بیاید کل جامعه بازنده شود. چه شیر یا خط و قماری از این بهتر که اگر شیر بیاید شما برنده و اگر خط بیاید دیگری هزینه شما را بدهد. کسی هست که از این شیر یا خط استقبال نکند؟
دسته اول برخی صنعتگران هستند که دنبال رانت هستند. این جماعت کسانی هستند که اقسام تصورات درست و غلط دارند و بر اساس آن از بانکها وامهای کم بهره و یارانهای میگیرند. اگر تصوراتشان درست از آب درآمد که خوب ثروتمند می شوند اما اگر تصوراتشان نادرست بود زمین و زمان را به هم میدوزند که وام بانک را پس ندهند و پیش مسئولان قضائی یا رسانه ها گریه و لابه میکنند که نظام بانکی خونآشام است و خون تولیدکننده را میمکد. تمام هدف آنها این است که منابع نظام بانکی که پول مردم است را یا پس ندهند یا آنقدر دیر پس دهند که ارزش آن با توجه به تورم بسیار کم شده باشد.
دسته دوم کسانی هستند که وام ارزی کم بهره (از صندوق توسعه ملی یا حساب ذخیره ارزی و ...) میگیرند. اگر نرخ ارز ثابت بماند که به دلیل بهره کم آن منتفع میشوند اما هر وقت جهش نرخ ارز پیش میآید مدعی میشوند که دولت باید با نرخ ارز سابق این وامها را تصفیه کند در حالیکه ارزش کسبوکارها و ماشین آلاتی که با آن وامهای ارزی ایجاد کردهاند همسو با نرخ ارز افزایش مییابد. بخش بزرگی از ثروتی که برخی میاندوزند در دوره های پس از جهش نرخ ارز است زیرا ماشینآلات و کارخانجات وارداتی را با نرخ سابق تصفیه میکنند.
دسته سومی که اخیرا اضافه شده اند برخی بورسبازان هستند. هر وقت بازار سهام رشد خوب و قابل توجهی دارد و آنها سود میکنند ادعا میکنند این سود منصفانه است زیرا مزد ریسکی است که برداشتهاند. هر وقت بازار سهام منفی و نزولی میشود اقسام توجیهات مطرح میکنند که دولت باید از منابع عمومی بازار بورس را نجات دهد و نگذارد که بازار بورس افت کند.
وجه مشترک همه آنها این است که می خواهند در قماری شرکت کنند که همواره برنده باشند و هزینه تحولات مختلف را بقیه جامعه بپردازد. همه ادعا می کنند که اقدامات منفعتطلبانه آنها نهایتاً به نحوی از انحاء به نفع جامعه نیز خواهد بود.
همه آنها ادعا میکنند که تغییرات زمانه و خط آمدن سکهها خارج از کنترل و پیش بینی آنها بوده و چون دولت در این امر مقصر بوده است دولت باید هزینه خط آمدن سکه را بپردازد و آنها هیچ هزینهای نپردازند.
آنها میگویند اگر تحریم اول به اقتصاد ایران تحمیل شد و برخی بنگاهها زیانده شدند و در بازپرداخت وامهای بانکی ناتوان شدند، نتیجه رفتارها و سیاستهای جنجالی آقای احمدینژاد بود. اگر نرخ ارز دوباره پرید نتیجه رشد نقدینگی مستمر در دولت آقای روحانی بود و این خارج از کنترل بخش خصوصی بوده است. اگر بازار سهام نزولی شد نتیجه سردرگمی وزارت اقتصاد در امر واگذاری بوده است.
آیا ادعاهای گفته شده کاملا غلط است یا کاملا درست است؟ طبق معمول واقعیت چیزی بینابین است و نه صددرصد درست و نه صددرصد غلط است. دولت و حکومت به واسطه ریسکهای نظاممندی که برای اقتصاد ایران ایجاد میکنند مقصر هستند. شخص سیاستمداران معمولاً هزینهای بابت خطاهایشان نمیپردازند ولی صاحبان بنگاههای اقتصادی هستند که هزینههای مذکور را میپردازند.
تا اینجای کار درست است اما کل جامعه شود و هیچ سهمی نصیب گروههای یادشده نشود؟ آیا نباید مدیریت ریسک را جدی گرفت و آن را در تصمیمات اقتصادی لحاظ کرد؟ چه کسی مجوز آن را داده که همه ریسک متوجه بیت المال شود و از جیب مردم فقیر جبران ضرر و زیان کسب و کار دیگران صورت گیرد؟
ادامه مطلب ✅ @karkhone