چرا بزرگ زیباست؟ تئوریها و واقعیتها
|
دکتر حمید پاداش؛ عضو هیأت علمی دانشگاه تهران و مترجم کتاب بزرگ زیباست
کتاب "بزرگ زیباست" دو افسانه مربوط به شرکتهای کوچک و متوسط را به باد انتقاد شدید گرفته است: افسانه اشتغالزایی شرکتهای کوچک و افسانه نبوغ در گاراژ.
افسانه نبوغ در گاراژ، استارت آپها را منشأ نوآوری تعریف میکند. هر چه شرکتها جوانتر باشند نوآورترند. اگر به داستان ظهور غولهای تکنولوژی امروز نظیر اپل و گوگل نگاه کنید میبینید خاستگاه اصلی اینها گاراژهای کوچک بودهاند. این افسانه غلط از دو تفسیر از دو کتاب شومپیتر نشأت گرفته است؛ کتاب نظریه توسعه اقتصادی در سال ۱۹۱۱ که بر کارآفرینی فردی تمرکز دارد(شومپیتر ۱) و کتاب سرمایهداری، سوسیالیسم و دموکراسی در سال ۱۹۴۲ که بر نوآوری بنگاههای بزرگ متمرکز است(شومپیتر ۲). از نگاه شومپیتر ۲، در صنعت مدرن، تعداد اندکی از شرکتهای بزرگ، ابزاری عالی برای تحریک تغییرات فناوارنه هستند در حالی که در شومپیتر ۱، تخریب خلاق را فردکارآفرین انجام میدهد. کارآفرینی شومپیتر ۱، کارآفرینی حداقلی و کارآفرینی شومپیتر ۲ کارآفرینی تحولی است.
اقتصادهای ضعیف مملو از کارآفرینی حداقلی و اقتصادهای پیشرفته مملو از کارآفرینی تحولی هستند. هرچه کشورها فقیرتر باشند درصد بیشتری از مردم خوداشتغال میشوند؛ نرخ خوداشتغالی در آمریکای شمالی ۷ درصد، اروپا و در جنوب شرق آسیا ۴۱ درصد است. این نرخ در بروندی ۸۹.۹ درصد است. فقیرترین کشورها، صادرات با ارزش افزوده پایینتری دارند و معمولاً توریسم را راه حل برونرفت از فقر تلقی میکنند(سهم توریسم از صادرات در آمریکا ۱۱ درصد و در باهاماس ۷۳ درصد است). تنها عاملی که میتواند ۵ عامل به ظاهر غیرمرتبط (خوداشتغالی، حجم و ترکیب صادرات، درآمدسرانه، نابرابری، نرخ استارت آپها) را به هم وصل کند و تبیینکننده عملکرد اقتصادهای فقیر در مقابل اقتصادهای ثروتمند باشد شرکتهای بزرگ است. در اقتصادهای ثروتمند، بزرگها مشغول تولید و اشتغال هستند و در اقتصادهای فقیر، بخشهای غیررسمی، کشاورزان و خردهفروشان مسؤول کل اقتصاد هستند.
بنابراین، وقتی میخواهید بزرگ را در مقابل کوچک ارزیابی و مقایسه کنید بهتر است ارتباط شرکتهای بزرگ را با خوداشتغالی، درآمد سرانه، صادرات، نابرابری و نرخ استارت آپها بررسی کنید. این است
واقعیت "بزرگ زیباست" در برابر
افسانه"کوچک زیباست".
اما اگر ماجرا این است آیا هنوز میشود به سیاستگذاری توسعه بویژه در کشورهای فقیر امیدوار بود؟ در واقع، از منظر سیاستگذاری توسعه، ماجرای بزرگ زیباست چه دلالتهایی دارد؟ حداقل ۵ مکتب فکری درباره ساختار و سیاست اندازه بنگاه در تاریخ اندیشههای اقتصادی قابل تفکیک است؛ لیبرتاریانیسم، نئولیبرالیسم جهانی، محلیگرایی پیشرونده، حمایتگرایی ملی و توسعهگرایی ملی.
لیبرتارینها با الهام از مکتب اتریش، بر مبنای آزادی کسب و کار و آزادی مبادله، هدف شرکتها را تعقیب نفع خصوصی میدانند و از شرکتهای کوچک به دلیل کمک به افزایش رقابت دفاع میکنند و گرایش به بنگاههای بزرگ را با سرمایهداری رفاقتی همسو میبینند.
برای نئولیبرالها اندازه بنگاه اهمیتی ندارد. بااین حال، کوچکگرایی را به عنوان جریان غالب سیاسی حمایت میکنند.
از نظر محلیگرایان، شرکتهای SME اساس اقتصاد محلی و منطقهای هستند و نیازی به شرکتهای بزرگ با توجه به مقیاس محل و منطقه وجود ندارد. در مناطق، زنجیرههای بزرگ تولید موضوعیت ندارند.
حمایتگرایی ملی که با جمهوریخواهی ترامپی گره خورده، بر اساس رویکرد پوپولیستی خود به شدت به بنگاههای بزرگ حمله میکند. همچنین، هرگونه سیاست تجارت آزاد و گردش آزاد نیروی کار از جمله مهاجرین را به شدت رد میکند.
در مکتب توسعهگرایی ملی، یگانه هدف سیاست عبارت است از حداکثر کردن رشد نوآوری و بهرهوری ملی. توسعهگرایی ملی نیاز به یک دولت توسعهگرای فعال دارد که بنگاههای بزرگ را درخدمت نوآوری، بهرهوری، صادرات و رقابتپذیری تعریف میکند.
مبنای سیاستگذاری در مکتب توسعهگرایی ملی، توزیع قابلیتهای بهرهوری و ثروت بین ملتهاست و هدف دولت توسعهگرا حداکثرسازی بازارهای خارجی برای صادرات با ارزش افزوده بالا در نظر گرفته میشود. در فضای توسعهگرایی ملی، اصل اساسی نه رقابت صرف است نه همکاری محض. بلکه اصل همکاری-رقابت است که توسط یک سیاست درست رقابتی در سطح ملی تضمین میشود. بدین ترتیب، اگر اندیشهها و سیاستها در کشورهای مختلف به دنبال تحقق بزرگها هستند ناگزیر باید رویکرد توسعه گرایی ملی را در پیش بگیرند. این است آخرین توصیه آخرین فصل کتاب "بزرگ زیباست".
✅ @karkhone