🔴شباهت داستان «ما» و تاریخ «قوم یهود»

قسمت اول
🖋رضی الدین طبیب



تاریخ پر فراز و نشیب قوم «یهود» حکایت غریبی است. انگار از روز ازل٬ ناف شان را با هجرت و حرمان و رنج بریده اند؛ حتی در همین روزگار که بیشترشان در سرزمینی به نام «اسرائیل» زندگی می‌کنند، تردید دارم که در قیاس با اجدادشان از حس امنیت و آرامش فکری کمترین نصیبی برده باشند. و البته اگر شما فکر می‌کنید که این تنها آدولف هیتلرِ «مادر مرده» بود که هزار هزار یهودی را در کوره های آدم‌سوزی آشوویتز و داخائو و تربلینکا سوزاند و آنها را به خاک سیاه نشاند، و یا تنها این یادآوری خاطراتِ خونبارِ ماشین کشتار «اِس اِس» است که هنوز پشت کوچک و بزرگِ یهودیان دنیا را می‌لرزاند، سخت در اشتباهید! چون داستان از اساس چیزی دیگر است.

یهودیان از روزگار موسای پیامبر و کوروش کبیر تا همین هفتاد سال پیش، در اقصی نقاط جهان سرگردان، پراکنده و آواره بودند و تقریباً همگی شان از نخستین‌ روزِ زاده شدن، مبتلا به یکی از این پنج سرنوشت شومِ مشترک:

۱_ اسیر دست حکمرانی مستبد و همیشه چشم انتظار سر رسیدن منجی مقدسی که آنها را از اسارت رهایی بخشد و راهی ارض موعود سازد‌.

۲_ به تلافی مصلوب کردن مسیح در هزار سال قبل، بی محکمه و محاکمه تکفیر و سوزانده می‌شدند! (مصداق ضرب المثل "گنه کرد در بلخ آهنگری، به شوشتر زدند گردن مسگری")

۳_ به دفعات متعدد از شهری به شهری دیگر و از کشوری به کشوری دیگر رانده٬ کوچانده و مجدداً بازگردانده می شدند.

۴_ به شکلی مقطعی و مشروط_که شرطش تغییر رسمی مذهب بود_این اجازه را می یافتند که در شهرها ساکن شوند و احتمالاً به سبب هوش و ذکاوتِ ذاتی شان می توانستند به مدارج نسبتاً بالایی دست یابند(ایده آل ترین حالت ممکن)

۵_ و یا در قالب شهروندانی درجه چندم، نیمه انسان و جدا از افراد عادی در بخشی کوچک، کثیف و مجزا در حاشیه شهرها که «گِتو/Ghetto»(به معنای زاغه در زبان ایتالیایی) خوانده می‌شد، مجال سکونت می یافتند.

برای یهودیان ساکن در گتو هیچ حقوق انسانی در کتاب «قانون» ثبت نشده و وجود نداشت؛ تا آنجا که حتی سگ ها و گربه های شهر هم از حقوق فردی بیشتری نسبت به آنها برخوردار بودند. ایشان حق خرید و فروش کالا، ازدواج، معاشرت، تجارت و همکاری با افراد غیریهودی را نداشتند و سفر یا خروج طولانی مدتشان از گتو، تنها منوط به صدور اجازه کتبی و رسمی از سوی مقامات شهر بود.

و چه شوربخت بودند آنها که در «گتو» ها زندگی می کردند! چون شهروندان عادی چنین شهرهایی که تعدادشان هم اغلب بسیار کمتر از یهودیان بود، از انجام هیچگونه قساوت‌ و رفتار زشت و توهین آمیزی علیه این طایفه «دغل و مکار» فروگذار نمی‌کردند.

به آنها می‌گفتند «حیله گر» ، چون از قدیم الایام فرض عام بر این بود که یهودیان ذاتا پلیدند و متصف بودند به انواع و اقسام صفات اهریمنی‌. بنابراین بهتر آن بود که سر گربه را دم حجله ببُرند و در طرفه العینی به همه شان شیرفهم کنند اینجا «رئیس» چه کسی است! بلکه دست از پا خطا نکنند.(اگر فرصت کردید نمایشنامه «تاجر ونیزی» ویلیام شکسپیر یا کتاب «یهودستیزی» هانا آرنت را بخوانید تا منظورم را کمی بهتر درک کنید.)
شاید گذر قرن ها بود که باعث شد اندکی از فشارهای اجتماعی و سیاسی بر یهودیان کاسته شود و به آنها مجالی برای تنفس داده شود، اما ظهور دیوانه ای به نام «آدولف هیتلر» در آلمان بار دیگر موجب شد تا تعقیب٬ آزار و کشتار یهودیان از سر گرفته شود و این بار جنایت دهشتناکی به نام «هولوکاست» شکل بگیرد: دهشتناک ترین کشتار نژادی هدفمند غیرنظامیان در تاریخ بشر، جنگ جهانی دوم و باقی ماجراهای غم انگیز و تکان دهنده ی آن که تا به این روزگار، هنوز هم منبعی تمام ناشدنی برای خلق آثار هنری، ادبی، تاریخی و...است.

«پیانیستِ» رومن پولانسکی ، «شب و مهِ» آلن رنه و «فهرست شیندلرِ» استیون اسپیلبرگ_یعنی همین ویدئو در کانال که ریپلایش کرده ام_ در زمره مشهورترینِ این آثارند.

اما تاریخی «غریب تر» و «غم انگیزتر» از این حکایت هم سراغ داریم:

تاریخ ما ایرانیان از بسیاری جهات شانه به شانه سرگذشت غم انگیز یهودیان می ساید. چون ما به ازای هر محنتی که آنها از سر گذرانده اند، نکبتی مشابه آن در تاریخ گریبانگیرمان شده است: هم اسیر دست مستبدان و چشم انتظار ناجیان بوده ایم و هم بارها بی سبب مستوجب مرگ و جلای وطن و محبس شده ایم. اگر یهودیان عمری در دنیا پراکنده و سرگردان بوده اند، ما ایرانیان هم اغلب هیچ جا به اندازه زادگاهمان احساس ظلم و غربت نکرده ایم؛ و در یک کلام بگویمتان که ما هم در طول تاریخ چند هزار ساله مان یا «شامِ شیر» بوده ایم یا «چاشتِ کفتار»!
@renaissancetranslate