✳️ بهترین و سریع ترین روش های تشخیص وزنهای شعر و پاسخگویی سریع به تستهای کنکوری درس عروض.
❇️ نویسنده: احمد عارفی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
✅ بخش : دوم
۳. دومین راه تشخیص این است که ما بدانیم که فلان شاعر جزء کدام دسته از شاعران(غزل سرا یا حماسه سرا و هجا و فخر و ...) است و بیشتر اشعارشان در غزل است یا حماسه یا ... که با دانستن این موارد بهتر می‌توانیم وزن ابیات را کشف کنیم، مثلا سعدی و حافظ و مولانا که همه ما می دانیم غزل سرا هستند، به سادگی می توانیم بفهمیم که اکثر اشعارشان بر وزن فاعلاتن و مفاعیلن هستند که متناسب با غزل هستند و فردوسی نیز که یک شاعر حماسه سرا است، بالقطع می توانيم بگوییم تمام اشعار فردوسی در شاهنامه بر وزن فعولن هستند و شاعر عربی متنبی و ابوالعلای معری که متنبی(شاعر مخصوص سيف الدوله) بیشتر در زمینه فخر و مدح(بیشتر سيف الدوله و گاهی کافور اخشیدی و ...) شعر گفته است، و ابوالعلای معری که بیشتر در هجو شعر گفته است، بیشتر اوزان شعری این دو شاعر عرب بر وزن فعولن مفاعیلن هستند که این وزن بخاطر طولش و زیادی حروف این وزن متناسب با فخر و مدح و هجا است که شاعر در فخر و مدح و هجای کسی بیشتر کلامش را طول داده تا در فخر روحش بیشتر ارضا شده یا در مدح بیشتر توجه ممدوح را به خود جلب کرده یا در هجو بیشتر دل کسی که او را هجو می کند آزرده و روح خود را بخاطر هجو او سیراب کند، اما باید به این نکته هم توجه کرد که این شاعران غزل سرا مانند سعدی و حافظ و مولانا قصیده ها و بیت هایی بر وزنهایی غیر از فاعلاتن و مفاعیلن نیز دارند مانند این سه بیت از سعدی:
سخندان پرورده پیر کهن/ بیندیشد آنگه گوید سخن!
که بر وزن فعولن فعولن فعولن فعل است.
یا دو بیت دیگر از سعدی مانند:
تا نیک ندانی که سخن عین صواب است/ باید که به گفتن دهن از هم نگشایی!
گر راست سخن گویی و در بند بمانی/ به زآن که دروغت دهد از بند رهایی!
که بر وزن مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن هستند در حالیکه مضمون هر سه بیت سعدی، تعلیمی و درباره نحوه سخن گفتن است، اما می‌بینیم وزن یک بیت با دو بیت دیگر متفاوت است.
۴. کتابهای بسیار معروف شاعران و وزن استفاده شده در آن را بدانیم. مثلا تمام اشعار کتاب شاهنامه فردوسی بر وزن فعولن هستند و تمام اشعار کتاب مثنوی معنوی مولانا جلال الدین بر وزن فاعلاتن هستند. البته باید به این نکته توجه کرد که معانی و مضامین کتاب مثنوی معنوی تعلیمی و آموزشی و دینی است تا جایی که بسیاری از ناقدان کتاب مثنوی و معنوی را تفسیر قرآن کریم می دانند که به شعر درآورده شده است، اما سبب استفاده از وزن فاعلاتن در مضامین آموزشی و تعلیمی این است که وزن فاعلاتن داری نرمی و رقیقی خاصی است که سریع تر بر روح و روان خواننده تاثیر می گذارد که تاثیر بر خواننده از اصلی ترین ویژگی ادبیات است.
مانند این ابیات مولانا جلال الدین در مثنوی معنوی که بر وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن/ فاعلاتن فاعلاتن فاعلن است.
بشنو این نی چون شکایت می‌کند/ از جداییها حکایت می‌کند!
کز نیستان تا مرا ببریده‌اند/ در نفیرم مرد و زن نالیده‌اند!
سینه خواهم شرحه شرحه از فراق/ تا بگویم شرح درد اشتیاق!
هر کسی کو دور ماند از اصل خویش/ باز جوید روزگار وصل خویش!
من به هر جمعیتی نالان شدم/ جفت بدحالان و خوش‌حالان شدم!
هرکسی از ظن خود شد یار من/ از درون من نجست اسرار من!
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ نویسنده: احمد عارفی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
✅ بخش : دوم
۳. دومین راه تشخیص این است که ما بدانیم که فلان شاعر جزء کدام دسته از شاعران(غزل سرا یا حماسه سرا و هجا و فخر و ...) است و بیشتر اشعارشان در غزل است یا حماسه یا ... که با دانستن این موارد بهتر می‌توانیم وزن ابیات را کشف کنیم، مثلا سعدی و حافظ و مولانا که همه ما می دانیم غزل سرا هستند، به سادگی می توانیم بفهمیم که اکثر اشعارشان بر وزن فاعلاتن و مفاعیلن هستند که متناسب با غزل هستند و فردوسی نیز که یک شاعر حماسه سرا است، بالقطع می توانيم بگوییم تمام اشعار فردوسی در شاهنامه بر وزن فعولن هستند و شاعر عربی متنبی و ابوالعلای معری که متنبی(شاعر مخصوص سيف الدوله) بیشتر در زمینه فخر و مدح(بیشتر سيف الدوله و گاهی کافور اخشیدی و ...) شعر گفته است، و ابوالعلای معری که بیشتر در هجو شعر گفته است، بیشتر اوزان شعری این دو شاعر عرب بر وزن فعولن مفاعیلن هستند که این وزن بخاطر طولش و زیادی حروف این وزن متناسب با فخر و مدح و هجا است که شاعر در فخر و مدح و هجای کسی بیشتر کلامش را طول داده تا در فخر روحش بیشتر ارضا شده یا در مدح بیشتر توجه ممدوح را به خود جلب کرده یا در هجو بیشتر دل کسی که او را هجو می کند آزرده و روح خود را بخاطر هجو او سیراب کند، اما باید به این نکته هم توجه کرد که این شاعران غزل سرا مانند سعدی و حافظ و مولانا قصیده ها و بیت هایی بر وزنهایی غیر از فاعلاتن و مفاعیلن نیز دارند مانند این سه بیت از سعدی:
سخندان پرورده پیر کهن/ بیندیشد آنگه گوید سخن!
که بر وزن فعولن فعولن فعولن فعل است.
یا دو بیت دیگر از سعدی مانند:
تا نیک ندانی که سخن عین صواب است/ باید که به گفتن دهن از هم نگشایی!
گر راست سخن گویی و در بند بمانی/ به زآن که دروغت دهد از بند رهایی!
که بر وزن مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن هستند در حالیکه مضمون هر سه بیت سعدی، تعلیمی و درباره نحوه سخن گفتن است، اما می‌بینیم وزن یک بیت با دو بیت دیگر متفاوت است.
۴. کتابهای بسیار معروف شاعران و وزن استفاده شده در آن را بدانیم. مثلا تمام اشعار کتاب شاهنامه فردوسی بر وزن فعولن هستند و تمام اشعار کتاب مثنوی معنوی مولانا جلال الدین بر وزن فاعلاتن هستند. البته باید به این نکته توجه کرد که معانی و مضامین کتاب مثنوی معنوی تعلیمی و آموزشی و دینی است تا جایی که بسیاری از ناقدان کتاب مثنوی و معنوی را تفسیر قرآن کریم می دانند که به شعر درآورده شده است، اما سبب استفاده از وزن فاعلاتن در مضامین آموزشی و تعلیمی این است که وزن فاعلاتن داری نرمی و رقیقی خاصی است که سریع تر بر روح و روان خواننده تاثیر می گذارد که تاثیر بر خواننده از اصلی ترین ویژگی ادبیات است.
مانند این ابیات مولانا جلال الدین در مثنوی معنوی که بر وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن/ فاعلاتن فاعلاتن فاعلن است.
بشنو این نی چون شکایت می‌کند/ از جداییها حکایت می‌کند!
کز نیستان تا مرا ببریده‌اند/ در نفیرم مرد و زن نالیده‌اند!
سینه خواهم شرحه شرحه از فراق/ تا بگویم شرح درد اشتیاق!
هر کسی کو دور ماند از اصل خویش/ باز جوید روزگار وصل خویش!
من به هر جمعیتی نالان شدم/ جفت بدحالان و خوش‌حالان شدم!
هرکسی از ظن خود شد یار من/ از درون من نجست اسرار من!
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment