| محمد ایمانی
«افسانهٔ دوران طلایی رفاه در زمان اعلیٰحضرت»؛ یا چرا با این همه تجربهٔ شکست توسعه از بالا و دولتگرایی و سوسیالیسمبازی (ایضاً سوسیالدموکراسی)، ایرانیها دست از دولتپرستی و افسانهسازی برنمیدارند؟!
"ما در راه سفر به کاشان بودیم و باید از جنوب تهران عبور میکردیم. من به چشمانم نمیتوانستم اعتماد کنم! شرایطی که آدمها در آن زندگی میکردند باورنکردنی نبود. آلونکهایی که با قوطی و حلبی ساخته شده بودند پر از کثافت و نایلونهایی که رویش کشیده شده بود. کثافت و آشغال از کانالها بالا زده بود. آب سیاه بود و بدبو [آبی که مردم مجبور به آشامیدن آن بودند.] پاکروان به حضور شاه رسید و مشاهداتش را بازگو کرد. شاه گفته بود مردم آن منطقه اینگونه زندگی میکنند. پاکروان به شاه گفته بود اگر از دیدگاه انسانی فوراً اقدامی نمیکنید فکری برای امنیّت [دولت] خودتان بکنید. این انبوه جمعیت میلیونی که در [حاشیهٔ] پایتخت زندگی میکنند منفجر خواهند شد و ما هم با این انفجار دود خواهیم شد. پاکروان فردای آن روز عکسهایی را که گرفته بودیم به شهبانو نشان داد. دیگر خیلی دیر شده بود. [حاشیهنشینانی که محصول سیاست سوسیالیستی اصلاحات ارضی یا همان انقلاب سفید بودند و اندکی بعد تبدیل به پابرهنگان انقلاب شدند.]
…
سالهای بداقبالی پادشاه بود، با موش دواندن اعراب حجاز، قیمت نفت سقوط کرده و طرحهای بلندپروازانه شاه معطل مانده بود، تورم و بیکاری غوغا میکرد، ناظری خارجی از دیدن این همه جوان بیکار ناراضی در جنوب پایتخت تعجب کرده بود که چطور رژیم سلطنتی هنوز سرپاست، در دوران رونق از روستاهای مختلف همه برای کار به پایتخت آمده بودند و با کاهش درآمدهای دولت و رکود پیامد آن، خیلیهایشان بیکار شده بودند. بمب نارضایتی به کار افتاده بود.
از آن سو سدها هم تکمیل نشده بود و تولید برق کافی نبود، در تهران گاه تا ۹ ساعت قطعی برق را شاهد بودیم. دانشجویان و روشنفکران هم که سایه شاه مستبد را با تیر میزدند. پاکروان عکسها گرفته و به شاه و ملکه نشان داده بود که خطر جدیتر از اینهاست، میگفتند که بعد از آن مرتب با شاه در این مورد دیدار میکرد و نقل کرده است که شاه بیمار را همچون غریقی درمانده میدید که در چشمان او میخواند چقدر به کمکاش نیازمند است. اما کاری از کسی برنیامد، کل قضایا یکسال بیشتر طول نکشید و شد آنچه که شد.
(به نقل از فاطمه پاکروان، همسر حسن پاکروان از رؤسای ساواک)
ضمیمه تصویر بخشی از کتاب که سال ۱۹۸۳ در دانشگاه هاروارد منتشر شده بعلاوه
چند تصویر از حلبیآبادنشینشدگانِ اصلاحات ارضی
✅ @karkhone