✳️ چهار اصل جهان بينی فردوسی
❇️ اصل نخست "خرد"
زيرا انسان ايرانی انسانی خردمند است.ما شاهنامه را بهدرستی «خردنامه» میناميم از همين روست كه در بسياری از بيتهای شاهنامه خرد ستوده شده است. آنچه بهراستی در ميان دهشهای ايزدی ستودنی است خرد بهشمار میآيد. فردوسی میگويد برای آنكه درست زندگی كنی به خرد نياز داری اما خواست او از اين سخن آن نيست كه با خرد میتوانيم هر گرهای را بگشاييم و پاسخ هر پرسشی را بيابيم.
❇️ دومين اصل جهانبينی فردوسی "داد"
داد در كاركرد شاهنامهای آن كمابيش برابر با آيين و سامان است. كاربرد داد بسيار گستردهتر از آن است كه ما آن را تا مرز ويژگی و رفتار فردی فرو بكاهيم و فرود بياوريم. اين داد نمونه و بازتابی از آن داد هستی شناختی است. جهان بر داد بنياد گرفته است و اگر داد نمیبود دانشهای مختلفی پديد نمیآمد. پس هيچ بيدادگری نمیتواند در آرامش و بهروزی زندگی كند چون با جهان هماهنگ نيست.
❇️سومين اصل جهانبينی فردوسی «نام» است.
شاهنامه تنها نامه خرد يا نامه داد نيست نامه ی نام هم هست. اما نام در شاهنامه معنايی بسيار فراتر و گسترده ای دارد.
هر كس يا هر چيزی نامی دارد اما نام در شاهنامه نهاد و سرشت و خوی است. همان است كه منش را می سازد. نام ها در باورهای باستانی به راز همه هستی و چيستی را در خود نهفته میدارد. هر كس همان است كه نام او آشكار می دارد. در بينش باستانی پيوند نام با نامور پيوندی است ساختاری و حتی هستی شناختی و هر كس میبايد همان نامی را داشته باشد كه دارد.
می توان گفت كه جهان را نامها ساختهاند. نام بهويژه در منش و فرهنگ پهلوانی كاربردی بسيار گسترده دارد. هم از آن است كه پهلوانان از گفتن نام خويش به دشمنان پرهيز میكردند، چون نام، آسيب جای آنان بود و اگر دشمن نام پهلوان را بداند به گونهای رازآلود بر وی چيرگی يافته است.
❇️چهارمین اصل شاهنامه «شادی» است.
شاهنامه نامه شادی است. ايرانی اگر شاد نباشد در ايرانی بودن آن میبايد گمانمند شد.بزمهای شادی و جشنها در فرهنگ ايرانی جايگاهی بسيار والا دارند اما آدمی هنگامی به شادی میرسد كه به سه منش "خرد"، "داد"، "نام" دست يافته باشد، شادی فرايند و دستاورد آن سه اصل است.
❇️ میر جلال الدین کزازی
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan