❇️قسمت دوم
از نظر وی (هایک) ، کشف نظم های خودجوش، که سابقه آن به مندویل باز می گردد اندیشمندانی چون تاکر، فرگسون، آدام اسمیت و ادموند بورک آن را ادامه دادند، دستاورد بزرگ اقتصاد سیاسی کلاسیک است که شالوده فهم ما را نه تنها از اقتصاد بلکه از اغلب پدیدارهای اجتماعی تشیکل میدهد. عدم توجه به مبنای معرفت شناختی بسیار عمیق تئوری اقتصاد سیاسی کلاسیک، که هایک تلاش فراوان در توضیح آن کرده است، موجب شده فردگرایی موجود در تئوری اقتصادی را اغلب ناشی از پیش داوری های غیر علمی بدانند. این نوع تلقي از اقتصاد سیاسی کلاسیک، یکی از ویژگی های تفکر اقتصادی مارکس،پیروان وی و دیگر سوسیالیست ها است.
فردگرایی روش شناختی ارتباط تنگاتنگی با سوبژکتیویسم در علوم اجتماعی دارد.پیش تر دیدیم که بر مبنای دیدگاه سوبژکتیویستی، هایک معتقد است موضوع علوم اجتماعی عقاید یا مفاهیمی اند که مبنا یا راهنمای کنش انسانها قرار می گیرند. اما با توجه به اینکه عقاید و مفاهیم تنها در ذهن فرد جای دارند، و به علاوه، هر عملی که انسانها انجام دهند در وهله اول عملی فردی است، بنابراین، می توان گفت روش علوم اجتماعی ناگزیر باید فردگرایانه باشد. تاکید بر سوبژکیتویسم، واقعیت تشکیل دهنده پدیدارهای اجتماعی را در وهله اول در حیطه ذهن و کنش فردی قرار می دهد، ولی این سخن به معنای نفی اجتماعی بودن وجود انسان یا نفی واقعیت مجموعه های متشکل از افراد از قبیل ملت، دولت، حزب و مانند اینها، به عنوان عوامل موثر بر سیر وقایع انسانی نیست. میزس این نکته مهم را به این صورت تصریح می کند:
انسان به عنوان موجود متفکر و کنشگر، از همان زمان که از زندگی ما قبل انسانی خود جدا شد، موجودی اجتماعی بود. تحول عقل، زبان و همکاری نتیجه فرایند واحدی است. آنها به طور تفکیک ناپذیر و ضروری در پیوند با هم بودند. اما این فرایند در درون افراد صورت گرفت و عبارت بود از تحولات در رفتار افراد. این فرایند در هیچ ذات دیگری غیر از افراد نمی توانست رخ دهد. به غیر از کنش های افراد، هیچ اسطقس (جوهر مقوم) دیگری برای جامعه وجود ندارد.
واقعیت وجود پدیدارهای جمعی، از قبیل دولت، ملت یا تقسیم کار اجتماعی، تنها در کردارهای افراد قابل تشخیص است. آنها را نمی توان با چشم سر، یعنی با حس بینایی، مشاهده کرد. به صرف دیدن توده ای از افراد یا جمعیت نمی توان به درک واقعیت آن نایل آمد: آیا این یک اجتماع داوطلبانه است؟ یک گروه سازمان یافته با هدف معين است یا ازدحام تصادفی و بدون هدف جمعیت؟ پاسخ به این پرسش ها، بستگی به درک ما از معنایی که افراد برای حضور خود در آن جمع قایل هستند دارد. و این معنا همیشه در ذهن افراد قرار دارد. شناخت پدیدارهای اجتماعی، نه از طریق حواس بلکه توسط ادراک، یعنی فرایند فکری، امکان پذیر است. هویت و عینیت پدیدارهای اجتماعی ریشه در ذهنیت افراد دارد، بدین روی، واقعیتی مستقل از افراد برای آنها نمی توان قایل شد. بنابراین، برای توضیح چگونگی ظهور و تحول آنها به طور منطقی باید از فرد آغاز کرد. معنای سوبژکیتویسم در علوم اجتماعی و فردگرایی روش شناختی ناشی از آن به اجمال همین است. کل گرایی روش شناختی درست برعکس فردگرایی روششناختی، در پیوند با نوعی آبژکتیویسم در علوم اجتماعی است که برای موضوعات این علوم عینیتی همانند عینیت موضوعات در علوم طبیعی قائل است. در این ابژکتیویسم مجموعه هایی مانند جامعه، اقتصاد، طبقه و ملت به صورت پدیدارهایی مستقل از ذهنیات اعضای تشکیل دهنده آنها در نظر گرفته می شوند، پدیدارهایی که قوانین خاص خود را دارد و وظیفه علوم اجتماعی کشف این قوانین است . عینیت اینجا صرفا به معنای بی طرفی و فاصله گرفتن پژهشگر از موضوع مورد مطالعه نیست بلکه قائل شدن به وجود و عملکرد پدیدارهای اجتماعی مستقل از ذهنیات فردی انسان هایی است که مجموعه آنها این پدیدارهای اجتماعی را می سازند. مثلا اعتقاد به اینکه پدیده ای به نام ملت، مستقل از ذهنیات و اعتقادات انسانهای تشکیل دهنده آن می تواند وجود داشته باشد. این وسواس در عینیت عملا در مواردی به بدترین نوع ذهنیت می انجامد، یعنی برخی تصورات مبهم عامیانه به عنوان داده های عینی و واقعی تلقی می ش وند. اغلب تصورات انسان وارانگاری یا «آنتروپومورفیسم» درباره پدیدارهای اجتماعی از این دست است مثلا تصور اینکه جامعه به عنوان موجود قائم بالذات یا حتی «زنده» دارای قدرت اراده و تصمیم است. سخن از جامعه به عنوان مرجع تصمیم گیری درباره گ تخصیص منابع، توزیع درآمد، پر عدالت اجتماعی یا مثلا صحبت از نیازهای جامعه به عنوان یک واقعیت عینی،و مواردی مانند اینها، همه در حقیقت اشتباه گرفتن یک رشته تصورات نظری خام با واقعیات عینی است.
@austrianschool⏪⏪⏪