የኢትዮጵያን የውሃ ሀብት እና የአባይ (ናይል) ተፋሰስ የውሃ ፖለቲካ (Hydro-politics) ከሳይንሳዊ እና ከጂኦ-ፖለቲካዊ አንጻር ስንመለከተው፣ ጉዳዩ የቴክኒክ ብቻ ሳይሆን የሀገራዊ ህልውና እና የቀጠናዊ ትብብር ጥያቄ ነው።

የኢትዮጵያን ሚና እና የተፋሰሱን ሀገራት ፍላጎት እንደሚከተለው ሲሆን

1. የኢትዮጵያ የውሃ ሀብት ሳይንሳዊ እውነታ (Hydrological Context)
ኢትዮጵያ "የምስራቅ አፍሪካ የውሃ ማማ" (The Water Tower of East Africa) ተብላ በተደጋጋሚ ስሟ ይነሳል ። በየዓመቱ በአማካይ 122 ቢሊዮን ሜትር ኩብ የከርሰ ምድርና የገጸ ምድር የውሃ ሀብት ይፈስባታል ተብሎ በተለያዩ የውሃ ጥናት ና ምርምር ፅሁፎች ለንባብ በቅቷል ።

ሆኖም ይህ ሀብት በሁለት ዋና ዋና ተግዳሮቶች የተተበተበ ነው፡

1. የስርጭት መዛባት (Spatial and Temporal Variability): 80% የሚሆነው ውሃ የሚገኘው በሀገሪቱ ምዕራባዊ ክፍል ባሉ ተፋሰሶች (አባይ፣ ባሮ አኮቦ፣ ተከዜ) ሲሆን፣ ከፍተኛ ድርቅ በሚታይባቸው ምስራቃዊና ደቡባዊ ክፍሎች ያለው የውሃ መጠን አነስተኛ ነው።

2. የተፋሰስ-ተሻጋሪነት (Transboundary Nature): ከኢትዮጵያ ወንዞች 90% የሚሆኑት ድንበር ተሻጋሪ ናቸው። ይህ ደግሞ የውሃ አጠቃቀማችንን ከዓለም አቀፍ ሕግጋትና ከጎረቤት ሀገራት ፖለቲካ ጋር ያቆራኘዋል።

የውሃ ፖለቲካ (Hydro-politics) እና የግብፅ አቋም

በአባይ ተፋሰስ ያለው የፖለቲካ ትኩሳት በሁለት ተቃራኒ እይታዎች ላይ የተመሰረተ ነው፦
ግብፅ "ታሪካዊ መብት" (Historical Rights) በሚል የምታነሳው ግብፅ የ1929 እና የ1959 ውሎችን በመጥቀስ፣ የአባይ ውሃ "የህልውናዬ መሰረት ነው" በሚል "ቬቶ" (የመከልከል መብት) እንዳላት ትከራከራለች። ሆኖም ሳይንሳዊው ሀቅ እነዚህ ውሎች ኢትዮጵያን ያላካተቱና በቅኝ ግዛት ዘመን የተፈረሙ በመሆናቸው በዓለም አቀፍ ሕግ ተቀባይነታቸው ደካማ ነው።

የኢትዮጵያ "ፍትሃዊ አጠቃቀም" (Equitable Utilization) ኢትዮጵያ በዓለም አቀፍ የተፋሰስ ወንዞች ሕግ (UN Watercourse Convention) መርህ መሰረት፣ የታችኛው ተፋሰስ ሀገራት ላይ "ከፍተኛ ጉዳት ሳታደርስ" (No Significant Harm) ውሃውን ለልማት (ለኤሌክትሪክና ለመስኖ) የመጠቀም መብቷን ማስከበር ትችላለች።

የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ (GERD) ለቀጠናው ውሃ ሀብት አጠቃቀም ያለው ፋይዳ

ከ ከሃድሮሎጅካል ምህንድስናቴክኒክ አንጻር የግድቡ መገንባት ለተፋሰሱ ሀገራት የሚከተሉትን ጥቅሞች ይሰጣል፦

1. የውሃ ትነትን መቀነስ (Evaporation Reduction): በግብፅ ያለው የአስዋን ግድብ በበረሃማ ቦታ ላይ በመሆኑ ከፍተኛ ውሃ በትነት ይጠፋል። የህዳሴ ግድብ ግን በከፍተኛ ተራራማና ቀዝቃዛ ቦታ ላይ በመሆኑ የውሃ ትነትን ይቀንሳል።

2. የደለል ቁጥጥር (Siltation Management): ለሱዳንና ለግብፅ ግድቦች የሚሄደውን ደለል በመቀነስ የመያዝ አቅማቸውንና እድሜያቸውን ያራዝማል።
የውሃ ፍሰትን ማስተካከል (Regulated Flow): በክረምት የሚመጣውን ከፍተኛ ጎርፍ በመቆጣጠር፣ ዓመቱን ሙሉ ወጥ የሆነ የውሃ ፍሰት እንዲኖር ያደርጋል።

የኢትዮጵያ ቀጣይ ሚና እንደሚከተለው ቢሆን ጥቅሟን ለማስከበር በእጅጉ ይረዳል።

Via Mekamu

@etconp