✳️ اضطرارات شاعری چیست؟
❇️ پس از آشنایی با اختیارات شاعری با پدیده ای به اسم اضطرارات شاعری برمی خوریم اما اینکه اضطرارات شاعری چیست در ادامه توضیح خواهم داد.
◀️ همانطور که از اسم آن پیداست شاعر گاهی مضطر خواهد بود برای استفاده از حالتی از کلمه تا به وسیله آن سلامت شعر خود را توجیه نماید.
◀️ در اضطرارات شاعری برعکس اختیارات شاعری ، شاعر مجبور به استفاده از حالت خاصی از کلمه خواهد بود یعنی اگر حالت دیگر کلمه را استفاده نماید سلامت شعر زیر سوال خواهد رفت!
◀️ با این مقدمه می توان گفت آنچه را که ما به عنوان "اختیارات زبانی" می شناسیم در اصل اضطرارات هستند و نه اختیارات!
اما دلیل این ادعا چیست؟
در اختیارات شاعری همانطور که از اسم آن پیداست شاعر باید مختار باشد در استفاده از نوع کلمات، به عبارت دیگر شاعر از هر حالتی استفاده کند به سلامت شعر خدشه ای وارد نمی شود و این تنها سلیقه شاعر است که تصمیم گیرنده است.
برای نمونه در مصرعی بر وزن "فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن" در رکن اول چه از "فعلاتن" استفاده شود چه از "فاعلاتن" وزن صحیح است (طبق قواعدی که پذیرفته شده) یعنی شاعر طبق اختیارات خود یکی از دو حالت ها را انتخاب می کند.
اما در زیر خواهیم دید که "اختیارات زبانی " نه تنها به شاعر اختیاری برای انتخاب نمی دهد بلکه مجبور به استفاده نیز خواهد کرد!
◀️حذف همزه:
گفتیم طبق اختیارات وزنی شاعر می تواند گاهی همزه قبل از الف را حذف کند... اما با نگاهی دقیق تر متوجه خواهیم شد در چنین مواقعی شاعر مجبور است که همزه را حذف کند تا وزن دچار اختلال نشود! بنابراین شاعر نمی تواند ادعا کند که "می توانم" همزه را حذف نمایم بلکه مجبور به انجام چنین عملی است
برای مثال در مصرع: آخرین لبخند او هم غرق خواهد شد در آب
به وضوح مشخص است در این مصرع شاعر مجبور به حذف همزه در "آب" است چرا که در غیر این صورت وزن با اشکال روبروست.
همینطور در مورد "کوتاه تلفظ کردن هجای بلند" و " بلند تلفظ کردن هجای کوتاه"
در هرکدام از حالت ها اگر شاعر چنین نکند وزن شعر مختل خواهد شد و به زبان ساده تر شاعر اختیاری در این حالات ندارد بلکه به اضطرار به این عمل روی خواهد آورد!
◀️ بنابراین می توان گفت اختیارات شاعری در اصل همان "اختیارات وزنی" هستند و "اختیارات زبانی" نمی توانند در بین اختیارات شاعری قرار گیرند و بهتر است بجای آن از لفظ "اضطرارات شاعری" یا "اضطرارات وزنی" استفاده نماییم!
◀️ البته اضطرارات شاعری محدود به همین موارد نیست و می توان گزینه هایی مانند "آوردن محاوره در شعر" ، "مخالفت قیاس" ، "استفاده از شکل شکسته کلمات" و... را هم جزئی از اضطرارات وزنی دانست.
برای نمونه شاعر ی که در شعر خود از "ز" بجای "از" استفاده می کند "مجبور " به این کار است و به اضطرار وزن چنین می کند چرا که اگر در همان مکان از "از" استفاده کند مسلما با ایراد وزنی روبرو خواهد شد! بنابراین دانسته یا ندانسته از "اضطرارات وزنی" استفاده کرده است
◀️ در پایان یاد آور می شوم همانطور که در مورد اختیارات شاعری گفته شده هرچقدر شعری دارای اختیارات کمتری باشد(ظاهرا بیشتر اختیارات زبانی مدنظر است!) از صلابت بیشتری برخوردار خواهد بود، در مورد اضطرارات این توصیه قوی تر است
❇️ منابع:
آشنایی با عروض و قافیه، سیروس شمسیا ،
وزن و قافیة شعر فارسی، دکتر تقی وحیدیان
اختیارات شاعری، ابوالحسن نجفی
در پیرامون اختیارات شاعری، ساسان سپنتا
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ پس از آشنایی با اختیارات شاعری با پدیده ای به اسم اضطرارات شاعری برمی خوریم اما اینکه اضطرارات شاعری چیست در ادامه توضیح خواهم داد.
◀️ همانطور که از اسم آن پیداست شاعر گاهی مضطر خواهد بود برای استفاده از حالتی از کلمه تا به وسیله آن سلامت شعر خود را توجیه نماید.
◀️ در اضطرارات شاعری برعکس اختیارات شاعری ، شاعر مجبور به استفاده از حالت خاصی از کلمه خواهد بود یعنی اگر حالت دیگر کلمه را استفاده نماید سلامت شعر زیر سوال خواهد رفت!
◀️ با این مقدمه می توان گفت آنچه را که ما به عنوان "اختیارات زبانی" می شناسیم در اصل اضطرارات هستند و نه اختیارات!
اما دلیل این ادعا چیست؟
در اختیارات شاعری همانطور که از اسم آن پیداست شاعر باید مختار باشد در استفاده از نوع کلمات، به عبارت دیگر شاعر از هر حالتی استفاده کند به سلامت شعر خدشه ای وارد نمی شود و این تنها سلیقه شاعر است که تصمیم گیرنده است.
برای نمونه در مصرعی بر وزن "فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن" در رکن اول چه از "فعلاتن" استفاده شود چه از "فاعلاتن" وزن صحیح است (طبق قواعدی که پذیرفته شده) یعنی شاعر طبق اختیارات خود یکی از دو حالت ها را انتخاب می کند.
اما در زیر خواهیم دید که "اختیارات زبانی " نه تنها به شاعر اختیاری برای انتخاب نمی دهد بلکه مجبور به استفاده نیز خواهد کرد!
◀️حذف همزه:
گفتیم طبق اختیارات وزنی شاعر می تواند گاهی همزه قبل از الف را حذف کند... اما با نگاهی دقیق تر متوجه خواهیم شد در چنین مواقعی شاعر مجبور است که همزه را حذف کند تا وزن دچار اختلال نشود! بنابراین شاعر نمی تواند ادعا کند که "می توانم" همزه را حذف نمایم بلکه مجبور به انجام چنین عملی است
برای مثال در مصرع: آخرین لبخند او هم غرق خواهد شد در آب
به وضوح مشخص است در این مصرع شاعر مجبور به حذف همزه در "آب" است چرا که در غیر این صورت وزن با اشکال روبروست.
همینطور در مورد "کوتاه تلفظ کردن هجای بلند" و " بلند تلفظ کردن هجای کوتاه"
در هرکدام از حالت ها اگر شاعر چنین نکند وزن شعر مختل خواهد شد و به زبان ساده تر شاعر اختیاری در این حالات ندارد بلکه به اضطرار به این عمل روی خواهد آورد!
◀️ بنابراین می توان گفت اختیارات شاعری در اصل همان "اختیارات وزنی" هستند و "اختیارات زبانی" نمی توانند در بین اختیارات شاعری قرار گیرند و بهتر است بجای آن از لفظ "اضطرارات شاعری" یا "اضطرارات وزنی" استفاده نماییم!
◀️ البته اضطرارات شاعری محدود به همین موارد نیست و می توان گزینه هایی مانند "آوردن محاوره در شعر" ، "مخالفت قیاس" ، "استفاده از شکل شکسته کلمات" و... را هم جزئی از اضطرارات وزنی دانست.
برای نمونه شاعر ی که در شعر خود از "ز" بجای "از" استفاده می کند "مجبور " به این کار است و به اضطرار وزن چنین می کند چرا که اگر در همان مکان از "از" استفاده کند مسلما با ایراد وزنی روبرو خواهد شد! بنابراین دانسته یا ندانسته از "اضطرارات وزنی" استفاده کرده است
◀️ در پایان یاد آور می شوم همانطور که در مورد اختیارات شاعری گفته شده هرچقدر شعری دارای اختیارات کمتری باشد(ظاهرا بیشتر اختیارات زبانی مدنظر است!) از صلابت بیشتری برخوردار خواهد بود، در مورد اضطرارات این توصیه قوی تر است
❇️ منابع:
آشنایی با عروض و قافیه، سیروس شمسیا ،
وزن و قافیة شعر فارسی، دکتر تقی وحیدیان
اختیارات شاعری، ابوالحسن نجفی
در پیرامون اختیارات شاعری، ساسان سپنتا
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment