✅ بیدلانه ها

🔻درنگی در فرازستان معنا بر یک بیت حضرت ابوالمعانی

🔸دیده ها باز است اما خواب میبینیم و بس
تامژه بر هم‌نیاید هیچ کس بیدار نیست...
#حضرت_بیدل

چقدر بیت زیبا و پر مغزی است فشرده ای از منشور فکری بیدل با بیانی فصیح و بلیغ!

✔️بیت را میتوان نوعی تلمیح‌ملیح(اثرپذیری) به حدیث معصوم دانست(یا پیامبر اکرم یا حضرت علی)
"الناس نیام اذا ماتوا فانتبهوا"**

اما‌نکته ی ای که در بیت بیشتر برایم دلبری کرد ترکیب:
تا"مژه بر هم نیاید"
بود
علی رغم پایان مصرع اول با واژه "بس" و "هیچ کس: در مصرع دوم که بنوعی تاکیدی موکد است و میگوید این است و جز این نیست و قطعیتی محتوم به اندیشه شاعر درین باب میکند در مصرع دوم آوردن "تا" در ابتدایش و بنوعی مشروط و معلق کردن #انتباه و یا #یقظه با "مژه بر هم آمدن" بقول بلیغیون افاده صیغه تحذیر هم میکند و "زنهاری" در جان‌کلام نهفته دارد
✔️آوردن ۴ کلمه و یک ترکیب که حکایت از تاکیدی موکد و جلب توجه مخاطب به این نکته در دیگاه بیدل دارد:
اما ،بس،تا،هیچ کس،و آوردن عبارت‌ ایهام فعلی بصورت منفی

پس باید سخن بسیار پرمعنا بوده باشد

✔️" مژه بر آمدن" تضاد یا ایهام متضادی زیبا با "دیده های باز" (نوعی مات و مبهوت بودن و سرگشتگی در زندگی)در مصرع اول دارد...
✔️ تضاد خواب و بیدار...

✔️ فضای پارادوکسیکال و متناقض نما حاکم بر بیت نیز بسیار زیباست با دیده باز خواب دیدن و با خوابیدن بیدار شدن....

✔️با تسامحی در تعبیر نیز حتی بنوعی میتواند طرد و عکسی معنایی نیز در بیت ملحوظ دانست:
دیده باز(بیداری)⬅️ خواب
خواب(مژه بر هم آمدن)⬅️بیداری (دیده باز و بصیرت)


✅"مژه بر هم آمدن" ببینید چقدر زیباست و چند معنای متفاوت دارد بنوعی ایهام کنایی زیبائیست که از خصیصه ها و ویژگی های سبکی بیدل است:

1⃣به معنای خوابیدن هست همانا که میگوییم یه لحظه پلک هام سست شد و خوابم گرفت

2⃣دیگری مژه بر هم آمدن یعنی در فکر فرو رفتن(یعنی چشمها را برای تمرکز بیشتر بستن و خوب فکر کردن) همان فکری که‌نتیجه اش انتباه است و بیداری از غفلت/ در منشور فکری صائب و بیدل اصل تغافل و غفلت*** بارها مطرح شده و هستی و زندگی را نوعی خواب غفلت‌پنداشته اند

3⃣دیگری مژه بستن یعنی دست از تماشا کشیدن/ فریب دیدنیها را نخوردن، تماشایی که منتهی دل بستن میشود همان نکته "که هر چه دیده بیند دل کند یاد."....وقتی مژه بر هم بیاید چشم از دیدن محروم میشود و شاید منتهی به گشایش چشم بصیرت و چشم دل شود ....

4⃣مژه بر هم آمدن همچنان میتواند سر فصل ورود به عالم خیال نیز باشد
5⃣این ترکیب کنایی ایهامی حتی میتواند اشارتی به موتوا قبل از تموتوا هم باشد و شامل وارستگانی شود که در حیات خواب آلوده قبل از بیداری مرگ ،خویشتن مرده اند و دل از ظواهر حیات بر کنده اند....
6⃣"در مژه بر هم آمدن" حتی نوعی تحمل یا صبر یا گذشتن نیز میتواند ملحوظ باشد
7⃣سیر در انفس و دست کشیدن از سیر در آفاق(دیده های باز)
8⃣و نکته پایانی اشاره به اینکه چقدر فاصله خواب و بیداری و زندگی و مرگ یا هستی و نیستی و وجود و عدم و.....کم است به اندازه "مژه بر هم آمدنی"!!!

تمامی این‌موارد مبسوطا یا اشارتا ریشه های دینی و حدیثی دارد و همچنین در دیدگاه عرفایی چون ابن عربی و فارابی و امثالهم.... آمده...
بحث خواب پنداشتن عالم و خیالات و خواب که تحت عناوین صورت های خیالی فرود آمده از آسمان و نزول و فرودش به عالم ملک تا خیال منفصل و خیال مقید و......

↩️**این روایت در منابع شیعی بنام هر دو معصوم آمده:
۱)شریف الرضی،محمد بن حسین،خصائص الائمه(خصائصامیرالمومنین)،محقق،مصحح،امینی،محمد هادی،ص ۱۱۲،مشهد آستان قدس رضوی چاپ اول،۱۴۰۶ قمری
۲)ورّام بن ابی فراس،تنبیه الخواطر و نزهه النواظر،ج ۱،ص ۱۵۰،مکتبه فقیه قم،۱۴۱۰ قمری

↩️***غفلت و تغافل در قرآن ،سوره ق،آیه ۲۲
لقد کنت فی غفله من هذا فکشفنا عنک غطائک فبصرک الیوم حدید....
و تو(ای آدمی)از این( روز سخت مرگ)در غفلت بودی تا آنکه ما پرده از برابر تو برانداختیم و امروز چشم(بصیرت)ت بینا گردید...

مطلب ارسالی از: استاد آرکاداش، گروه « کلید درٕ باز »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan