ناگفته‌هایی از حلقه کیان
آرش نراقی
بانی خیر پیوند من با حلقه کیان، یکی از دوستان بسیار خوبم آقای دکتر ابراهیم سلطانی بود.
خود آقای خاتمی به جلسات حلقه کیان نمی‌آمدند ولی دوستان ایشان گه گاه می‌آمدند. آقای خاتمی آن زمان مورد غضب واقع شده بود و پس از استعفا از وزارت ارشاد به همراه آقای عرب سرخی به کتابخانه‌ی ملی رفته بود. افرادی که به کیان رفت و آمد می کردند چند گروه بودند. دسته‌ی اول خود بچه های کیان بودند: آقایان شمس الواعظین، قاضیان، گنجی، تهرانی، کاشی، پناهنده، یک مدتی آقای مردیها و.. . گروهی دیگر، اعضای دفتر تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری بودند مثل آقای حجاریان، عبدی، علوی تبار و کدیور. عده‌ی دیگر هم از نزدیکان آقای منتظری بودند مثل آقای عماد باقی و فاضل میبدی. عده ای هم از نزدیکان آقای خاتمی بودند مثل آقای عیسی سحر خیز، آقای عرب سرخی، مرحوم بورقانی، و آقای تاجزاده. آقای تاجزاده تا مدتها عضو فعال بحثهای علمی و فرهنگی کیان بودند. آقای امین زاده هم که بعدها معاون وزیرخارجه در دولت آقای خاتمی شد، گه گاهی به کیان می آمد.
ما چند نوع جلسه داشتیم. یکی از جلسات مربوط به خود نشریه بود که آقایان سلطانی، گنجی، پناهنده، کاشی، قاضیان، تهرانی، شمس الواعظین و من در آن شرکت می کردیم. این جمع خط مشی نشریه و محتوای مطالب آن را تعیین می کرد. جلسات دیگری هم داشتیم که در روزهای چهارشنبه برگزار می شد این جلسات بیشتر از جنس گپ و گفت بود. این جمع دوم افراد بیشتری حضور داشتند و جلسه بیشتر به بحثهای علمی و تبادل نظرهای فکری می گذشت و آقای تاجزاده مدیر این جلسات بود. یادم است که در همین جلسات بود که برای مدتی دکتر سروش درباره فقه، آقای حجاریان در خصوص مسائل فلسفه سیاسی، آقایان هادیان و سمتی در خصوص جان لاک و… صحبت می کردند. جلسات دیگری هر داشتیم که چهارشنبه های آخر هر ماه برگزار می شد. در این جلسات البته طیف بسیار وسیعتر و متنوعتری شرکت می کردند. این جلسات آخر ماه از محافلی شد که بعدها به شکل گیری دوم خرداد کمک کردند.
واقعیت این بود که در حق مرحوم بازرگان بی‌انصافی زیادی شد. برای مثال، کسانی این مرد محترم و وطن دوست را از میان شهر ربودند و به بیابانها بردند و کتک زدند. اما بازرگان مرد بسیار نجیبی بود و هیچ وقت از موضع یک منتقد مشفق تنزل نکرد. به هر حال، زمانی در جمع دوستان کیان مطرح شد که بازرگان از مهمترین چهره های اصلاح فکر دینی است و حق نیست که ایشان را اینطور به حاشیه رانده اند. به همین دلیل بنا بر این شد که با ایشان مصاحبه ای در خصوص مسائل دینی انجام شود. بعد از انجام مصاحبه آقای شمس الواعظین یادداشتی در ابتدای آن مصاحبه گذاشت و نوشت که نسلی از انقلابیون که در حقّ بازرگان جفا کرده اند باید از ایشان حلالیت بطلبند. ابتکار این دلجویی با شمس الواعظین بود.
درباره واکنش‌ها به مقاله «آخرت، هذف بعثت انبیا»: نهضت آزادی براین فرض بنا شده بود که یکی از رسالت های پیامبر اسلام توجه و دخالت در امور سیاسی بوده است. بسیاری معتقد بودند که دیانت ما عین سیاست ماست و سیاست ما عین دیانت ماست. بنابراین سخنرانی بازرگان گویی به نوعی نقد بنیان نظری و عقیدتی نهضت تلقی می شد. البته بازرگان مردی بسیار تشکیلاتی و معتقد به کار جمعی بود. به همین دلیل پس از مشاهده ی این مخالفت ها، تغییراتی در متن داد ولی ادعای اصلی خود را نگه داشت.
دکتر سروش چندین نامه به آقای هاشمی نوشت. البته آن نامه ها نتیجه ای نداشت. آقای هاشمی تمرکزش روی مسائل اقتصادی بود و به عرصه ی فرهنگی توجهی نداشت. ظاهرا از مقولاتی مثل «توسعه سیاسی» هم چندان باخبر نبود.
جریان چپ پس از فوت رهبر انقلاب بزرگترین حامی خود را از دست داد و به حاشیه رانده شدو بسیاری از آنها از مشاغل و مناصب دولتی کنار نهاده شدند. به همین دلیل گروهی از ایشان شروع به تحصیل و کتاب خواندن کردند. اشخاصی نظیر دکتر بشیریه تأثیر فکری و علمی بسیار مؤثری برای روی این جمع داشت. آقایان حجاریان و تاجزاده از شاگردان دکتر بشیریه در دانشگاه تهران بودند. این کتاب خواندن ها روی این افراد تاثیر زیادی گذاشت. البته خیلی از اعضای سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی به هوشمندی تاجزاده و حجاریان نبودند.
بعد از دوم خرداد دست کم سه جریان از دل کیان بیرون آمد. افرادی نظیر آقایان شمس الواعظین، سازگارا، و جلایی پور روزنامه ی جامعه را راه انداختند. آقایان گنجی و تهرانی و حجاریان روزنامه ی صبح امروز را تاسیس کردند. کسانی مثل من و دکتر سلطانی یا آقای هومن پناهنده که تمایل کمتری به مباحث سیاسی داشتیم، در کیان ماندیم. آقای سلطانی مدتی بعد به جای آقای شمس الواعظین سردبیر کیان شد.
متن کامل در instant view
https://telegra.ph/Kian-08-01
جان آگه با #فرهیختگان
آرش نراقی
بانی خیر پیوند من با حلقه کیان، یکی از دوستان بسیار خوبم آقای دکتر ابراهیم سلطانی بود.
خود آقای خاتمی به جلسات حلقه کیان نمی‌آمدند ولی دوستان ایشان گه گاه می‌آمدند. آقای خاتمی آن زمان مورد غضب واقع شده بود و پس از استعفا از وزارت ارشاد به همراه آقای عرب سرخی به کتابخانه‌ی ملی رفته بود. افرادی که به کیان رفت و آمد می کردند چند گروه بودند. دسته‌ی اول خود بچه های کیان بودند: آقایان شمس الواعظین، قاضیان، گنجی، تهرانی، کاشی، پناهنده، یک مدتی آقای مردیها و.. . گروهی دیگر، اعضای دفتر تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری بودند مثل آقای حجاریان، عبدی، علوی تبار و کدیور. عده‌ی دیگر هم از نزدیکان آقای منتظری بودند مثل آقای عماد باقی و فاضل میبدی. عده ای هم از نزدیکان آقای خاتمی بودند مثل آقای عیسی سحر خیز، آقای عرب سرخی، مرحوم بورقانی، و آقای تاجزاده. آقای تاجزاده تا مدتها عضو فعال بحثهای علمی و فرهنگی کیان بودند. آقای امین زاده هم که بعدها معاون وزیرخارجه در دولت آقای خاتمی شد، گه گاهی به کیان می آمد.
ما چند نوع جلسه داشتیم. یکی از جلسات مربوط به خود نشریه بود که آقایان سلطانی، گنجی، پناهنده، کاشی، قاضیان، تهرانی، شمس الواعظین و من در آن شرکت می کردیم. این جمع خط مشی نشریه و محتوای مطالب آن را تعیین می کرد. جلسات دیگری هم داشتیم که در روزهای چهارشنبه برگزار می شد این جلسات بیشتر از جنس گپ و گفت بود. این جمع دوم افراد بیشتری حضور داشتند و جلسه بیشتر به بحثهای علمی و تبادل نظرهای فکری می گذشت و آقای تاجزاده مدیر این جلسات بود. یادم است که در همین جلسات بود که برای مدتی دکتر سروش درباره فقه، آقای حجاریان در خصوص مسائل فلسفه سیاسی، آقایان هادیان و سمتی در خصوص جان لاک و… صحبت می کردند. جلسات دیگری هر داشتیم که چهارشنبه های آخر هر ماه برگزار می شد. در این جلسات البته طیف بسیار وسیعتر و متنوعتری شرکت می کردند. این جلسات آخر ماه از محافلی شد که بعدها به شکل گیری دوم خرداد کمک کردند.
واقعیت این بود که در حق مرحوم بازرگان بی‌انصافی زیادی شد. برای مثال، کسانی این مرد محترم و وطن دوست را از میان شهر ربودند و به بیابانها بردند و کتک زدند. اما بازرگان مرد بسیار نجیبی بود و هیچ وقت از موضع یک منتقد مشفق تنزل نکرد. به هر حال، زمانی در جمع دوستان کیان مطرح شد که بازرگان از مهمترین چهره های اصلاح فکر دینی است و حق نیست که ایشان را اینطور به حاشیه رانده اند. به همین دلیل بنا بر این شد که با ایشان مصاحبه ای در خصوص مسائل دینی انجام شود. بعد از انجام مصاحبه آقای شمس الواعظین یادداشتی در ابتدای آن مصاحبه گذاشت و نوشت که نسلی از انقلابیون که در حقّ بازرگان جفا کرده اند باید از ایشان حلالیت بطلبند. ابتکار این دلجویی با شمس الواعظین بود.
درباره واکنش‌ها به مقاله «آخرت، هذف بعثت انبیا»: نهضت آزادی براین فرض بنا شده بود که یکی از رسالت های پیامبر اسلام توجه و دخالت در امور سیاسی بوده است. بسیاری معتقد بودند که دیانت ما عین سیاست ماست و سیاست ما عین دیانت ماست. بنابراین سخنرانی بازرگان گویی به نوعی نقد بنیان نظری و عقیدتی نهضت تلقی می شد. البته بازرگان مردی بسیار تشکیلاتی و معتقد به کار جمعی بود. به همین دلیل پس از مشاهده ی این مخالفت ها، تغییراتی در متن داد ولی ادعای اصلی خود را نگه داشت.
دکتر سروش چندین نامه به آقای هاشمی نوشت. البته آن نامه ها نتیجه ای نداشت. آقای هاشمی تمرکزش روی مسائل اقتصادی بود و به عرصه ی فرهنگی توجهی نداشت. ظاهرا از مقولاتی مثل «توسعه سیاسی» هم چندان باخبر نبود.
جریان چپ پس از فوت رهبر انقلاب بزرگترین حامی خود را از دست داد و به حاشیه رانده شدو بسیاری از آنها از مشاغل و مناصب دولتی کنار نهاده شدند. به همین دلیل گروهی از ایشان شروع به تحصیل و کتاب خواندن کردند. اشخاصی نظیر دکتر بشیریه تأثیر فکری و علمی بسیار مؤثری برای روی این جمع داشت. آقایان حجاریان و تاجزاده از شاگردان دکتر بشیریه در دانشگاه تهران بودند. این کتاب خواندن ها روی این افراد تاثیر زیادی گذاشت. البته خیلی از اعضای سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی به هوشمندی تاجزاده و حجاریان نبودند.
بعد از دوم خرداد دست کم سه جریان از دل کیان بیرون آمد. افرادی نظیر آقایان شمس الواعظین، سازگارا، و جلایی پور روزنامه ی جامعه را راه انداختند. آقایان گنجی و تهرانی و حجاریان روزنامه ی صبح امروز را تاسیس کردند. کسانی مثل من و دکتر سلطانی یا آقای هومن پناهنده که تمایل کمتری به مباحث سیاسی داشتیم، در کیان ماندیم. آقای سلطانی مدتی بعد به جای آقای شمس الواعظین سردبیر کیان شد.
متن کامل در instant view
https://telegra.ph/Kian-08-01
جان آگه با #فرهیختگان
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment