ایده دولت مرکزی مقتدر نوین در ایران را شاید کسانی در نوشته ها و ایده ها بجویند، از شخص "شاه شهید" گرفته تا محمدعلی فروغی و علی اکبر داور و دیگر دولتمردان و متجددان پایان عهد قاجار و طلیعه دوران پهلوی، اما این داستان به چشم من سویه دیگری نیز دارد که منشایی فنی داشت و در دیگر مناطق جهان نیز نقش مشابهی ایفا کرده بود.
در بخش میانی نیمه دوم قرن ۱۹ میلادی، ناظران خارجی که ایران را گشته بودند از این که عشایر و کوچ نشینان سلاح های انفرادی بهتری از هر واحد نظامی دولتی در ایران داشتند اظهار تعجب می کردند. اما این وضع به روشنی طی یکی دو دهه تغییر کرد، اگر چه اسناد تاریخی و معاملاتی که دقیقا نشان بدهد، چرا را من هنوز ندیده ام. با کنکاش در تاریخ آن عهد ایران اما می شود دریافت ستاره بخت دولت نوین در ایران را دو سلاح بریتانیایی و فرانسوی به درخشش درآوردند: مسلسل ماکسیم و توپ ۷۵ میلی متری اشنایدر.
هر دو این سلاح ها در تاریخ جهان نیز نمادین هستند: "۷۵ میلی متری" افتخار نگهداشتن خطوط دفاعی فرانسه در جبهه غرب را بر دوش می کشد و مسلسل ماکسیم بود که روز سیاه ارتش بریتانیا در نبرد سم را آفرید، ماکسیم بود که جنگ جهانی اول را به شکل نبرد خندق ها درآورد و ماکسیم بود که ام دورمان را به نماد پیروزی قاطع استعمار اروپایی بر دنیای قدیم بدل کرد.
بدون ماکسیم و اشنایدر ، سواران کرد و شاهسون و بختیاری ، تفنگچیان لرستان و بلوچستان در کوه های سربه فلک کشیده زاگرس و بیابان های بی انتهای بلوچستان برای هر قشونی دولتی دشمنی مرگبار به حساب می آمدند. قلعه بمپور و قلعه چهریق پیشتر دژهای ناگشودنی دیده میشدند و هر ستونی که وارد تنگه های لرستان و بختیاری می شد مرگ را به جام خریده بود. دیرزمانی نبود که دوست محمد خان بارکزایی و اسماعیل آقای شکاک و داوودخان کلهر خود را هر یک شاه منطقه ای به حساب می آوردند، اما ورود سلاح نوین نفس قدرت های عشایری ایران را به شماره انداخت. امان الله جهانبانی و احمد امیراحمدی "نشان ذوالفقار"شان را سوای نظم و نسق نوین مدیون توپخانه نوین و مسلسل نیز بودند. "ماکزیم" نام خود را بر شاه بعدی ایران داشت و کلمه "شنیدر" جای جای صفحات کتب آن عهد به چشم می خورد، چه نوشته های کسروی و چه خاطرات جهانبانی از نبرد شکریازی و نبرد قلعه بمپور.
همانطور که توپخانه اروپایی در قرون ۱۵ و ۱۶ قلعه و فئودال را تضعیف کرد و راه به سوی سلطنت مطلقه لویی وار گشود، ماکسیم و اشنایدر نیز طلیعه دولت مرکزی نوین در بخش مرکزی فلات ایران بودند. توپخانه ای که می توانست بسته به مهارت خدمه اش در یک دقیقه ۴ تا ۱۵ گلوله شلیک کند و هدف را در ۸ کیلومتری نابود کند، ناقوس مرگ سواره نظام کوچ نشین در ایران بود که قرن ها بود نیروی اصلی نظامی در پهنه اش محسوب می شد. مسلسل ماکسیم هم خط پایان تفنگچیان نامنظم چریک فاقد از قشون دیوانی را رخ نمود. به قول تئودور کازینسکی، "هر اختراع فنی در دل خود یک تحول بزرگ اجتماعی نیز هست"، و این قاعده جهانشمول است.