اولئک گانگسترون




تجربه حضور بین مترجمین دوباره نشانم داد فاشیسم ریشه‌دارتر از این‌هاست:
در گروهی تلگرام مترجمین( کافه ترجمه) برای نقد بر اینکه چرا مترجم، نام نویسنده و گردآورنده را حذف کرده و بحث با مترجم دسته چندم نشر چشمه به نام فرناز حائری از طرف ادمین صفحه با لحن آشنا و وحشتناکی تهدید به ' حذف' شدم.

در عصر هوش مصنوعی شغل و پول و جایگاه مترجمین نفس‌های آخرش را می‌کشد و در این روزهای پایانی مترجمین بیشتر از هر زمانی لرزان و عصبانی‌اند. چند وقت پیش در جلسه‌ای به نام ' تاثیر هوش مصنوعی بر ترجمه' در تالار وحدت هم صحبت‌های من درباره پایان عصر ترجمه به مذاق مترجمین خوش نیامد و فریادها سر دادند.
حدود پانزده سال پیش که درباره مافیای نشر و جوایز در وبلاگ و روزنامه می‌نوشتم از سطح دشنام‌ها و تهدیدها تعجب کردم. وقتی با نیلوفر نیاورانی که آن موقع ویراستار روزنامه بود در میان گذاشتم گفت:' تعجب نکن، بحث ادبیات و کتاب نیست. نمی‌دانی چه حجم پولی در این کار( نشر و جایزه و ادم‌سازی و کارگاه) جا به جا می‌شود و تو پایت را کجا گذاشته‌ای.'

برای این گروه' کافه از کار افتادگان' نوشتم که ناله و فغان شما و خرسندی و ناخرسندی ما تاثیری بر این روند ندارد و نمی‌توانید با سرکوب جلوی تغییرات تکنولوژی را بگیرید. جهان بی‌توجه به ما و شما کار خودش را می‌کند و جلو می‌رود. همانطور که متولیان چارپایان برای حمل و نقل نتوانستند جلوی دوران اتوموبیل را بگیرند.

مترجمی در هیچ جای جهان چنین جایگاهی را نداشته و ندارد که اینجا چنان خود را بر عرش می‌گذارند. ( به طوری که کم کم نام نویسنده را از روی جلد کتاب حذف کرده‌اند و فقط نام مترجم روی جلد است همراه با عکس و بیوگرافی مترجم: مثال کتاب‌های انتشارات گویا ترجمه اسد امرایی) اساسا مترجمی مثل بازیگری شغلی فنی است و به عنوان کاری فنی مورد پذیرش است. اما از آن جهت که چند دهه پیش مردم سواد کمتری داشتند و امکان دسترسی محدود بود عده‌ای صرفا به خاطر امکانات خود بر دیگران اولویت یافتند و این اولویت را نشان از فرهیختگی بعد خلاقیت و بعد تقدس‌ پنداشتند. از دهه هشتاد که دسترسی بیشتر شد دوران سقوط آغاز شد تا امروز که با هوش مصنوعی دیگر شغلی به نام مترجم معنا ندارد و هوش مصنوعی نشان داد ابتدایی‌ترین کار ماشین با استفاده از کمترین هوش و زحمت، همین ترجمه است( حتی گوگل ) .

از بعضی مترجمین دم دستی مثل تدینی که در جایی گفته بود:
' کتاب‌هایم( ایشان هیچ کار تالیفی ندارد و فقط مترجم است)در یک قفسه جا نمی‌شود' تا این خانم از راه رسیده، در حسرت روزهایی هستند که آنها را اهل کتاب می‌دانستند نه ماشین ترجمه.

به هر حال هر کس در هر جایگاه و موقعیتی( از دوستی تا ازدواج و شغل و قدرت و...) نباید فراموش کند که جهان در حال تغییر است و سرکوب و حذف و ..کاری از پیش نمی‌برد. سختی و سفتی و بگیر و ببند هم نمی‌تواند جلوی تغییرات را بگیرد چرا که:
هر آنچه سخت و استوار است دود می‌شود و به هوا می‌رود.
مهدی فاتحی