✳️ به گُمانم گَمان درست است!
(پیرامون تلفظ امروزی برخی واژه‌های کلاسیک)
برخی واژه‌های فارسی در فرهنگ‌ها دو یا چند نوع ضبط شده‌اند که قطعاً در ابتدا یک نوع تلفظ داشته‌اند:
چِکیدن / چَکیدن، تَوسن / تُوسن، شَنیدن / شِنیدن، کَشیدن / کِشیدن، مَی / مِی، همَه / همِه، پَیدا / پِیدا... که هیچ‌یک بر دیگری رجحان ندارد هرچند که تحقیقات ثابت کند کدام‌یک اصل بوده است؛ امروزه ذوق عمومی و گویش‌ها و لهجه‌ها تعیین‌کننده‌اند.
برخی لغات عربی هم دو نوع نگارش و تلفظ دارند: شَکل، شِکل.
برخی واژه‌های عربی یک ضبط دارند و اصولاً باید در عربی به‌همان یک ضبط تلفظ شوند ولی در فارسی دوتلفظی‌اند:
جَور (ستم و خطی در جام): در فارسی با مصوت مرکبِ aw و ow تلفظ می‌شود. دو نگارشی بودن این کلمه در فرهنگ هم زادۀ دوتلفظی بودنش است.
ذَوق را ذُوق می‌خوانیم.
دَور (گردش) را هم dowr می‌گوییم.
دور (بعید) را که فارسی است همان دور Door می‌خوانیم.
اگر در عربی قبل از و، ضمه بیاید مانند نُور، او تلفظ می‌شود: Noor.
اگر در عربی قبل از و، فتحه بیاید مانند یَوم همان‌طور aw تلفظ می‌شود ولی در فارسی ما ow می‌خوانیم (همان کلمه عربی را).
(در عربی قبل از و، کسره نمی‌آید).
اگر در عربی قبل از ی، کسره بیاید مانند دِین (مذهب)، آن را i می‌خوانند: دین (Din).
اگر در عربی قبل از ی، فتحه بیاید آن را مانند دَین (حقی که بر گردن کسی باشد)، همان‌گونه تلفظ می‌کنند ولی در فارسی با کسره تلفظ شده است.
زَید را زِید می‌گوییم.
غَیر را غِیر.
مَیدان (شاید فارسی بوده باشد): مِیدان.
غَیظ را هم که باید ghayz تلفظ شود غِیظ می‌گوییم و غَیب را هم به‌همین ترتیب غِیب می‌گوییم که باید ghayb تلفظ شود. عَین، عَیب، غَیبت هم از این گونه‌اند.
جَیب هم قاعدتاً باید Jayb گفته شود ولی در فارسی جِیب Jeyb هم گفته‌اند، jib امروزی (ظاهراً مأخوذ از عربی و راه‌یافته به ترکی) هم بازماندۀ همان است.
غیرت (ghayrat) هم از همین گونه است که ما غِیرت می‌خوانیم.
ممکن است کسی به این بحث که برخی کلمات دونگارشی و دوتلفظی‌اند، آگاهی نداشته باشد و فقط یک نگارش و تلفظ را درست بداند اما باید دانست که همین دو نوع ضبط زادۀ دو نوع تلفظ است که هیچ‌یک بر دیگری رجحان ندارد. قطعاً در ابتدای امر، یکی بوده و بعدها به هر دلیلی (در همان زبان یا زبان دیگر) دو یا چندگونه ثبت شده است.
برخی واژه‌ها فقط یک گونه ضبط دارند مانند: مَحبت که مُحبت می‌گوییم پس ذوق جمعی تلفظ آن‌ها را تغییر داده و چه‌بسا در آینده به کلمات دوتلفظی مانند لغات فوق بپیوندند.
در مورد برخی کلمات هم بی‌اطلاعی و سهل‌انگاری عامل دوتلفظی‌بودنشان است؛ مثلاً مَحالّ جمع محلّ است (چهار مَحالّ بختیاری: چهار محلّه و منطقۀ بختیاری) که گاهی با مُحال (ناممکن از احاله) اشتباه گرفته شده و هر دو مَحال خوانده می‌شوند.
خلاصه این‌که صدای ضبط‌شده و معیاری جز ذائقه برای تلفظ واژگان دوتلفظی نداریم که بتوانیم یکی را به دیگری رجحان دهیم. شاید هم در زبان دری، افغانستانی‌ها به فتحه، ایرانی‌ها به کسره میل دارند. تاجیکان به «می‌باشم» می‌گویند: mebosham: مِبُشم، کسی شاید بگوید مَی‌باشم و کسی دیگر مِی‌باشم و دیگری می‌باشم (mi)، به هرحال همۀ این‌ها فارسی‌ست.
اگر قرار باشد متّه به خشخاش بگذاریم باید به پارسی دری که در افغانستان رایج‌تر است سخن بگوییم و در مورد تلفظ صحیح‌تر واژگان دیگر هم بحث کنیم که البته به نظر من بحث بیهوده‌ای‌ست.
❇️ مهدی شعبانی
@ghazalshermahdishabani
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
(پیرامون تلفظ امروزی برخی واژه‌های کلاسیک)
برخی واژه‌های فارسی در فرهنگ‌ها دو یا چند نوع ضبط شده‌اند که قطعاً در ابتدا یک نوع تلفظ داشته‌اند:
چِکیدن / چَکیدن، تَوسن / تُوسن، شَنیدن / شِنیدن، کَشیدن / کِشیدن، مَی / مِی، همَه / همِه، پَیدا / پِیدا... که هیچ‌یک بر دیگری رجحان ندارد هرچند که تحقیقات ثابت کند کدام‌یک اصل بوده است؛ امروزه ذوق عمومی و گویش‌ها و لهجه‌ها تعیین‌کننده‌اند.
برخی لغات عربی هم دو نوع نگارش و تلفظ دارند: شَکل، شِکل.
برخی واژه‌های عربی یک ضبط دارند و اصولاً باید در عربی به‌همان یک ضبط تلفظ شوند ولی در فارسی دوتلفظی‌اند:
جَور (ستم و خطی در جام): در فارسی با مصوت مرکبِ aw و ow تلفظ می‌شود. دو نگارشی بودن این کلمه در فرهنگ هم زادۀ دوتلفظی بودنش است.
ذَوق را ذُوق می‌خوانیم.
دَور (گردش) را هم dowr می‌گوییم.
دور (بعید) را که فارسی است همان دور Door می‌خوانیم.
اگر در عربی قبل از و، ضمه بیاید مانند نُور، او تلفظ می‌شود: Noor.
اگر در عربی قبل از و، فتحه بیاید مانند یَوم همان‌طور aw تلفظ می‌شود ولی در فارسی ما ow می‌خوانیم (همان کلمه عربی را).
(در عربی قبل از و، کسره نمی‌آید).
اگر در عربی قبل از ی، کسره بیاید مانند دِین (مذهب)، آن را i می‌خوانند: دین (Din).
اگر در عربی قبل از ی، فتحه بیاید آن را مانند دَین (حقی که بر گردن کسی باشد)، همان‌گونه تلفظ می‌کنند ولی در فارسی با کسره تلفظ شده است.
زَید را زِید می‌گوییم.
غَیر را غِیر.
مَیدان (شاید فارسی بوده باشد): مِیدان.
غَیظ را هم که باید ghayz تلفظ شود غِیظ می‌گوییم و غَیب را هم به‌همین ترتیب غِیب می‌گوییم که باید ghayb تلفظ شود. عَین، عَیب، غَیبت هم از این گونه‌اند.
جَیب هم قاعدتاً باید Jayb گفته شود ولی در فارسی جِیب Jeyb هم گفته‌اند، jib امروزی (ظاهراً مأخوذ از عربی و راه‌یافته به ترکی) هم بازماندۀ همان است.
غیرت (ghayrat) هم از همین گونه است که ما غِیرت می‌خوانیم.
ممکن است کسی به این بحث که برخی کلمات دونگارشی و دوتلفظی‌اند، آگاهی نداشته باشد و فقط یک نگارش و تلفظ را درست بداند اما باید دانست که همین دو نوع ضبط زادۀ دو نوع تلفظ است که هیچ‌یک بر دیگری رجحان ندارد. قطعاً در ابتدای امر، یکی بوده و بعدها به هر دلیلی (در همان زبان یا زبان دیگر) دو یا چندگونه ثبت شده است.
برخی واژه‌ها فقط یک گونه ضبط دارند مانند: مَحبت که مُحبت می‌گوییم پس ذوق جمعی تلفظ آن‌ها را تغییر داده و چه‌بسا در آینده به کلمات دوتلفظی مانند لغات فوق بپیوندند.
در مورد برخی کلمات هم بی‌اطلاعی و سهل‌انگاری عامل دوتلفظی‌بودنشان است؛ مثلاً مَحالّ جمع محلّ است (چهار مَحالّ بختیاری: چهار محلّه و منطقۀ بختیاری) که گاهی با مُحال (ناممکن از احاله) اشتباه گرفته شده و هر دو مَحال خوانده می‌شوند.
خلاصه این‌که صدای ضبط‌شده و معیاری جز ذائقه برای تلفظ واژگان دوتلفظی نداریم که بتوانیم یکی را به دیگری رجحان دهیم. شاید هم در زبان دری، افغانستانی‌ها به فتحه، ایرانی‌ها به کسره میل دارند. تاجیکان به «می‌باشم» می‌گویند: mebosham: مِبُشم، کسی شاید بگوید مَی‌باشم و کسی دیگر مِی‌باشم و دیگری می‌باشم (mi)، به هرحال همۀ این‌ها فارسی‌ست.
اگر قرار باشد متّه به خشخاش بگذاریم باید به پارسی دری که در افغانستان رایج‌تر است سخن بگوییم و در مورد تلفظ صحیح‌تر واژگان دیگر هم بحث کنیم که البته به نظر من بحث بیهوده‌ای‌ست.
❇️ مهدی شعبانی
@ghazalshermahdishabani
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment