بنام خدا

منابع تاریخی درباره ی کوروش دو دسته اند:
منابع یونانی و منابع اسرائیلی
این منابع می باید سه دسته بودند:
دو دسته ی پیشین به اضافه ی منابع ایرانی
این مسئله مورد تردید است که‌ چرا منبع باستانی مستقل با منشا ایرانی درباره ی کوروش موجود نیست؟
این چنین میتوان حدس زد که منابع ایرانی و کتابخانه های ایرانی در کتاب سوزی های حملات اعراب از میان رفته است.
این حدس قابل بررسی بیشتر علمی ست.
چرا که بسیاری از آثار دیگر ایرانیان از قبیل کتاب ها و کتابخانه ها که در آثار تمدن های دیگر به آن ها اشاره شده است، در تاریخ مفقود شده اند.
آنچه مسلم است باید واقعیت کوروش، را از میان راست ودروغ های منابع موجود، با تحلیل های علمی بی تعصب دریافت.
مورخین یهودی نو و به عبارتی صهیونیست، با مددگری از متون کهن یهودی از کوروش وجه المصالحه ای تاریخی ساخته و پرداخته اند ؛برای تاریخ بافی درباره ی مقوله ی ارض موعود و سرزمین اسرائیل و اورشلیم.
آنان کوروش را تقدیس میکنند تا با پر رنگ کردن این یافته یا یافته ی تاریخی که کوروش یهودیان بابل را در بازگشت به اورشلیم آزاد گذاشت، و یا (نصرت داد) خود را در تئوری ارض موعود، محق جلوه دهند :
چنین دیدگاه تاریخی با نیت مستشرقین انگلیسی که بر سیاست باستانگرای حکومت پهلوی نیز موثر بودند، گره خورده است .
به هم رسیدن اشتراکات منفعتی
این دو گروه به هم از یک سو یک کوروش مقدس و منزه را برای عده ای ساخت که می توان به اعتبار آن، مذهب را با تهمت عرب زدگی، از زندگی ایرانیان کنار زد و با باستانگرایی جایگزین کرد ؛
چنان که بسیاری در حکومت پهلوی، پیدا و نهان بر آن اهتمام ورزیده بودند ....
از سوی دیگر عده ای را در مقام مخالفت با کوروش مشترک با اسرائیل تحریک بر آن کرد که به کوروش حمله ور شده و با استناد به نوشته های مغرضانه ی هرودت ، کوروش را لعن و تقبیح کنند.
اگر منصفانه و علمی به ماجرا نگاه کنیم هیچکدام از این دو دیدگاه سندیت تاریخی ندارد.
اسناد کهن یهودی که کوروش را منجی نامیده اند، گرفتار غرض ورزی ها و داستان بافی های بنی اسرائیلی هستند که در پی اسطوره سازی از او به نفع دیانت یهودی بودند.
حتی امروزه مستشرقین بی غرض در نفس ماجرای بازگرداندن یهودیان به اورشلیم توسط کوروش ابراز تردیدید می کنند
(یوزف ویزه هوفر) باستان شناس آلمانی در کتاب خود دلایلی بر این مسئله ذکر میکند (کتاب ایران باستان، ترجمه ی مرتضی ثاقب فر نشر ققنوس)
از دیگر سو اسناد یونانی بالاخص هرودت نیز زیر سوال هستند
هرودت بالذاته فردی بود شرق ستیز که با هخامنشیان عداوتی سر سختانه داشت ؛
او اقوام و سلاطین شرقی را با واژه های زشت و اغراق آمیز توصیف کرده است.
هرچند تاریخ نگاری او از جنبه هایی واجد برخی خصایص منطبق با علم تاریخ است ،اما استناد به آرای او
برای قضاوت در باره ی کوروش، نیازمند تحلیل علمی ،و راستی آزمایی بینا متنی با دیگر منابع است ...
از قضا آن منابع دیگر نیز یونانی هستند! از جمله کتزیاس و گزنفون
خلاصه سخن اینکه در میان منابع یونانی :
1. هرودت گرفتار جزم اندیشی یونانی در قبال شرق است.
2. گزنفون بیش از حد گرفتار استفاده ابزاری از تاریخ برای اندرزهای اخلاقی است و به شکل غیر علمی درباره ی کوروش، به جای روایت تاریخی ، داستانهای اخلاقی می گوید. بنابراین نمی توان چندان نکته ی تاریخی از شرح حال او درباره ی کوروش بدست آورد .
او نگاهی تقریبا مثبت به کوروش دارد.

۳.کتزیاس یا کتسیاس ؛ پزشک دربار هخامنشی بوده و از میان یونانیان، نزدیکترین نگاه را به ایرانیان داشته است .
در واقع می‌توان نگاه مثبت او به کوروش را یک نگاه ایرانی دانست؛ هرچند میل به داستان سرایی و در واقع مورخ نبودن او، اثر او را در حد یک رپرتاژ داستانی کاهش می دهد.
اگر بخواهیم با استناد تحلیلی به تمام این منابع تاریخی به یک قضاوت نهایی درباره ی کوروش برسیم، پذیرش این نکته که کوروش انسانی وارسته بوده است بیشتر به حق نزدیک است تا آنچه هرودت درباره ی کوروش گفته است .
البته معتقدم هر دو نگاه تقدیس و تقبیح، دور از واقعیات تاریخی است؛ آن هم تاریخی که چنین منابع مخدوش و تحریف شده دارد که بعضا اقوام و ملت ها و ادیان مختلف با هزاران نفع و ضرر در پس پرده ی آن تحریف ها بوده اند.
اما اگر منصف باشیم می بینیم برآیند نگاه تاریخ به کوروش مثبت است.
حتی هرودت که کوروش را خونخوار معرفی می کند در میان سخنان خشمگینانه ی خود درباره ی کوروش مراتبی از صفات نیکوی او را خواسته یا ناخواسته بروز میدهد .

در واقعا میتوان گفت کوروش پادشاهی مقتدر، جنگاوری کارکشته و مسلط به فنون رزم بوده که فتوحات استراتژیک به دست‌ آورده و در برخورد با دشمنان جلوه های پر رنگ از جوان مردی را به نمایش گذاشته است.
البته اگر کتیبیه کوروش را هم مورد تحلیل قرار دهیم، بی حب و بغض پ