⭕️ قدرت‌های بزرگ و سیاست سازگاری در خاورمیانه

📌 در نبود نظام جهانی جدید، سخن گفتن از نظام منطقه‌ای جدید در خاورمیانه توهمی بیش نیست

🖌 رفیق خوری

♦️به‌رغم همه مشکلات و آشفتگی‌های موجود در جهان، پل جانسون، تاریخ نگار آمریکایی، نگاه خوش‌بینانه‌ای به اوضاع دارد. از نظر وی در درس‌هایی که تاریخ به ما می‌دهد، چیزی وجود ندارد که ما را وا دار کند تا از پشت عینک‌های سیاه به جهان و سرنوشت آن نگاه کنیم. دیدگاه جانسون در جهت عکس دیدگاه بدبینانه جان آزبرن قرار دارد که در نمایشنامه «با خشم به گذشته نگاه کن» بازتاب داده است. این نمایشنامه که پس از جنگ جهانی دوم و فجائع دردناک آن منتشر شد، اذهان عمومی را در لندن و جهان در دهه پنجاه قرن گذشته به خود مشغول کرد.

پل جانسون که با رضایت و خرسندی به گذشته و باامید و خوش‌بینی به آینده می‌نگیرد، می‌گوید: «مهم‌ترین دست آورد قرن بیستم حاکمیت قانون بود و مهم‌ترین دست آورد قرن بیست و یکم، باید حاکمیت قانون بین‌المللی در جهان باشد».

اما بر خلاف گفته جانسون، حاکمیت قانون در قرن بیستم، شامل همه نظام‌ها و کشورها نمی‌شد، بلکه کشورهای وجود داشت که قوانین در آن‌ها مطابق به خواسته زمامداران ساخته می‌شد و در خدمت آنان قرار داشت. آن‌چه در این کشورها اجرا می‌شد، «قانون حاکمیت» بود نه «حاکمیت قانون». البته برخی از کشور‌ها به مرحله دولت قانون رسیده بودند، اما نتوانستند به درجه بالاتری از آن که دولت حق و قانون است دست یابند.

این در حالی است که قانون بین‌الملل در قرن بیست و یکم تا به حال در انحصار قدرت‌های بزرگ که اعضای دائمی شورای امنیت و دارای حق وتو هستند، قرار دارد. این قدرت‌های بزرگ هرگاه بر سر مسأله‌ای به توافق برسند، قانون بین‌الملل اجرا و فیصله‌های سازمان ملل متحد بر کشور مخالف تطبیق می‌شود، اما زمانی که به سبب تصادم منافع، در میان آن‌ها اختلاف پیدا شود، نه به حاکمیت قانون توجهی صورت می‌گیرد، نه فیصله‌های سازمان ملل متحد اجرایی می‌شود و نه ملتی از ستم زمامدارانش نجات داده می‌شود، حتی اصل «مسئولیت حمایت» مصوبه سازمان ملل متحد هم به فراموشی سپرده می‌شود. به گفته تیموتی گارتن اش، استاد تاریخ دانشگاه آکسفورد، در واقع جهان «در زیر سایه نظامی قرار دارد که از چند جهت دچار بی‌نظمی و ناهنجاری است».

زیرا مدیریت کشمکش میان آمریکا، روسیه و چین تا امروز با کمترین ضوابط صورت می‌گیرد. کسی هم نمی‌داند که آیا جنگ سرد جدید، مانند جنگ سرد آمریکا و اتحاد شوروی، دارای هنجارها و ضوابطی خواهد شد یا نه. این در حالی است که در این کشمکش در کنار نقش‌های جهانی، نقش‌های منطقه‌ای چه در زیر سایه قدرت‌های بزرگ و چه به گونه مستقل، نیز در حال افزایش است.

ادامه مطلب...

Comments

Be the first to add a comment