فهم پدیده اسدالله عسگراولاد از زاویه اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی
به مناسبت سالروز درگذشت او
| قاسم خرمی
پیرمرد ۸۶ ساله و ثروتمندی که روز جمعه ۲۲ شهریور ۹۸ روی در خاک کشید، از جنس سرمایه داران صنعتی و کارآفرینانِ خودساخته و وطن دوستِ مورد علاقه من نبود، اما کم آدمی هم نبود!
معرفی و شناخت اسدالله عسگر اولادی از روی میزان ثروتی که انباشت و به جای گذاشت، بدون توجه به راه دراز و پر پیچ و خمی که پیمود و بدون نگاه به فضای سیاسی و اجتماعی که در آن برآمد و بالید، جفایی در حق این تاجر حرفه‌ای و انحرافی در تحلیل رفتار و عملکرد یکی از بزرگترین نیرو‌های اجتماعی موثر بر اقتصاد و سیاست ایران، یعنی «بورژوازی تجاری» است. عسگراولادی نماینده و شاید از معدود بازماندگان نسل تجار و بازرگانان ایرانی است که مذهب و اقتصاد و سیاست را در هم آمیخت و سبک و سلوک متفاوتی از زندگی را برساخت که به گمان خود، بهره دنیوی و اخروی در آن بود.
عسگراولادی عنصری از بازرگانان ناراضی
برای شناخت شیوه زیست و الگوی دیانت و تجارتِ این بازرگان کهنه کار ایرانی، باید با استعانت از رویکرد اقتصاد سیاسی، به تحولات حداقل ۷۰ سال اخیر ایران رجوع کرد. جریان مدرنیسم و نوگرایی آغاز شده از دوره رضاشاه و دولتی کردن تجارت خارجی، به تضعیف موقعیت اقتصادی بازرگانان کشورانجامید و ادامه سیاست‌های صنعتی سازی و توجه ویژه به صاحبان صنایع و همچنین راه اندازی فروشگاه‌های زنجیره‌ای در دروه پهلوی دوم، به تحقیر و نارضایتی مضاعف تجار سنتی منجر شد.
بازرگانان ناراضی از رژیم پهلوی، آماده همراهی با هر نیرویی بودند، که قادر باشد سیاست حکومت را به چالش فراخواند. از اینرو، در ابتدا به جنبش ملی مصدق نزدیک شدند و در حمایت از او بازار تهران را به تعطیلی کشیدند و تبدیل به «نهاد سیاسی» کردند. در قیام ۱۵ خرداد جانب روحانیت را گرفتند. باشکل گیری جنبش مسلحانه اواخردهه ۴۰، به جمعیت موتلفه و مجاهدین خلق کمک کردند و با تشدید اعتراضات سال ۵۶ به ائتلاف بزرگ ضد رژیم پیوستند تا خود را شریک دستاورد‌های انقلاب اسلامی به حساب آورند.
پس بنابراین تا اینجای کار، رفتاراغلب بازاریان، واکنشی طبیعی به سیاست‌های حکومت و سود‌های از دست رفته است و حرفی از پاسداشت دین و مذهب و داعیه سیاسی و حکمرانی در میان نیست. اسدالله عسگر اولادی که تا پیروزی انقلاب در زمره تجار خرد به حساب می‌آمد، به واسطه حضور برادرش در جمعیت موتلفه، علاوه بر دلخوری از رژیم پیشین، علائق سیاسی هم یافت، اما هیچ وقت حاضر نشد کار و کسبش را قربانی این علاقه پر خطر نماید. از اینرو، صبر کرد و درست در واپسین روز‌های پیروزی انقلاب، به دیدار آیت الله خمینی در فرانسه رفت تا پشتیبانی سیاسی و مالی خود را از انقلاب در شرف وقوع، علنی نماید.
عسگر اولادی برنده ایدئولوژی ضد سرمایه داری
پیروزی انقلاب اسلامی بر مدار ایده ئولوژی ضد سرمایه داری صنعتی، بخت بازرگانان و صنعتگران کوچک و یا اصطلاحا «خرده بورژوازی» ایران را گشود. به موجب قانون حفاظت از صنایع که در تیرماه ۱۳۵۸ تصویب شد، اموال ۵۳ نفر از سرمایه داران و صاحبان صنایع بزرگ نظیر لاجوردی‌ها و خیامی‌ها و خسروشاهی ها، ایروانی و برخوردار و غیره مصادره شد.
اسدالله عسگراولادی به اتفاق افرادی همچون میرمحمد صادقی و علینقلی خاموشی که عمدتا در کار گچ سازی و کارتن سازی و یا به قول بهزاد نبوی «نخود و لوبیا فروشی» بودند، به اتاق بازرگانی راه یافتند که از دو دهه قبل، در انحصار همان بورژوازی بزرگ صنعتی در آمده بود. به هرحال، و حسب حادثه پای در کفش بزرگانی کردند که اسباب بزرگی را انقلاب و جابجایی طبقات فراهم کرده بود. به عنوان مثال علینقلی خاموشی که تا قبل از آن شاگرد حاج عبدالله مقدم (مالک تعدادی از کارخانه‌های نساجی) بود، جایگزین محمد تقی برخوردار در اتاق بازرگانی شد که صاحب دستکم ۵۰ واحد تولیدی سازنده لوازم خانگی و الکتریکی در کشور بود! در حوزه سیاست هم چنین اتفاقی در جریان بود و فردی مثل ابراهیم یزدی که از کارکنان خسروشاهی بود، وزیر خارجه دولت موقت شده بود و سرمایه داران صنعتی را طواغیت زمان می‌خواند.
هنوز عرق پای عسگراولادی و دوستان جدید در اتاق بازرگانی خشک نشده بود که طرح مصادره اراضی زمینداران و دولتی کردن تجارت نیز مطرح شد. ایده اصلی مصادره سازی‌ها و ملی سازی‌ها از تفکرات چپ مارکسیستی آمد و توسط چپ‌های اسلامی و حاکمان شرع دادگاه‌های انقلاب اجرا شد. اگر بخواهیم صادقانه و مستند قضاوت کنیم مهندس عزت الله سحابی که در سال‌های پایان عمر از مدافعین سر سخت جامعه مدنی و مالکیت خصوصی شد، از طراحان اصلی قانونی بود که به مصادره و یا ملی شدن صنایع منجر شد. همین نقش را رضا اصفهانی در تدوین قانون خلع ید از زمیندارن بزرگ در پیش گرفت که دومی به سد روحانیون راست و محافظه کار درون شورای نگهبان خورد و ناکام ماند.
ادامه مطلب
✅ @karkhone
به مناسبت سالروز درگذشت او
| قاسم خرمی
پیرمرد ۸۶ ساله و ثروتمندی که روز جمعه ۲۲ شهریور ۹۸ روی در خاک کشید، از جنس سرمایه داران صنعتی و کارآفرینانِ خودساخته و وطن دوستِ مورد علاقه من نبود، اما کم آدمی هم نبود!
معرفی و شناخت اسدالله عسگر اولادی از روی میزان ثروتی که انباشت و به جای گذاشت، بدون توجه به راه دراز و پر پیچ و خمی که پیمود و بدون نگاه به فضای سیاسی و اجتماعی که در آن برآمد و بالید، جفایی در حق این تاجر حرفه‌ای و انحرافی در تحلیل رفتار و عملکرد یکی از بزرگترین نیرو‌های اجتماعی موثر بر اقتصاد و سیاست ایران، یعنی «بورژوازی تجاری» است. عسگراولادی نماینده و شاید از معدود بازماندگان نسل تجار و بازرگانان ایرانی است که مذهب و اقتصاد و سیاست را در هم آمیخت و سبک و سلوک متفاوتی از زندگی را برساخت که به گمان خود، بهره دنیوی و اخروی در آن بود.
عسگراولادی عنصری از بازرگانان ناراضی
برای شناخت شیوه زیست و الگوی دیانت و تجارتِ این بازرگان کهنه کار ایرانی، باید با استعانت از رویکرد اقتصاد سیاسی، به تحولات حداقل ۷۰ سال اخیر ایران رجوع کرد. جریان مدرنیسم و نوگرایی آغاز شده از دوره رضاشاه و دولتی کردن تجارت خارجی، به تضعیف موقعیت اقتصادی بازرگانان کشورانجامید و ادامه سیاست‌های صنعتی سازی و توجه ویژه به صاحبان صنایع و همچنین راه اندازی فروشگاه‌های زنجیره‌ای در دروه پهلوی دوم، به تحقیر و نارضایتی مضاعف تجار سنتی منجر شد.
بازرگانان ناراضی از رژیم پهلوی، آماده همراهی با هر نیرویی بودند، که قادر باشد سیاست حکومت را به چالش فراخواند. از اینرو، در ابتدا به جنبش ملی مصدق نزدیک شدند و در حمایت از او بازار تهران را به تعطیلی کشیدند و تبدیل به «نهاد سیاسی» کردند. در قیام ۱۵ خرداد جانب روحانیت را گرفتند. باشکل گیری جنبش مسلحانه اواخردهه ۴۰، به جمعیت موتلفه و مجاهدین خلق کمک کردند و با تشدید اعتراضات سال ۵۶ به ائتلاف بزرگ ضد رژیم پیوستند تا خود را شریک دستاورد‌های انقلاب اسلامی به حساب آورند.
پس بنابراین تا اینجای کار، رفتاراغلب بازاریان، واکنشی طبیعی به سیاست‌های حکومت و سود‌های از دست رفته است و حرفی از پاسداشت دین و مذهب و داعیه سیاسی و حکمرانی در میان نیست. اسدالله عسگر اولادی که تا پیروزی انقلاب در زمره تجار خرد به حساب می‌آمد، به واسطه حضور برادرش در جمعیت موتلفه، علاوه بر دلخوری از رژیم پیشین، علائق سیاسی هم یافت، اما هیچ وقت حاضر نشد کار و کسبش را قربانی این علاقه پر خطر نماید. از اینرو، صبر کرد و درست در واپسین روز‌های پیروزی انقلاب، به دیدار آیت الله خمینی در فرانسه رفت تا پشتیبانی سیاسی و مالی خود را از انقلاب در شرف وقوع، علنی نماید.
عسگر اولادی برنده ایدئولوژی ضد سرمایه داری
پیروزی انقلاب اسلامی بر مدار ایده ئولوژی ضد سرمایه داری صنعتی، بخت بازرگانان و صنعتگران کوچک و یا اصطلاحا «خرده بورژوازی» ایران را گشود. به موجب قانون حفاظت از صنایع که در تیرماه ۱۳۵۸ تصویب شد، اموال ۵۳ نفر از سرمایه داران و صاحبان صنایع بزرگ نظیر لاجوردی‌ها و خیامی‌ها و خسروشاهی ها، ایروانی و برخوردار و غیره مصادره شد.
اسدالله عسگراولادی به اتفاق افرادی همچون میرمحمد صادقی و علینقلی خاموشی که عمدتا در کار گچ سازی و کارتن سازی و یا به قول بهزاد نبوی «نخود و لوبیا فروشی» بودند، به اتاق بازرگانی راه یافتند که از دو دهه قبل، در انحصار همان بورژوازی بزرگ صنعتی در آمده بود. به هرحال، و حسب حادثه پای در کفش بزرگانی کردند که اسباب بزرگی را انقلاب و جابجایی طبقات فراهم کرده بود. به عنوان مثال علینقلی خاموشی که تا قبل از آن شاگرد حاج عبدالله مقدم (مالک تعدادی از کارخانه‌های نساجی) بود، جایگزین محمد تقی برخوردار در اتاق بازرگانی شد که صاحب دستکم ۵۰ واحد تولیدی سازنده لوازم خانگی و الکتریکی در کشور بود! در حوزه سیاست هم چنین اتفاقی در جریان بود و فردی مثل ابراهیم یزدی که از کارکنان خسروشاهی بود، وزیر خارجه دولت موقت شده بود و سرمایه داران صنعتی را طواغیت زمان می‌خواند.
هنوز عرق پای عسگراولادی و دوستان جدید در اتاق بازرگانی خشک نشده بود که طرح مصادره اراضی زمینداران و دولتی کردن تجارت نیز مطرح شد. ایده اصلی مصادره سازی‌ها و ملی سازی‌ها از تفکرات چپ مارکسیستی آمد و توسط چپ‌های اسلامی و حاکمان شرع دادگاه‌های انقلاب اجرا شد. اگر بخواهیم صادقانه و مستند قضاوت کنیم مهندس عزت الله سحابی که در سال‌های پایان عمر از مدافعین سر سخت جامعه مدنی و مالکیت خصوصی شد، از طراحان اصلی قانونی بود که به مصادره و یا ملی شدن صنایع منجر شد. همین نقش را رضا اصفهانی در تدوین قانون خلع ید از زمیندارن بزرگ در پیش گرفت که دومی به سد روحانیون راست و محافظه کار درون شورای نگهبان خورد و ناکام ماند.
ادامه مطلب
✅ @karkhone
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment