سلسله نوشتارهای تاریخ جنسیت
مردانگی ایرانی- مردانگی اروپایی
✍️ فریما دستیار، دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه تهران
(بخش دوم)

✅با گذشت بیش از یک دهه از پی‌ریزی و قوام مطالعات زنان در میان اهالی تاریخ، تلاش شده است تا به این پرسش پاسخ داده شود و سیمای زن ایرانی در دورهٔ قاجار از میان خاکستر و غبار گذشته سر برآورد. با این حال مرد ایرانی در عین اینکه بازیگر اصلی میادین اجتماعی، سیاسی و اقتصادی بود، همچنان از تعریف مشخصی دربارهٔ شایستگی خود عاجز است. این مسئله به وضوح از لا به لای متونی که توسط غیرایرانیان نوشته می‌شد قابل لمس است.

✅بسیاری از زنان و مردان اروپایی که در وصف ایرانیان قلم می زدند در نهایت به این نتیجه رسیده بودند که گویا صرف مرد بودن برای برتر بودن در میان ایرانی‌ها کفایت می‌کند،چنانچه کلارا کولیور رایس انگلیسی همسر یکی از مأموران عضو هیئت مبلغان مذهبی ساکن در جلفای اصفهان، که چهارمرتبه به ایران سفر کرده است در سفرنامهٔ خود که با عنوان زنان ایرانی و راه و رسم زندگی آنان منتشر شده است می‌نویسد:«در یک سرزمین اسلامی، مسائل دینی و جنسی از تمامی مسائل دیگر برتر است. در همه موارد دینی و اجتماعی مرد مقدم است و زن در سکوی پایین‌تری میان مرد و حیوان جای دارد. یک ایرانی به کشور، عظمت‌های گذشته، دین، پسران و خودش افتخار می‌کند.» {کلارا کولیور رایس، ایرانی و راه و رسم زندگی آنان، ۱۳۸۳، کتابدار وابسته به شرکت خدمات اطلاع‌رسانی کتابدار فرزانه، ۸۴}

✅جان ریشارد پزشک آمریکایی که بیست سال از زندگی خود را در ایران به سر برده بود نیز در سفرنامهٔ خود آورده است:«به خاطر می‌آورم روزی از پسر جوانی پرسیدم، پدرش چند فرزند دارد؟ تعجب کردم وقتی گفت: فقط یکی. به او گفتم پس این همه که در خانهٔ آن‌ها هستند چه کسان‌اند؟ با طعنه گفت:آن‌ها که دخترند به حساب نمی‌آیند!»

✅از این دست اشارات در سفرنامه و خاطرات اروپاییان بسیار یافت می‌شود. مسئله حیرت اروپاییان در برخورد مرد ایرانی با زنان خودشان است. بدیهی است که چنین برخوردهایی در تمام ملل جهان رخ می‌داده و همچنان نیز رخ می‌دهد اما آنچه زمینهٔ حیرت اروپاییان را در برابر مردانگی ایرانی برمی‌انگیخت این بود که در قرون متمادی، رفتار یک مرد یا یک Gentleman اروپایی تا حد بسیار زیادی در مواجهه با زنان تعریف می‌شد.
@kherad_jensi

پایان