سوالی داشتم :
هم صفت مفعولی و هم صفت فاعلی با ساختار " بن ماضی+ ه " و "بن ماضی + ار" ساخته میشن . کلمه هایی با این ساختمان رو از کجا تشخیص بدیم فاعلی هستند یا مفعولی ؟
برای مثال کلمه های خریدار ، مردار فاعلی هستن یا مفعولی ؟

خب صفت فاعلی بر انجام دهنده ی کار یا پذیرنده ی حالت دلالت می کنه و به این صورت ها ساخته می شه:
بن مضارع + ان = خند + ان = خندان...
بن مضارع + ا = توان + ا = توانا..
بن مضارع + نده = بین + نده = بیننده..
اسم + نده = شرم + نده = شرمنده..
بن مضارع + ار = پرست + ار = پرستار..
بن ماضی + ار = خرید + ار = خریدار.
کرد + ار =کردار.
خواست + ار = خواستار.
بن مضارع + گار = آموز + گار = آموزگار..
بن ماضی + گار = کرد + گار = کردگار..
اسم + گار = کام + گار = کامگار.
بن مضارع + گر = توان + گر = توانگر.
بن ماضی + گر = رفت + گر = رفتگر.
اسم + گر = ستم + گر = ستمگر.
صفت + گر = روشن + گر = روشنگر.
بن مضارع + کار = جوش + کار = جوشکار.
بن ماضی + کار = کشت + کار = کشتکار.
اسم + کار = قلم + کار = قلمکار.
صفت + کار = سفید + کار = سفید کار.
حالا به این نکته ها در مورد صفت فاعلی توجه بفرمایید:
فعل امر به تنهایی و یا همراه با کلمه یا یه فعل امرِ دیگه، می تونه معنای صفت فاعلی داشته باشه:
مثال: فلانی دختر بسازی دارد.
بساز: فعل امر در نقش صفت فاعلی.
گاهی بن مضارع با اسم یا صفت ترکیب می شه و صفت فاعلی می سازه:
مثلِ: کف پوش: کف (اسم) + پوش (بن مضارع)...
ترکیب بن مضارع + ان که همون صفت حالیه می شه، یعنی صفت حالیه و صفت فاعلی تفاوتی ندارن.
گروه وصفی هم می تونه معنای صفت فاعلی داشته باشه.
مثال: آتش بیار معرکه: گروه وصفی در نقش صفت فاعلی.
حالا صفت مفعولی که اسم مفعولم نامیده می شه، صفتیه که معنای مفعولی داره، یعنی کار بر آن واقع می شه.
از بن ماضی + ه ساخته می شه.
مثلِ: شنیده، دیده و
گاهی فعل "شده" به آخِر صفت مفعولی اضافه می شه:
شنیده شده..
در بعضی ترکیبا "ه" از آخر صفت مفعولی حذف می شه:
مانند: خاک آلود..
گاهی در صفت مفعولی علاوه بر "ه"، "ت" و "د" هم حذف می شن، اما در معنیِ صفت مفعولی تغییری ایجاد نمی شه:
دست بافته: دست باف، خواب آلوده: خواب آلو..
در ساختار صفت های مفعولی مرکب، اجزای مختلفی به کار می ره، یعنی با انواع واژه ها ساخته می شه ممکنه جزء همراه، فاعل برای صفت باشه و گاهی مفعول و یا متمم..
اسم + صفت مفعولی: باد + آورده= بادآورده: آن چه باد آورده است.
ببین اینجا "باد" انجام دهنده ی کارِ پس نقشِ فاعلی داره.
خاک + آلوده= خاک آلوده.
آن چه به خاک آلوده شده است
پس نقش خاک متمم برای صفت مفعولیه.
ضمیر + صفت مفعولی:
خود + باخته= خودباخته.
قید + صفت مفعولی: در اینجا صفت مفعولی، معنای فاعلی می گیره.
زودرسیده: زود "قید" + رسیده "صفت مفعولی"
کسی یا چیزی که زود رسیده است: ببین معنای فاعلی میده. (پذیرنده یه حالت شده).
صفت مفعولی بیشتر موقع ها از فعل متعدی ساخته می شه، اما گاهی از فعل های لازم صفت مفعولی ساخته می شه، ببین فقط ساختشون صفت مفعولیه در معنا فاعلی هستن.
حالا پس تفاوتشون با صفت فاعلی چیه: در اینه که فقط بر انجام دهنده ی کار در گذشته دلالت دارن ولی صفت های فاعلی که ساخت صفت فاعلی دارن، به انجام دهنده کار در گذشته، حال و آینده دلالت دارن.
مانند:
مرده بدم زنده شدم گریه بدم خنده شدم * دولت عشق آمد و من دولت پاینده شدم

"مرده" صفت مفعولی در معنای صفت فاعلی.
مُرد (بن ماضی) + ه.
ببین به ساختمانشون که در ابتدا توضیح دادم توجه کن.
ساخت "بن ماضی + ار" مفهومه اسمِ مصدر، صفت فاعلی و گاهی صفت مفعولیه: مثلِ: مردار "همون که با مثالی از مولانا گفتم (مرده)"
یا گرفتار، نمودار.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment