کتاب لوح سپید توسط استیون پینکر، روانشناس شناختی و زبان‌شناس از دانشگاه هاروارد نوشته شده و فینالیست جایزه‌ی پولیتزر در بخش کتاب‌های غیر تخیلی بوده است.

کتاب شامل چند بخش است که در بخش اول به بررسی ایده‌های نادرست گذشته می‌پردازد. در این میان سه ایده را انتخاب می‌کند و به سه متفکر برجسته‌ی عصر روشنگری نسبت میدهد و تاثیر و شکل‌های مختلف این ایده‌ها را در قرون بعدی نشان میدهد.

ایده‌ی اول لوح سپید است که جان لاک اندیشمند انگلیسی از آن حمایت می‌کرد. لاک یکی از برجسته‌ترین تجربه‌گرایان است که بشر را در بدو تولد فاقد دانشی ذاتی می‌داند و معتقد است که تمام دانش انسان از تجربیات او به دست می‌آید.

ایده‌ی دوم وحشی نجیب است که به گفته‌ی پینکر ژان ژاک روسو حامی آن بود. در این دیدگاه انسان به صورت ذاتی میل به صلح و نرمخویی دارد و این نهادهای اجتماعی هستند که باعث گرایش انسان به خشونت و خودخواهی می‌شوند.

ایده‌ی سوم دوگانگی جسم و روح است که رنه دکارت دانشمند و فیلسوف فرانسوی آن را عرضه کرد و پینکر با نام شبح در ماشین از آن یاد می‌کند. در این دیدگاه ذهن و جسم دو جوهر متفاوت هستند و روح یا ذهن آزادنه جسم را در کنترل دارد.

پینکر این سه باور را با هم سازگار می‌داند و از مجموع آنها به عنوان نظریه‌ی رسمی یاد می‌کند.

پینکر همچنین به حضور این سه ایده در لباس مبدل در تفکر کنونی انسان‌ها می‌پردازد. پیکان انتقاد پینکر بیش از همه رفتارگرایان را نشانه رفته که گمان می‌کردند با فرایند شرطی‌سازی می‌توان ذهن انسان (یا دیگر جانوران) آن گونه که می‌خواهیم شکل دهیم. در کتاب اشتباهات و تصورات خام آن‌ها نشان داده می‌شود.

دیدگاه کلاسیک جامعه‌شناسی نیز یکی از مواردی است که در این کتاب مورد انتقاد قرار می‌گیرد. دیدگاهی که فرهنگ را موجودی کاملا مستقل از انسان و سرشت انسان می‌داند و معتقد است که این فرهنگ است که ذات انسان را شکل می‌دهد نه برعکس. پینکر مثال‌هایی می‌آورد که چگونه همواره تلاش برای تغییر ذات انسان ناموفق بوده و غالبا با فجایعی نیز همراه بوده است.
او با بواز هم‌نظر است که فرهنگ‌های متفاوت نتیجه‌ی ژن‌های متفاوت نیستند، اما این ایده که فرهنگ در دنیایی مستقل از سرشت انسان سیر می‌کند یا ذهن را چون موم شکل می‌دهد را نادرست می‌داند. او به توانایی کودکان در یادگیری موارد خاصی می‌پردازد که انتقال فرهنگ را ممکن می‌کند و این یادگیری را ذاتی می‌داند. برای مثال طوطی و شامپانزه گرچه می‌توانند در معرض این آموزش‌ها قرار گیرند و حتی آن را تقلید کنند، اما توانایی ذاتی برای درک آن را ندارند.


شاید یکی از مهم‌ترین فصل‌های کتاب فصل پنجم باشد که پینکر سه ایراد علمی به وجود ذات (سرشت) انسان را مطرح می‌کند و به آن‌ها پاسخ می‌دهد.

ایراد نخست این است که تعداد ژن‌های انسان بسیار کم است و برای سیم‌کشی مغز کافی نیست و این اراده‌ی آزاد را در برابر استعدادها و تمایلات ذاتی حمایت می‌کند. پینکر نشان می‌دهد که چنین ایرادی به هیچ وجه وارد نیست، زیرا هیچ تصوری از این که تعداد ژن‌ها چقدر باید باشد تا تمایلات ذاتی را تائید یا رد کند نداریم. او سپس به توضیح نقش دیگر بخش‌های دی‌ان‌ای می‌پردازد و یادآور می‌شود که بقیه‌ی بخش‌ها نیز حاوی اطلاعات هستند. مقایسه‌ای که بین انسام و یک نوع کرم انجام می‌دهد و نشان می‌دهد که تعداد کمتر ژن به هیچ وجه نشان آزادی اراده‌ی بیشتر نیست.

ایراد دوم پیوندگرایی است. ادعا می‌شود که مغز انسان تنها با اندکی توانایی ذاتی (یک شبکه‌ی ژانریک پایه) از طریق پیوندگرایی می‌تواند تمام مهارت‌ها را کسب کند و به یک ذات پیچیده نیاز ندارد. پینکر با اشاره به نقص‌های این نظریه و ناتوانی شبکه‌ی ژانریک پایه از تقلید پیش پا افتاده‌ترین کارهای ذهنی انسان نشان می‌دهد که چنین برنامه‌هایی نیاز دارند تا مهارت‌های خاص توسط برنامه‌نویس در آن‌ها گنجانده شود، یعنی به صورت ذاتی در آن‌ها قرار داده شود و این کاریست که انتخاب طبیعی در مورد انسان انجام داده است. پس دانش کامپیوتری مؤید وجود توانایی‌های ذاتی انسان است.

ایراد سوم پلاستیسیته (انعطاف‌پذیر بودن) مغر است. عده‌ای با هیجان زیاد از تاثیر محیط در تغییر ساختار مغز می‌گویند، گویی که کشفی بسیار مهم است. اما پینکر توضیح می‌دهد برای کسی که جایگاه تفکر و دانش را در مغز می‌داند، تغییر ارتباطات مغز چیزی بدیهی و پیش پا افتاده است. سپس او با ارائه‌ی توضیحاتی در مورد نحوه‌ی سیم‌کشی و مدارهای مختلف مغز روشن می‌کند که تغییر کارکرد در مغز به صورت بی‌نهایت انعطاف‌پذیر نیست و عملکرد ذاتی مغز آن را محدود می‌کند.

خلاصه‌ای از کتاب #لوح_سپید نوشته‌ی استیون پینکر
بخش اول
✍ یاسر سلیمی
@SciBookReader

گروه کتابخوانی علمی👇
https://t.me/joinchat/AtGPR0K5wDHIQWUt-2hxZQ