🌲فردوسی و آن مرد دیلمیِ!
تنها یارِ حکیم طوس در خلق شاهنامه که بود؟
#امین_حق‌راه
بسیارانی از اهل نظر، شاهنامه را گرانسنگ‌ترین دستاورد و سرمایۀ ادبی مکتوبِ همۀ تاریخ ایران می‌دانند. بدیهی‌ست که خلق این اثر سترگ به تنهایی و بی همراهی دیگرانی، هرگز شدنی نبود. البته که دربارۀ آن معدود نفراتی که در مسیر خلق شاهنامه، از بعد مالی کمک‌حال حکیم طوس بودند کم گفته و نوشته نشده. خودِ فردوسی هم در متن اثر به دو نفر اشاره داشته. یکی (بی ذکر نام) شخصی‌ست که گویی در آغاز کار -تا مدتی- حامی مالی‌اش بوده و در اکثر روایتها از او با عنوان منصور، پسر ابومنصور عبدالرزاق (حاکم وقت توس) یاد شده. هم او که به سال۳۷۷ق پیامد شورش بر علیه شاه سامانی کشته شد. و دیگری؟ تنها پشتیبان مالی که فردوسی از او به نام یاد کرده:
«حسینِ قتیب» است از آزادگان/ که از من نخواهد سخن رایگان
ازویم خور و پوشش و سیم و زر/ وزو یافتم جنبش و پای و پر...
خب! حالا می‌ماند جان داستان!
فردوسی این همه قصه را از کجا آورده؟ روایتهایی که شاهنامه بر آن استوار شده را از چه کسی شنیده یا از کجا خوانده؟
و پاسخ؟ اتفاقاً حکیم توس خودش در این باره شفاف و روشن نوشته. کجا؟ در پایان بندی شاهنامه. چگونه؟
اشاره داشته؛ وقتی که عزم نوشتن شاهنامه کرده، نیاز داشته که از تاریخ شاهان بداند. پس پیش اخترشناسان و بزرگان و خردمندان رفته. اما در نهایت چیزی جز تحسین و تشکر دستگیرش نشده!
به تاریخ شاهان نیاز آمدم/ به پیش اختر دیرساز آمدم
بزرگان و بادانش آزادگان/ نبشتند یکسر همه رایگان
جز احسنت از ایشان نبُد بهره‌ام/ بِکَفت اندر احسنتشان زهره‌ام...
اما در ادامه آورده، از میان مشاهیرِ اهل خرد، فقط یک نفر بوده که برای گرداوردی قصه شاهان همراهی‌اش کرده. کی؟ علی دیلمی...
ازین نامور نامداران شهر/ علی دیلمی بود کو راست بهر
که همواره کارم بخوبی روان/ همی داشت آن مرد روشن‌روان
علی دیلمی که بود؟ از بزرگان و مشاهیر مقیم شهر توس (پدر سیده خاتون، بانوی اول حرمخانۀ فخرالدوله دیلمی پادشاه مقیم ری)
دیلمی با طبیعت گیلان و مازنداران آشنا بود و رموز به کارگیری سلاح و آراستن صحنه‌های نبرد را در ایران باستان می‌دانست و بیشتر از آن به دلیل جایگاه ویژه‌اش به گنجینۀ عظیمی از کتب حاوی اسناد تاریخی نیز دسترسی داشت، پس همانها و هم دانش خود را بی منت در اختیار فردوسی گذاشت. در واقع آن گونه که شاعر خود موید آن است تنها همراه و همداستان او در تدوین و تنظیم شاهکاری به نام شاهنامه، مردی از دیار دیلمان (گیلان و مازندران) بوده...
• اشاره:
احمد علی‌دوست، در کتاب خطی بر دیوار، درباره‌ی علی دیلمی، بیشتر نوشته...
✌Ellinne
تنها یارِ حکیم طوس در خلق شاهنامه که بود؟
#امین_حق‌راه
بسیارانی از اهل نظر، شاهنامه را گرانسنگ‌ترین دستاورد و سرمایۀ ادبی مکتوبِ همۀ تاریخ ایران می‌دانند. بدیهی‌ست که خلق این اثر سترگ به تنهایی و بی همراهی دیگرانی، هرگز شدنی نبود. البته که دربارۀ آن معدود نفراتی که در مسیر خلق شاهنامه، از بعد مالی کمک‌حال حکیم طوس بودند کم گفته و نوشته نشده. خودِ فردوسی هم در متن اثر به دو نفر اشاره داشته. یکی (بی ذکر نام) شخصی‌ست که گویی در آغاز کار -تا مدتی- حامی مالی‌اش بوده و در اکثر روایتها از او با عنوان منصور، پسر ابومنصور عبدالرزاق (حاکم وقت توس) یاد شده. هم او که به سال۳۷۷ق پیامد شورش بر علیه شاه سامانی کشته شد. و دیگری؟ تنها پشتیبان مالی که فردوسی از او به نام یاد کرده:
«حسینِ قتیب» است از آزادگان/ که از من نخواهد سخن رایگان
ازویم خور و پوشش و سیم و زر/ وزو یافتم جنبش و پای و پر...
خب! حالا می‌ماند جان داستان!
فردوسی این همه قصه را از کجا آورده؟ روایتهایی که شاهنامه بر آن استوار شده را از چه کسی شنیده یا از کجا خوانده؟
و پاسخ؟ اتفاقاً حکیم توس خودش در این باره شفاف و روشن نوشته. کجا؟ در پایان بندی شاهنامه. چگونه؟
اشاره داشته؛ وقتی که عزم نوشتن شاهنامه کرده، نیاز داشته که از تاریخ شاهان بداند. پس پیش اخترشناسان و بزرگان و خردمندان رفته. اما در نهایت چیزی جز تحسین و تشکر دستگیرش نشده!
به تاریخ شاهان نیاز آمدم/ به پیش اختر دیرساز آمدم
بزرگان و بادانش آزادگان/ نبشتند یکسر همه رایگان
جز احسنت از ایشان نبُد بهره‌ام/ بِکَفت اندر احسنتشان زهره‌ام...
اما در ادامه آورده، از میان مشاهیرِ اهل خرد، فقط یک نفر بوده که برای گرداوردی قصه شاهان همراهی‌اش کرده. کی؟ علی دیلمی...
ازین نامور نامداران شهر/ علی دیلمی بود کو راست بهر
که همواره کارم بخوبی روان/ همی داشت آن مرد روشن‌روان
علی دیلمی که بود؟ از بزرگان و مشاهیر مقیم شهر توس (پدر سیده خاتون، بانوی اول حرمخانۀ فخرالدوله دیلمی پادشاه مقیم ری)
دیلمی با طبیعت گیلان و مازنداران آشنا بود و رموز به کارگیری سلاح و آراستن صحنه‌های نبرد را در ایران باستان می‌دانست و بیشتر از آن به دلیل جایگاه ویژه‌اش به گنجینۀ عظیمی از کتب حاوی اسناد تاریخی نیز دسترسی داشت، پس همانها و هم دانش خود را بی منت در اختیار فردوسی گذاشت. در واقع آن گونه که شاعر خود موید آن است تنها همراه و همداستان او در تدوین و تنظیم شاهکاری به نام شاهنامه، مردی از دیار دیلمان (گیلان و مازندران) بوده...
• اشاره:
احمد علی‌دوست، در کتاب خطی بر دیوار، درباره‌ی علی دیلمی، بیشتر نوشته...
✌Ellinne
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment