✳️ "باده‌نوشیِ زنان" (در ادبیات فارسی)
✳️ بخش : دوم ( پایانی )
اما با مواردِ گوناگونی که در شعرِ سعدی و حافظ آمده چه باید‌کرد؟ به‌گمان‌ام این موارد یا اغلب متأثر از نمادپردازی‌های آرمان‌گرایانه‌ی ادبِ مغانه و ملامتی و نمونه‌وار و نوعی است، یا محبوبی که مذکر است و تشخیص و تمایزِ هویت جنسی‌اش کاری بسیار دشوار.
البته چنان‌که آمد مواردی نادر می‌توان‌یافت. نمونه را در مثنوی ضمن حکایتی از زنی "پلید و رهزن" سخن‌رفته که شوهرش برای ضیافتی به هزار زحمت گوشتی فراهم‌آورد اما "زن بخوردش با کباب و با شراب"! و گناهش را هم به گردنِ گربه انداخت!
یا در تاریخ‌الوزراء ابوالرّجاء قمی، وصفِ زنی هوس‌باره آمده که اصطلاحاً "صیغه‌رو" و شرابخواره است (به‌تصحیح استاد محمدتقی دانش‌پژوه، موسسه‌ی مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳، ص ۲۴۰).
نمونه‌هایی هم در شعرِ فارسی آمده که رندان با باده و مست‌گرداندن، معشوق/معشوقه را به‌چنگ‌می‌آوردند:
- شراب باعثِ تسخیرِ خوب‌رویان است
به بوی باده‌ی گلگون پری به شیشه رود
(سلیم تهرانی)
- تمامِ عمر دلِ خویش می‌خورم صائب
که یار را به چه افسون شرابخواره کنم؟
و در کلیاتِ عبید، دیدنِ فردِ مست و دست‌زدن به پلیدکاری به‌کرات تکرارشده‌است.
ازقضا در ادبیات مشروطه به این‌سو نیز آن‌جا که از باده‌نوشیِ زنان سخن‌می‌رود بیش‌تر همین اغفال‌کردن و بی‌سیرت‌گرداندنِ آنان مدنظراست. این مضمون، هم در معصومه‌شیرازیِ جمال‌زاده آمده که تباه‌روزیِ خود را پیامدِ عرق‌خوری ناخواسته‌اش می‌داند و هم در شازده‌احتجاب (البته این‌جا برای یکی‌انگاریِ کنیز با خانمِ خانم‌ها).
جستجونکرده‌ام اما احتمالا در برخی از رمان‌های تاریخی و اجتماعی ده‌های ده و بیست و سی، و نیز داستان‌های رمانتیک و "پندآموزِ "حجازی و مستعان و دشتی نیز باید نمونه‌هایی ازاین‌دست آمده‌باشد.
نکته‌ی آخر آن‌که در شعرِ پس‌از مشروطه نیز نخست در "سه‌تابلو" ی عشقی این مطلب دیده‌می‌شود. مریمی که نخست خام و سپس مست و درنهایت بی‌سیرت می‌شود.
❇️ احمد رضا بهرامپور عمران
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش : دوم ( پایانی )
اما با مواردِ گوناگونی که در شعرِ سعدی و حافظ آمده چه باید‌کرد؟ به‌گمان‌ام این موارد یا اغلب متأثر از نمادپردازی‌های آرمان‌گرایانه‌ی ادبِ مغانه و ملامتی و نمونه‌وار و نوعی است، یا محبوبی که مذکر است و تشخیص و تمایزِ هویت جنسی‌اش کاری بسیار دشوار.
البته چنان‌که آمد مواردی نادر می‌توان‌یافت. نمونه را در مثنوی ضمن حکایتی از زنی "پلید و رهزن" سخن‌رفته که شوهرش برای ضیافتی به هزار زحمت گوشتی فراهم‌آورد اما "زن بخوردش با کباب و با شراب"! و گناهش را هم به گردنِ گربه انداخت!
یا در تاریخ‌الوزراء ابوالرّجاء قمی، وصفِ زنی هوس‌باره آمده که اصطلاحاً "صیغه‌رو" و شرابخواره است (به‌تصحیح استاد محمدتقی دانش‌پژوه، موسسه‌ی مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳، ص ۲۴۰).
نمونه‌هایی هم در شعرِ فارسی آمده که رندان با باده و مست‌گرداندن، معشوق/معشوقه را به‌چنگ‌می‌آوردند:
- شراب باعثِ تسخیرِ خوب‌رویان است
به بوی باده‌ی گلگون پری به شیشه رود
(سلیم تهرانی)
- تمامِ عمر دلِ خویش می‌خورم صائب
که یار را به چه افسون شرابخواره کنم؟
و در کلیاتِ عبید، دیدنِ فردِ مست و دست‌زدن به پلیدکاری به‌کرات تکرارشده‌است.
ازقضا در ادبیات مشروطه به این‌سو نیز آن‌جا که از باده‌نوشیِ زنان سخن‌می‌رود بیش‌تر همین اغفال‌کردن و بی‌سیرت‌گرداندنِ آنان مدنظراست. این مضمون، هم در معصومه‌شیرازیِ جمال‌زاده آمده که تباه‌روزیِ خود را پیامدِ عرق‌خوری ناخواسته‌اش می‌داند و هم در شازده‌احتجاب (البته این‌جا برای یکی‌انگاریِ کنیز با خانمِ خانم‌ها).
جستجونکرده‌ام اما احتمالا در برخی از رمان‌های تاریخی و اجتماعی ده‌های ده و بیست و سی، و نیز داستان‌های رمانتیک و "پندآموزِ "حجازی و مستعان و دشتی نیز باید نمونه‌هایی ازاین‌دست آمده‌باشد.
نکته‌ی آخر آن‌که در شعرِ پس‌از مشروطه نیز نخست در "سه‌تابلو" ی عشقی این مطلب دیده‌می‌شود. مریمی که نخست خام و سپس مست و درنهایت بی‌سیرت می‌شود.
❇️ احمد رضا بهرامپور عمران
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment