بحثی پیرامون « خورد گاوِ نادان زِ پهلوی خویش»
یک سوال
در فارسی۱
درس۱۳ (گُردآفرید)ص۱۰۵
بیت آخر:
نباشی بس ایمن به بازوی خویش
خورد گاوِ نادان زِ پهلوی خویش
بنده این را این طور توضیح دادم برای شاگردانم:
بعضی گاوهای شیرده دچار عارضه و بیماری می شوند، که باعث می شود گاو ماده(شیری) از شیر خودش می خورد
و این رفتار گاو باعث مشود ، طی چند روز بسیا لاغر شود،
همکارانی که روستازاده باشند
این مشکل را در روستا بعینه دیده اند.
که برای اینکه گاو شیر خودش را نخورد
پوزه سوزنی به دهنه ی گاو یا حلبی در گردن گاو می انداختند تا گاو شیر خودش را نخورد و منجر به لاغر شدنش نشود.
به نظر شما این درست است؟
✅ در این باره باید به نظر برخی از بزرگان
اکتفا کنیم :
در در ذیل چند نمونه برایتان آورده ام
❇️ دكتر ميرجلالالدين كزّازي در توضیح این بیت مینویسد: «بیت ... به آرایة دستانزنی آراسته آمده است: «خورد گاوِ نادان ز پهلويِ خويش»؛ با استعارهای تمثیلی، از این دستان، ناخواسته و نادانسته به پیشباز مرگ رفتن و زمینه نابودی خویش را فراهم آوردن خواسته شده است: گاوي را ميكشند و از گوشتش توشه ميسازند كه فربه و چرب پهلو باشد؛ پس گاوي كه خويشتن را ميپرورد و پهلويِ نزارش را با خورش بسيار فربه و پروار ميگرداند، به راستي زمينة مرگ خويش را فراهم ميآورد؛ بر این پایه، در فرجام، فربهی و پروردگیِ پهلویِ او مایة مرگ و نزاری و بیتوشیِ این پهلو خواهد شد و داستان آنچنان خواهد بود که گویی گاو پهلویِ خود را خورده است و چریده. سهراب نیز، اگر فریفتة زور بازوی و دلاوری خویش، به نبرد رستم بشتاید، مایة مرگ خویش خواهد شد و بازوی وی هرچه پرزورتر باشد، مانند پهلوی گاوِ نادان که هرچه فربهتر باشد مرگآورتر است، او را بیش به سوی نابودی خواهد راند.» (كزّازي، 1381: 587)
❇️ دكتر عزيزالله جويني در توضیح این بیت آورده اند: «دربارة معنیِ این بیت، مطلبها نوشته شده است و هر کسی کوشیده تا معنیِ مناسبی برای آن بیابد.
✳️نخست: استاد مینوی در داستانِ رستم و سهراب در دو مورد اظهار نظر کرده:
✳️ یکی (ص 40) در پاورقی، عبارتِ بنداری، (فاِنّ الثَّور ...) را آورده و گفته است: «... مراد این است: که هر که جانِ خویش را به خطر بیندازد مِثلِ آن گاوِ نادان است.»
✳️ دیگر در (ص 111) که گوید: مَثَلی است، و مراد اینکه نادان باشد کسی که جان خویشتن را در خطر و تَهلکه اندازد.»
❇️ دوم: دکتر شعار و انوری در غمنامه (ص 90 ش 264) از مجلّه سخن بدین گونه آورده اند:
خورد گاوِ...؛ مَثَل است. در نصیحة الملوک آمده: مَثَل تو چون ستوری بُوَد که سبزه بیند و بسیار بخورد تا فربه شود، و فربهیِ او سبب هلاکِ او باشد، که بدان سبب او را بکشند و بخورند. پس عبارتِ خورد گاوِ نادان ز پهلویِ خویش، بدین معنی است که گاو نادان نمیداند که برای بهره مندی از گوشت و پهلوی چرب اوست که به او آب و گیاه میدهند و مفهوم بیت چنین میشود که تو به نیرویِ بازویِ خود مناز، و خود را مانندِ گاوِ نادان به هلاکت مینداز.» پایان سخن دکتر شعار و انوری.
❇️ پس از این مطلب، دکتر رستگار فسائی در رستم و سهراب خود (ص 129 ش 241 سطر 10) گوید: «... بنابراین بهتر است که حرف مرا بشنوی و به توران بازگردی و زورِ بازویت تو را مغرور نسازد که مثَلی گفته اند: ضربتی که گاو نادان میخورد از پرواریِ خود اوست. یا: آفتِ طاووس آمد پرّ او.»
ز پهلو خوردن: از اصل مایه خوردن
گاو نادان از اصل خود مایه می خورد و اینگونه به خودش آسیب می زند!
جالب است به ییت بعدی که دهخدا آورده دقت کنید مخصوصا مصرع دوم:
بدخواه دولت تو ز پهلوی خود خورد
همچون سگی که او خورد از استخوان خویش!
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan