یک سوال داشتم از علوم و فنون آیا وزن همسان دولختی ، دوری و متناوب کاملا یکی هست ؟ آیا تفاوتی بین این ها وجود دارد ؟

بنده این موضوع را سالیان زیادی پیگیری کرده ام اوزان دوری این ویژگی را دارند گروهی از نوپردازان با هجای زوج نیم مصراعها اوزان دوری ساخته اند اما مقبول طبع واقع نگردید از جمله :
نه خدا توانمش گفت نه بشر توانمش خواند...
از شهریار در وزن
فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن
اما دکتر شفیعی در وزن غیر دوری به کار می برد:
نفسم گرفت از این شب در این حصار بشکن
در این حصار جادویی روزگار بشکن

در مصراع دوم کاملا آشکار است که وزن،دوری نیست.

فرد بودن هجاهای نیم مصراع، دلیل حتمی برای دوری بودن نیست.
بحر سالم مجتث است که١۶= ٨+٨ هجا در هر مصراع دارد و از ارکان اصلی هم ساخته شده، دوری هم هست.

موضوع گفتگوی ما علمی است.برای اوزان دوری چهار ویژگی در نظر گرفته اند به کتاب گذشته دقت کنید،تعداد هجای نیم مصراع اوزان دور ،فرد است و توجه به این نکته جایی برای اما و اگر نمی گذارد.

دوری نیست. صرف مکث کردن دلیل بر دوری بودن نیست. مکث و درنگ فقط یکی از مشخصه های اوزان دوری است.
درضمن، مستفعلن وزن سنگینی دارد.

این وزن دوری نیست،اگر هم دوری دانسته اند نظر شخصی است،تعداد هجاهای فرد نیم مصراع،مشخصه اوزان دوری است.

بله، بعضی فکر می کنند هر وزن دولختی، دوری هم هست در حالی که چنین نیست.
البته بحر مجتث مثمن سالم با وجود زوج بودن هجاهای آن در نیم مصراع، همچنان دوری است :
دیروز اگر سوخت ای دوست، غم برگ و بار من و تو...
مستفعلن فاعلاتن مستفعلن فاعلاتن

وزن این شعر دوری نیست .
خود شاعر هم می دانسته، لذا از هجای کشیده در نیم مصراع استفاده نکرده است.

اولین جواب من به همکار محترممان همین شرط تناوب ارکان به عنوان اولین شرط وزن دوری بود. البته شروط دیگری هم دارد.
در بالاتر عرض کردم.

وزن های معیوب :
دکتر نجفی ابیاتی را که متشکل از چهار یا هشت رکن متفق الارکان یا متناوب الارکان باشند و کامل باشند از اوزان دوری نمی داند و به نام "اوزان معیوب" از آنها نام می برد :
کردی تجلی بی نقاب، تابان تر از صد آفتاب
ما را فکندی در حجاب، از ابر استدلال ها
(فیض کاشانی ) مستفعلن 4
---
در کعبه مردان بوده اند، کز دل وفا افزوده اند
در کوی صدق آسوده اند ، محرم تویی اندر حرم
( سنایی ) مستفعلن 4

آمد یکی آتش سوار، بیرون جهید از این حصار
تا بر دمد خورشید نو ، شب را ز خود بیرون کنید
( هوشنگ ابتهاج) مستفعلن 4

وزن شعر فارسی : ابوالحسن نجفی ص 100

- بانو جمشیدی از گروه ادبیات کشور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment