📌 ወለድ አገድ (Antichresis)፦ ዕዳን በንብረት ፍሬ የመክፈያ የሕግ ጥበብ!
ብዙዎቻችን የማይንቀሳቀስ ንብረት መያዣን (Mortgage) እናውቃለን። ንብረታችን በእጃችን ሆኖ፣ ሰነዱን ብቻ ባንክ ወይም ግለሰብ ጋ አስይዘን ብድር እንወስዳለን። ነገር ግን በፍትሐብሔር ሕጋችን (ከቁጥር 3117-3130) የተደነገገውና “ወለድ አገድ” በመባል የሚታወቀው የሕግ ጽንሰ-ሐሳብ ከዚህ ለየት ያለ፣ ሆኖም እጅግ ጠቃሚ አሠራር ነው።
፩. ወለድ አገድ (Antichresis) ምንድን ነው?
ወለድ አገድ ማለት አንድ ባለዕዳ ለተበደረው ገንዘብ ማረጋገጫ ይሆን ዘንድ፣ የማይንቀሳቀስ ንብረቱን (ቤት) ለገንዘብ ጠያቂው አስረክቦ የሚሰጥበት የውል ዓይነት ነው። እዚህ ላይ ሌሎች በማይንቀሳቀስ ንብረት ላይ የሚቋቋሙ መያዣዎችና ወለድ አገድ የሚለያዩት ንብረቱ ለባለገንዘቡ ተላልፎ በሚሰጥበት (Possession) እና ፍሬው በሚሰላበት መንገድ ነው።
፪. ወለድ አገድ እንዴት ይቋቋማል?
ወለድ አገድ በባሕርይው ከማይንቀሳቀስ ንብረት መያዣ ጋር ስለሚመሳሰል፣ አቋቋሙ በሕግ፣ በፍርድ፣ በውል ወይም በኑዛዜ ሊሆን ይችላል (ቁ. 3041)። ይሁን እንጂ ውሉ ሕጋዊ ውጤት እንዲኖረው የሚከተሉትን መስፈርቶች ማሟላት አለበት፦
• የጽሑፍ ውል፦ ውሉ በጽሑፍ ካልተደረገ ዋጋ የለውም (ቁ. 3045)።
• የገንዘብ መጠን፦ የብድሩ ገንዘብ በኢትዮጵያ ብር ተለይቶ መጠቀስ አለበት።
• ምዝገባ፦ ውሉ በማይንቀሳቀስ ንብረት መዝገብ (ካዳስተር) ካልተመዘገበ በስተቀር በሕግ ፊት ውጤት አይኖረውም (ቁ. 3052)።
• ማስረከብ፦ ባለዕዳው ንብረቱን ለባለገንዘቡ ካላስረከበ ውሉ እንደ መደበኛ የቤት መያዣ (Mortgage) ነው የሚቆጠረው (ቁ. 3121)።
፫. የባለገንዘቡና የባለዕዳው መብትና ግዴታ
በወለድ አገድ ውል ጊዜ ንብረቱ ለባለገንዘቡ ስለሚሰጥ፣ በመካከላቸው ያለው ግንኙነት በአከራይና ተከራይ ሕግ መርሆዎች ይመራል (ቁ. 3120)፦
• ትርፉ ለወለድ፦ ንብረቱን የተረከበው ባለገንዘብ ለባለቤቱ ምንም ዓይነት ኪራይ አይከፍልም። ይልቁንም ከቤቱ የሚገኘው ኪራይ የብድሩ ወለድ ተደርጎ ይቆጠራል (ቁ. 3124)።
• የወለድ ጣሪያ፦ ባለገንዘቡ ከንብረቱ ከሚያገኘው ጥቅም በላይ ተጨማሪ ወለድ እንዲከፈለው በውል መስማማት አይችልም። እንዲህ ዓይነት የውል ቃል ካለ ፈራሽ ነው!
• ጥገናና ማደስ፦ ባለገንዘቡ ንብረቱን ይረከባል እንጂ ባለቤቱ (ባለዕዳው) ንብረቱን እንዲያድስለት ወይም እንዲጠግንለት የመጠየቅ መብት የለውም (ቁ. 3123)።
፬. ንብረቱን ስለመውረስ (⚠️ ትልቅ ጥንቃቄ!)
ብዙዎች "ዕዳውን ካልከፈልክ ቤቱን እወርሳለሁ" የሚል ውል ይፈራረማሉ። ነገር ግን በሕጋችን ቁጥር 3060 መሠረት፦
"ዕዳው ሳይከፈል ቢቀር ባለገንዘቡ ንብረቱን በባለቤትነት ይወስዳል" ወይም "ያለ ፍርድ ሥርዓት ይሸጠዋል" የሚል የውል ቃል ፈራሽ ነው!
ባለገንዘቡ ዕዳው ካልተከፈለ ንብረቱን በሐራጅ አሽጦ ገንዘቡን ከመቀበል ውጭ፣ በራሱ ሥልጣን ንብረቱን የግሉ ሊያደርግ አይችልም። ንብረቱን ለዕዳው መክፈያነት በባለቤትነት መውሰድ የሚቻለው ዕዳው የሚከፈልበት ጊዜ ካለፈ በኋላ በሁለቱ ወገኖች በሚደረግ አዲስና ነጻ ስምምነት ብቻ ነው።
፭. ውሉ የሚቀረው (የሚሰረዘው) መቼ ነው? (ቁ. 3110፣ 3128 እና 3130)
• ዕዳው ሙሉ በሙሉ ተከፍሎ ሲያልቅ፤
• ባለገንዘቡ የመያዣ መብቱን በጽሑፍ ሲተወው፤
• ንብረቱ በሐራጅ ተሸጦ ዋጋው ለባለገንዘቦች ሲከፋፈል፤
• የምዝገባው ዘመን (10 ዓመት) አልፎት ካልታደሰ (ቁ. 3058)።
ማጠቃለያ፦
ወለድ አገድ ብድርን ከቤት ኪራይ ጋር አቀናጅቶ ለመጠቀም የሚረዳ ጥንታዊ ግን ጠቃሚ የሕግ መሣሪያ ነው። በተለይ ጥሬ ገንዘብ በሌለበት ሁኔታ ንብረትን ለባለገንዘቡ ሰጥቶ ከወለድ ጫና ለመገላገል ይረዳል። ሆኖም ውሉ በማይንቀሳቀስ ንብረት መዝገብ ካልተመዘገበ በስተቀር ለሦስተኛ ወገኖች መቃወሚያ ሊሆን እንደማይችል መዘንጋት የለበትም።
⚖️ የሕግ ምክር፦ ማንኛውንም የወለድ አገድ ውል ከመፈረማችሁ በፊት በሕግ ባለሙያ መታየቱንና በውልና ማስረጃ መመዝገቡን አረጋግጡ።
ምንጭ፦ የኢትዮጵያ ፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 3041 - 3130።
ንቃተ-ሕግን በማሳደግ መብትና ግዴታችንን እንወቅ! ይህን መረጃ ለሌሎችም እንዲደርስ ሼር (Share) ያድርጉ።
ብዙዎቻችን የማይንቀሳቀስ ንብረት መያዣን (Mortgage) እናውቃለን። ንብረታችን በእጃችን ሆኖ፣ ሰነዱን ብቻ ባንክ ወይም ግለሰብ ጋ አስይዘን ብድር እንወስዳለን። ነገር ግን በፍትሐብሔር ሕጋችን (ከቁጥር 3117-3130) የተደነገገውና “ወለድ አገድ” በመባል የሚታወቀው የሕግ ጽንሰ-ሐሳብ ከዚህ ለየት ያለ፣ ሆኖም እጅግ ጠቃሚ አሠራር ነው።
፩. ወለድ አገድ (Antichresis) ምንድን ነው?
ወለድ አገድ ማለት አንድ ባለዕዳ ለተበደረው ገንዘብ ማረጋገጫ ይሆን ዘንድ፣ የማይንቀሳቀስ ንብረቱን (ቤት) ለገንዘብ ጠያቂው አስረክቦ የሚሰጥበት የውል ዓይነት ነው። እዚህ ላይ ሌሎች በማይንቀሳቀስ ንብረት ላይ የሚቋቋሙ መያዣዎችና ወለድ አገድ የሚለያዩት ንብረቱ ለባለገንዘቡ ተላልፎ በሚሰጥበት (Possession) እና ፍሬው በሚሰላበት መንገድ ነው።
፪. ወለድ አገድ እንዴት ይቋቋማል?
ወለድ አገድ በባሕርይው ከማይንቀሳቀስ ንብረት መያዣ ጋር ስለሚመሳሰል፣ አቋቋሙ በሕግ፣ በፍርድ፣ በውል ወይም በኑዛዜ ሊሆን ይችላል (ቁ. 3041)። ይሁን እንጂ ውሉ ሕጋዊ ውጤት እንዲኖረው የሚከተሉትን መስፈርቶች ማሟላት አለበት፦
• የጽሑፍ ውል፦ ውሉ በጽሑፍ ካልተደረገ ዋጋ የለውም (ቁ. 3045)።
• የገንዘብ መጠን፦ የብድሩ ገንዘብ በኢትዮጵያ ብር ተለይቶ መጠቀስ አለበት።
• ምዝገባ፦ ውሉ በማይንቀሳቀስ ንብረት መዝገብ (ካዳስተር) ካልተመዘገበ በስተቀር በሕግ ፊት ውጤት አይኖረውም (ቁ. 3052)።
• ማስረከብ፦ ባለዕዳው ንብረቱን ለባለገንዘቡ ካላስረከበ ውሉ እንደ መደበኛ የቤት መያዣ (Mortgage) ነው የሚቆጠረው (ቁ. 3121)።
፫. የባለገንዘቡና የባለዕዳው መብትና ግዴታ
በወለድ አገድ ውል ጊዜ ንብረቱ ለባለገንዘቡ ስለሚሰጥ፣ በመካከላቸው ያለው ግንኙነት በአከራይና ተከራይ ሕግ መርሆዎች ይመራል (ቁ. 3120)፦
• ትርፉ ለወለድ፦ ንብረቱን የተረከበው ባለገንዘብ ለባለቤቱ ምንም ዓይነት ኪራይ አይከፍልም። ይልቁንም ከቤቱ የሚገኘው ኪራይ የብድሩ ወለድ ተደርጎ ይቆጠራል (ቁ. 3124)።
• የወለድ ጣሪያ፦ ባለገንዘቡ ከንብረቱ ከሚያገኘው ጥቅም በላይ ተጨማሪ ወለድ እንዲከፈለው በውል መስማማት አይችልም። እንዲህ ዓይነት የውል ቃል ካለ ፈራሽ ነው!
• ጥገናና ማደስ፦ ባለገንዘቡ ንብረቱን ይረከባል እንጂ ባለቤቱ (ባለዕዳው) ንብረቱን እንዲያድስለት ወይም እንዲጠግንለት የመጠየቅ መብት የለውም (ቁ. 3123)።
፬. ንብረቱን ስለመውረስ (⚠️ ትልቅ ጥንቃቄ!)
ብዙዎች "ዕዳውን ካልከፈልክ ቤቱን እወርሳለሁ" የሚል ውል ይፈራረማሉ። ነገር ግን በሕጋችን ቁጥር 3060 መሠረት፦
"ዕዳው ሳይከፈል ቢቀር ባለገንዘቡ ንብረቱን በባለቤትነት ይወስዳል" ወይም "ያለ ፍርድ ሥርዓት ይሸጠዋል" የሚል የውል ቃል ፈራሽ ነው!
ባለገንዘቡ ዕዳው ካልተከፈለ ንብረቱን በሐራጅ አሽጦ ገንዘቡን ከመቀበል ውጭ፣ በራሱ ሥልጣን ንብረቱን የግሉ ሊያደርግ አይችልም። ንብረቱን ለዕዳው መክፈያነት በባለቤትነት መውሰድ የሚቻለው ዕዳው የሚከፈልበት ጊዜ ካለፈ በኋላ በሁለቱ ወገኖች በሚደረግ አዲስና ነጻ ስምምነት ብቻ ነው።
፭. ውሉ የሚቀረው (የሚሰረዘው) መቼ ነው? (ቁ. 3110፣ 3128 እና 3130)
• ዕዳው ሙሉ በሙሉ ተከፍሎ ሲያልቅ፤
• ባለገንዘቡ የመያዣ መብቱን በጽሑፍ ሲተወው፤
• ንብረቱ በሐራጅ ተሸጦ ዋጋው ለባለገንዘቦች ሲከፋፈል፤
• የምዝገባው ዘመን (10 ዓመት) አልፎት ካልታደሰ (ቁ. 3058)።
ማጠቃለያ፦
ወለድ አገድ ብድርን ከቤት ኪራይ ጋር አቀናጅቶ ለመጠቀም የሚረዳ ጥንታዊ ግን ጠቃሚ የሕግ መሣሪያ ነው። በተለይ ጥሬ ገንዘብ በሌለበት ሁኔታ ንብረትን ለባለገንዘቡ ሰጥቶ ከወለድ ጫና ለመገላገል ይረዳል። ሆኖም ውሉ በማይንቀሳቀስ ንብረት መዝገብ ካልተመዘገበ በስተቀር ለሦስተኛ ወገኖች መቃወሚያ ሊሆን እንደማይችል መዘንጋት የለበትም።
⚖️ የሕግ ምክር፦ ማንኛውንም የወለድ አገድ ውል ከመፈረማችሁ በፊት በሕግ ባለሙያ መታየቱንና በውልና ማስረጃ መመዝገቡን አረጋግጡ።
ምንጭ፦ የኢትዮጵያ ፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 3041 - 3130።
ንቃተ-ሕግን በማሳደግ መብትና ግዴታችንን እንወቅ! ይህን መረጃ ለሌሎችም እንዲደርስ ሼር (Share) ያድርጉ።
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment