✳️ آیین گذر برای قهرمان نمادین در شاهنامه
✳️ بخش دوم (پایانی)
❇️ پس از بررسی مراحل قهرمان و آشنا شدن با آن ،به خوان ها در اين آيين می پردازیم :
◀️ خوان ها در آیین گذر:
در آیین گذر ، بنیادی ترین نقش ازآن « خوان ها » يي است که یک قهرمان باید آنها را پس پشت نهد و این پیمودن ، درسفري گيتيانه (دنیوی) و مینوی روی می دهد . به سخنی دیگر، هر دشواری را که قهرمان برای تحقق آرمان آیین گذر بر می تابد ، خوانی است که از آن می گذرد . گونه و شمار خوان ها در اسطوره ها و افسانه ها ، در پیوند با اسطوره های ملت ها بوده ، گاه دارای جداگانگي هایی هستند ، ولی ویژگی سرشتين آنها، همان نمادينگي آنهاست که در هر اسطوره و افسانه ای به گونه ای رخ می نماید . برای نمونه خوان های قهرمانان حماسه ملی ما ، ویژگی های وابسته به سرشت اساطیر باستانی ما را داراست.
حال نوبت آن است که مختصری در باب ویژگی عمومی هفتخوان ها سخن بگوئیم ...
محتوای عمومی هفتخوان ها ، دشوارگزيني پیاپی قهرمان و سرانجام کامیاب بیرون آمدن از همه تنگناهایی است که با نخستین گزینش خود را با آنها درگیر ساخته است . شگرد عمومی در آنها، تسلسل وقوع رویدادهایی دشوار و تسلسل چیرگی قهرمان بر آنهاست و مهره هایی به رشته کشیده را می مانند ، خوان های هفتخوان ها به مثابه مهره ها و قهرمان یگانه این گونه داستان ها چونان رشته ای است که آنها را به هم پیوند داده است .
هفتخوان ها در کل ،منطق ستيزند یعنی رويدادشان از آغاز تا پایان کمابیش با خرد و هنجارهای معتاد زندگانی ناسازگار است این منطق ستیزی ، پیش از آنکه متن هفتخوان پیش آید و حادثه ای روی کند در داستان و با داستان است زیرا از هنگامی که هنوز هیچ دشواری در کار نیست ، با گزینش راه از سوی قهرمان از میان دو راه آسان و دشوار آغاز می گیرد ... .
◀️ هفتخوان شورش گستاخانه آدميزاد بر ترس ها و دلواپسی هایی است که آزمون های زندگی، با طی و گذشت قرن ها، در او پدید آورده است ، در هفتخوان ها از تنوع قهرمانان خبری نیست، قهرمان هفتخوان یگانه است و اگر پای قهرمانان دیگر چون رهنمون، یاران، سپاهیان ، دیوان،جانوران ، زنان جادو و... به میان می آید ؛نقش آنان در قبال وی نقشی انفعالی است تا آنجا که می توان هفتخوان ها را داستان هایی تک قهرمان به شمار آورد .
کردارهای اصلی هفتخوان ها همان کردارهای اصلی حماسه یعنی جنگ و کشتن و نیرنگ است و جز اینها گذار از راه های دشوار خاکی و آبی است اینها ویژگی های همه داستانهای هفتخواني جهان است . دوازده خوان هرکولس یونانی ، داستان گيلگمش بابلی و هفتخوان های ایرانی همه چنین اند و جز در موارد جزئی از این دیدگاه به هم می مانند ... .
◀️ و اما هفتخوان های شاهنامه :
در شاهنامه گذشته از رستم و اسفندیار ، قهرمانان دیگری نیز دارای خوان ها یا خوانگونه هایی هستند ، دو پادشاه یعنی گشتاسپ و اسکندر را سراغ داریم که در داستانهایی مربوط به آنان به گونه ای رنگباخته از هفتخوان باز می خوریم و چنین می نماید که حلقه مفقوده میان هفتخوان های حماسی و عرفانی مانند داستان کسری به شمار می رود .
گذشته از رستم ، اسفنديار ، گشتاسپ و اسکندر ، جای پای هفتخوان در داستانهای پهلواناني چون سام، بیژن و بهرام چوبینه و شاهاني چون کیخسرو،بهرام گور و اردشير نیز پیداست.
باید گفت که ویژگی های این هفتخوان ها در بنیاد، همساني هایی با آزمون هاي آیین های گذر که در میان اسطوره ها و حماسه های پهلوانی ملت هاست، دارد آرمان قهرمان برای رهسپاري سفرها نیز از ارزشی بنیادین برخوردار است . در هفتخوان رستم هدف رهایی کاووس شاه است که می تواند نمادینه باشد در هفتخوان اسفندیار هدف رهایی خواهران از بند ارجاسب تورانی است که سرانجام اسفندیار با خواهر خود ازدواج می کند ، درست همسان با رها کردن پريرويي در آیین گذر قهرمان در پایان با او ازدواج می کند .
به همین گونه می توان بن مایه های هفتخوان ها را گسترده و ریزبینانه با بن مایه های آیین گذر برابر نموده و فرآیندهای همساني را در آنها یافت .
در پایان یادآوری می کنم که این گونه برابر سازی و همسان بینی می تواند روساختگرايانه باشد که به دور از آرمان این جستار می نماید ، تنها هر یک از خوان ها را چه در شاهنامه و چه در اساطیر پهلوانی ملت های دیگر چون هند و یونان و ...، می توان با پیش رو داشتن ویژگی های آیین گذر و آزمون های قهرمانان ژرفانگري کرد .
❇️ پايان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش دوم (پایانی)
❇️ پس از بررسی مراحل قهرمان و آشنا شدن با آن ،به خوان ها در اين آيين می پردازیم :
◀️ خوان ها در آیین گذر:
در آیین گذر ، بنیادی ترین نقش ازآن « خوان ها » يي است که یک قهرمان باید آنها را پس پشت نهد و این پیمودن ، درسفري گيتيانه (دنیوی) و مینوی روی می دهد . به سخنی دیگر، هر دشواری را که قهرمان برای تحقق آرمان آیین گذر بر می تابد ، خوانی است که از آن می گذرد . گونه و شمار خوان ها در اسطوره ها و افسانه ها ، در پیوند با اسطوره های ملت ها بوده ، گاه دارای جداگانگي هایی هستند ، ولی ویژگی سرشتين آنها، همان نمادينگي آنهاست که در هر اسطوره و افسانه ای به گونه ای رخ می نماید . برای نمونه خوان های قهرمانان حماسه ملی ما ، ویژگی های وابسته به سرشت اساطیر باستانی ما را داراست.
حال نوبت آن است که مختصری در باب ویژگی عمومی هفتخوان ها سخن بگوئیم ...
محتوای عمومی هفتخوان ها ، دشوارگزيني پیاپی قهرمان و سرانجام کامیاب بیرون آمدن از همه تنگناهایی است که با نخستین گزینش خود را با آنها درگیر ساخته است . شگرد عمومی در آنها، تسلسل وقوع رویدادهایی دشوار و تسلسل چیرگی قهرمان بر آنهاست و مهره هایی به رشته کشیده را می مانند ، خوان های هفتخوان ها به مثابه مهره ها و قهرمان یگانه این گونه داستان ها چونان رشته ای است که آنها را به هم پیوند داده است .
هفتخوان ها در کل ،منطق ستيزند یعنی رويدادشان از آغاز تا پایان کمابیش با خرد و هنجارهای معتاد زندگانی ناسازگار است این منطق ستیزی ، پیش از آنکه متن هفتخوان پیش آید و حادثه ای روی کند در داستان و با داستان است زیرا از هنگامی که هنوز هیچ دشواری در کار نیست ، با گزینش راه از سوی قهرمان از میان دو راه آسان و دشوار آغاز می گیرد ... .
◀️ هفتخوان شورش گستاخانه آدميزاد بر ترس ها و دلواپسی هایی است که آزمون های زندگی، با طی و گذشت قرن ها، در او پدید آورده است ، در هفتخوان ها از تنوع قهرمانان خبری نیست، قهرمان هفتخوان یگانه است و اگر پای قهرمانان دیگر چون رهنمون، یاران، سپاهیان ، دیوان،جانوران ، زنان جادو و... به میان می آید ؛نقش آنان در قبال وی نقشی انفعالی است تا آنجا که می توان هفتخوان ها را داستان هایی تک قهرمان به شمار آورد .
کردارهای اصلی هفتخوان ها همان کردارهای اصلی حماسه یعنی جنگ و کشتن و نیرنگ است و جز اینها گذار از راه های دشوار خاکی و آبی است اینها ویژگی های همه داستانهای هفتخواني جهان است . دوازده خوان هرکولس یونانی ، داستان گيلگمش بابلی و هفتخوان های ایرانی همه چنین اند و جز در موارد جزئی از این دیدگاه به هم می مانند ... .
◀️ و اما هفتخوان های شاهنامه :
در شاهنامه گذشته از رستم و اسفندیار ، قهرمانان دیگری نیز دارای خوان ها یا خوانگونه هایی هستند ، دو پادشاه یعنی گشتاسپ و اسکندر را سراغ داریم که در داستانهایی مربوط به آنان به گونه ای رنگباخته از هفتخوان باز می خوریم و چنین می نماید که حلقه مفقوده میان هفتخوان های حماسی و عرفانی مانند داستان کسری به شمار می رود .
گذشته از رستم ، اسفنديار ، گشتاسپ و اسکندر ، جای پای هفتخوان در داستانهای پهلواناني چون سام، بیژن و بهرام چوبینه و شاهاني چون کیخسرو،بهرام گور و اردشير نیز پیداست.
باید گفت که ویژگی های این هفتخوان ها در بنیاد، همساني هایی با آزمون هاي آیین های گذر که در میان اسطوره ها و حماسه های پهلوانی ملت هاست، دارد آرمان قهرمان برای رهسپاري سفرها نیز از ارزشی بنیادین برخوردار است . در هفتخوان رستم هدف رهایی کاووس شاه است که می تواند نمادینه باشد در هفتخوان اسفندیار هدف رهایی خواهران از بند ارجاسب تورانی است که سرانجام اسفندیار با خواهر خود ازدواج می کند ، درست همسان با رها کردن پريرويي در آیین گذر قهرمان در پایان با او ازدواج می کند .
به همین گونه می توان بن مایه های هفتخوان ها را گسترده و ریزبینانه با بن مایه های آیین گذر برابر نموده و فرآیندهای همساني را در آنها یافت .
در پایان یادآوری می کنم که این گونه برابر سازی و همسان بینی می تواند روساختگرايانه باشد که به دور از آرمان این جستار می نماید ، تنها هر یک از خوان ها را چه در شاهنامه و چه در اساطیر پهلوانی ملت های دیگر چون هند و یونان و ...، می توان با پیش رو داشتن ویژگی های آیین گذر و آزمون های قهرمانان ژرفانگري کرد .
❇️ پايان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment