✳️ ذوقافیتین و ذوالقوفی
❇️ می‌دانیم که موسیقی از مهم‌ترین ارکان تاثیرگذاری شعر است که شور در وجود مخاطب برمی‌انگیزد. شعر از درون و بیرون می تواند موسیقی داشته باشد.
قافیه نیز از مهم ترین ارکان موسیقی شعر است. شاعر می تواند حتی دو و گاه سه قافیه هم در سروده خود بیاورد. ذوقافیتین به سروده ای گفته می‌شود که دو قافیه دارد وگر سروده بیش از دو قافیه داشته باشد به اصطلاحا به آن ذوالقوافی می گویند. از نظر لغوی[برای آنان که نمی‌دانند]:
ذو(به معنای دارنده و دارای چیزی)+قافیه+ ین(علامت مثنی یعنی دوتا) یعنی دارای دوتا قافیه
قوافی هم جمع مکسر قافیه است و «ذوالقوافی» یعنی دارای قافیه‌ها یا دارنده چند قافیه(که بیشتر از دوتا باشد)
[چند عددی نامعلوم و گنگ بین ۳تا۹ است]
◀️ در ابیاتی که «ذوقافیتین» یا «ذوالقوافی» باشند قافیه ها بدون فاصله پشت سرهم می آیند. چنانکه می‌بینید در بیت ذوقافیتین زیر دو قافیه بدون فاصله از هم آمده اند:
یار آمد و همراه خود آورد قرار
غم های دل از آمدنش کرد فرار
آورد و کرد قافیه اول و قرار و فرار قافیه دوم.
در سروده زیر نیز تمامی ابیات دو قافیه دارند؛ یعنی ذوقافیتین هستند:
برخیز و بکن چشم حسودان زمان کور
برخیز و بیاور ز وجودت به جهان شور
برخیز و ببین تا رخ رخشان تو پیداست
چون بهر وصال تو زند پیر و جوان زور
بی خنده ی شیرین تو تلخیم چو اندوه
لبخند بزن تا شود اندوه ز جان دور
ای ماه بیا جلوه رخشنده بتابان
همباز به تاریکی عالم بفشان نور
خوبان همه سرگرم قشنگی خود اما
پامال قشنگی تو هستند چنان مور
الگوی خدا روی تو در خلقت حوری
مانند تو گفتن ولی اصلا نتوان حور
«ن. بیستونی»
◀️ همانطوری که می‌بینیم در تمام این ابیات دو قافیه پشت سر هم آمده اند و فاصله ندارند.
اما گاه پیش می‌آید که بین قافیه‌ها فاصله بیفتد. و آن زمانی که کلمه یا کلماتی تکراری بین قافیه‌ها قرار بگیرد.
به این کلمات اصطلاحا «حاجب» می گویند. مانند واژه«داری»و گشت در ابیات زیر:
ای شاه زمین بر آسمان داری تخت
سست است عدو تا تو کمان داری سخت
«امیر معزی»
ز فضلش هردو عالم گشت روشن
ز فیضش خاک آدم گشت گلشن
«محمود شبستری»
بیتی که «حاجب» دارد، «محجوب» نامیده می‌شود.
واژه حاجب به معنی حائل است، یعنی چیزی که مانع رسیدن دو چیز به همدیگراست.
◀️ گاه نیز پیش می‌آید شاعر بیش از دو قافیه در بیت به کار می‌برد:
ای منور به تو نجوم جمال
وی مقرر به تو رسوم کمال
«وطواط»
در این بیت «به تو» حاجب است.
ای ز جود کَفت آراسته ایوان کرم
وی ز الطاف تو پیراسته دیوان نعم
در این بیت ذوالقوافی فوق سه قافیه به کار رفته که پشت سرهم آمده‌اند و بیت «محجوب» نیست.
◀️ اهلی شیرازی(ق۱۰) منظومه ای به نام «سحر حلال» که تمام ابیات آن ذوقافیتین است. همچنین همه ابیات ذوبحرین(دو وزنی) هستند و نیز همه آراسته به جناس هستند:
ای همه عالم برِ تو بی‌شکوه
شوکت خاک درِ تو بیشِ کوه
خواجه در ابریشم و ما در گلیم
عاقبت ای دا همه یکسر گِلیم
ساقی از آن شیشه منصوردَم
در رگ و در ریشه من صور دم...
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ می‌دانیم که موسیقی از مهم‌ترین ارکان تاثیرگذاری شعر است که شور در وجود مخاطب برمی‌انگیزد. شعر از درون و بیرون می تواند موسیقی داشته باشد.
قافیه نیز از مهم ترین ارکان موسیقی شعر است. شاعر می تواند حتی دو و گاه سه قافیه هم در سروده خود بیاورد. ذوقافیتین به سروده ای گفته می‌شود که دو قافیه دارد وگر سروده بیش از دو قافیه داشته باشد به اصطلاحا به آن ذوالقوافی می گویند. از نظر لغوی[برای آنان که نمی‌دانند]:
ذو(به معنای دارنده و دارای چیزی)+قافیه+ ین(علامت مثنی یعنی دوتا) یعنی دارای دوتا قافیه
قوافی هم جمع مکسر قافیه است و «ذوالقوافی» یعنی دارای قافیه‌ها یا دارنده چند قافیه(که بیشتر از دوتا باشد)
[چند عددی نامعلوم و گنگ بین ۳تا۹ است]
◀️ در ابیاتی که «ذوقافیتین» یا «ذوالقوافی» باشند قافیه ها بدون فاصله پشت سرهم می آیند. چنانکه می‌بینید در بیت ذوقافیتین زیر دو قافیه بدون فاصله از هم آمده اند:
یار آمد و همراه خود آورد قرار
غم های دل از آمدنش کرد فرار
آورد و کرد قافیه اول و قرار و فرار قافیه دوم.
در سروده زیر نیز تمامی ابیات دو قافیه دارند؛ یعنی ذوقافیتین هستند:
برخیز و بکن چشم حسودان زمان کور
برخیز و بیاور ز وجودت به جهان شور
برخیز و ببین تا رخ رخشان تو پیداست
چون بهر وصال تو زند پیر و جوان زور
بی خنده ی شیرین تو تلخیم چو اندوه
لبخند بزن تا شود اندوه ز جان دور
ای ماه بیا جلوه رخشنده بتابان
همباز به تاریکی عالم بفشان نور
خوبان همه سرگرم قشنگی خود اما
پامال قشنگی تو هستند چنان مور
الگوی خدا روی تو در خلقت حوری
مانند تو گفتن ولی اصلا نتوان حور
«ن. بیستونی»
◀️ همانطوری که می‌بینیم در تمام این ابیات دو قافیه پشت سر هم آمده اند و فاصله ندارند.
اما گاه پیش می‌آید که بین قافیه‌ها فاصله بیفتد. و آن زمانی که کلمه یا کلماتی تکراری بین قافیه‌ها قرار بگیرد.
به این کلمات اصطلاحا «حاجب» می گویند. مانند واژه«داری»و گشت در ابیات زیر:
ای شاه زمین بر آسمان داری تخت
سست است عدو تا تو کمان داری سخت
«امیر معزی»
ز فضلش هردو عالم گشت روشن
ز فیضش خاک آدم گشت گلشن
«محمود شبستری»
بیتی که «حاجب» دارد، «محجوب» نامیده می‌شود.
واژه حاجب به معنی حائل است، یعنی چیزی که مانع رسیدن دو چیز به همدیگراست.
◀️ گاه نیز پیش می‌آید شاعر بیش از دو قافیه در بیت به کار می‌برد:
ای منور به تو نجوم جمال
وی مقرر به تو رسوم کمال
«وطواط»
در این بیت «به تو» حاجب است.
ای ز جود کَفت آراسته ایوان کرم
وی ز الطاف تو پیراسته دیوان نعم
در این بیت ذوالقوافی فوق سه قافیه به کار رفته که پشت سرهم آمده‌اند و بیت «محجوب» نیست.
◀️ اهلی شیرازی(ق۱۰) منظومه ای به نام «سحر حلال» که تمام ابیات آن ذوقافیتین است. همچنین همه ابیات ذوبحرین(دو وزنی) هستند و نیز همه آراسته به جناس هستند:
ای همه عالم برِ تو بی‌شکوه
شوکت خاک درِ تو بیشِ کوه
خواجه در ابریشم و ما در گلیم
عاقبت ای دا همه یکسر گِلیم
ساقی از آن شیشه منصوردَم
در رگ و در ریشه من صور دم...
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment