مسئله تغییر پایتخت
به نظر میرسد دعوای تغییر پایتخت بین سپاه پاسداران انقلاب و سپاه نگهبانان نظام (این نامی است که من به مجموعه اصلاح طلبان و دولت و کلا غیر اصولگرایان می‌دهم) در حال بالا گرفتن است. یکی از فرماندهان سپاه هفته پیش گفت این سپاه به صورت جدی تغییر پایتخت را بنا به ملاحظات امنیتی در دستور کار قرار داده است و امروز محسن هاشمی به نمایندگی از سپاه نگهبانان نظام گفت چنین چیزی شدنی نیست و زیرساخت لازم برای اجرای آن وجود ندارد. کدامیک برنده این دعوا می‌شوند؟ گذرا و مختصر در زیر به چند سوال در این باره جواب داده‌ام.
🔸آیا تغییر پایتخت شدنی است؟
بر خلاف تصور پروژه ناممکنی نیست. به واقع یک جور پروژه عمرانی است. عبارت است از تبدیل بخشی از اراضی بیابانی (موسوم به شهر آفتاب در جنوب شرق تهران) به یک مجموعه بزرگ تجاری و اداری. قاعدتا اول ادارات دولتی منتقل می‌شوند و بعد سفارتخانه ها و مراکز دیپلماتیک. قطعا با همین امکانات مهندسی موجود در کشور این کار شدنی است.
🔸آیا زیرساخت تغییر پایتخت وجود دارد؟
زیرساخت یعنی چه؟ توان حوزه مهندسی و عمرانی ایران قابل توجه است. با رکود سدسازی و گیروگرفت دیگر پروژه های عمرانی قطعا ظرفیت زیادی وجود دارد برای اجرای چنین پروژه ای. بعید است فناوری غیر قابل دسترسی برای اجرای پروژه ای که عمدتا کاری است در حوزه مستغلات وجود داشته باشد.
🔸گزینه های تغییر پایتخت کجا هستند؟
بحث مفصلی است. در تحقیقی که سالها پیش با مشارکت گروه جغرافیای دانشگاه تهران در این باره انجام شده بود گزینه ها عبارت بودند از:
◀️ دشت سیلاخور، مابین اراک و بروجرد: به خاطر مرکزیت ثقل جمعیتی ایران و نیز منابع زیستی و به خصوص آب کافی. (ثقل جمعیتی یعنی مقدار مسافت فرضی که هشتاد میلیون شهروند ایرانی برای رسیدن به پایتخت باید طی کنند.)
◀️ اصفهان: تقریبا مرکزیت جغرافیایی و البته دوری از مرزها و ضریب امنیتی
◀️ قزوین: منابع زیستی کافی و نزدیکی به تهران.
◀️ سمنان: ضریب امنیتی کافی و نزدیکی به تهران.
◀️ قم: نزدکی به ثقل جمعیتی و همجواری با تهران
اما در مطالعه وزارت مسکن و شهرسازی در نهایت شهر آفتاب در جنوب شرق تهران گزینه نهایی به نظر میرسد. انتخاب بدی نیست و مشابه تغییر پایتختی مالزی خواهد بود: مرکزیت اداری منتقل می‌شود به جایی نه چندان دور از پایتخت قبلی (پوتراجایا در 45 کیلومتری کوالالامپور) و مرکزیت تجاری و فرهنگی همچنان در اختیار پایتخت قبلی خواهد بود.
🔸آیا تغییر پایتخت لازم است؟
با توجه به پیچیدگی مشکلات محیط‌زیستی تهران قطعا در نهایت چاره‌ای جز انتقال پایتخت نخواهد بود. چنین طرحی می‌تواند باعث خروج حدود دویست هزار شغل و در نتیجه کاهش یک میلیون نفر جمعیت (بر حسب متوسط هر خانوار پنج نفر) از تهران شود. تغییر پایتخت البته همه مشکلات محیط‌زیستی تهران را حل نمی‌کند اما گام بزرگی است برای این کار.
🔸آیا سپاه واقعا قصد انتقال پایتخت را دارد؟
به نظر میرسد پاسخ به این سوال مثبت است. انتقال پایتخت چرب و چیل‌ترین پروژه ای است که تخریب‌چی‌های سابق می‌توانند سراغ آن بروند. تجربه قبلی کوچکی هم دارند برای یک پروژه مشابه: طرح موسوم به شهر جدید پدیده. صدها هکتار اراضی بیابانی در بیست کیلومتری مشهد از مرتع تغییر کاربری داده شد به تجاری و مسکونی. در گوشه ای از آن پروژه نیم‌بندی اجرا کردند موسوم به شهر پدیده و در مابقی اقدام به پیش‌فروش آپارتمان‌هایی کردند به قیمت مستغلات در شمیرانات تهران. آن هم آپارتمان هایی که فقط در حد چند نقشه اوزالید بود. باد هوا را در دوره دلار هزار تومانی از قرار هر متر مربع تا ده میلیون تومان پیش‌فروش کردند. به واقع انتقال پایتخت یک پروژه مشابه است در ابعاد خیلی بزرگتر. برای حاکمیت هم فال است و هم تماشا: ارگ حکومتی را به جایی محفوظتر منتقل می‌کند برای در امان ماندن از اعتراضات فزاینده احتمالی و از سوی دیگر با تحریص مردم به پیش‌خرید مستغلات تجاری و مسکونی در پایتخت آینده حجم بزرگی از نقدینگی مملکت را از بازار بیرون می‌کشد. در دعوای پیش‌گفته سپاه پاسداران قطعا دستی بالاتر از سپاه نگهبانان دارد. هم به دلایل امنیتی و هم تجاری و اقتصادی.
ناصرکرمی
#فرهیختگان، ندای آگاهی
به نظر میرسد دعوای تغییر پایتخت بین سپاه پاسداران انقلاب و سپاه نگهبانان نظام (این نامی است که من به مجموعه اصلاح طلبان و دولت و کلا غیر اصولگرایان می‌دهم) در حال بالا گرفتن است. یکی از فرماندهان سپاه هفته پیش گفت این سپاه به صورت جدی تغییر پایتخت را بنا به ملاحظات امنیتی در دستور کار قرار داده است و امروز محسن هاشمی به نمایندگی از سپاه نگهبانان نظام گفت چنین چیزی شدنی نیست و زیرساخت لازم برای اجرای آن وجود ندارد. کدامیک برنده این دعوا می‌شوند؟ گذرا و مختصر در زیر به چند سوال در این باره جواب داده‌ام.
🔸آیا تغییر پایتخت شدنی است؟
بر خلاف تصور پروژه ناممکنی نیست. به واقع یک جور پروژه عمرانی است. عبارت است از تبدیل بخشی از اراضی بیابانی (موسوم به شهر آفتاب در جنوب شرق تهران) به یک مجموعه بزرگ تجاری و اداری. قاعدتا اول ادارات دولتی منتقل می‌شوند و بعد سفارتخانه ها و مراکز دیپلماتیک. قطعا با همین امکانات مهندسی موجود در کشور این کار شدنی است.
🔸آیا زیرساخت تغییر پایتخت وجود دارد؟
زیرساخت یعنی چه؟ توان حوزه مهندسی و عمرانی ایران قابل توجه است. با رکود سدسازی و گیروگرفت دیگر پروژه های عمرانی قطعا ظرفیت زیادی وجود دارد برای اجرای چنین پروژه ای. بعید است فناوری غیر قابل دسترسی برای اجرای پروژه ای که عمدتا کاری است در حوزه مستغلات وجود داشته باشد.
🔸گزینه های تغییر پایتخت کجا هستند؟
بحث مفصلی است. در تحقیقی که سالها پیش با مشارکت گروه جغرافیای دانشگاه تهران در این باره انجام شده بود گزینه ها عبارت بودند از:
◀️ دشت سیلاخور، مابین اراک و بروجرد: به خاطر مرکزیت ثقل جمعیتی ایران و نیز منابع زیستی و به خصوص آب کافی. (ثقل جمعیتی یعنی مقدار مسافت فرضی که هشتاد میلیون شهروند ایرانی برای رسیدن به پایتخت باید طی کنند.)
◀️ اصفهان: تقریبا مرکزیت جغرافیایی و البته دوری از مرزها و ضریب امنیتی
◀️ قزوین: منابع زیستی کافی و نزدیکی به تهران.
◀️ سمنان: ضریب امنیتی کافی و نزدیکی به تهران.
◀️ قم: نزدکی به ثقل جمعیتی و همجواری با تهران
اما در مطالعه وزارت مسکن و شهرسازی در نهایت شهر آفتاب در جنوب شرق تهران گزینه نهایی به نظر میرسد. انتخاب بدی نیست و مشابه تغییر پایتختی مالزی خواهد بود: مرکزیت اداری منتقل می‌شود به جایی نه چندان دور از پایتخت قبلی (پوتراجایا در 45 کیلومتری کوالالامپور) و مرکزیت تجاری و فرهنگی همچنان در اختیار پایتخت قبلی خواهد بود.
🔸آیا تغییر پایتخت لازم است؟
با توجه به پیچیدگی مشکلات محیط‌زیستی تهران قطعا در نهایت چاره‌ای جز انتقال پایتخت نخواهد بود. چنین طرحی می‌تواند باعث خروج حدود دویست هزار شغل و در نتیجه کاهش یک میلیون نفر جمعیت (بر حسب متوسط هر خانوار پنج نفر) از تهران شود. تغییر پایتخت البته همه مشکلات محیط‌زیستی تهران را حل نمی‌کند اما گام بزرگی است برای این کار.
🔸آیا سپاه واقعا قصد انتقال پایتخت را دارد؟
به نظر میرسد پاسخ به این سوال مثبت است. انتقال پایتخت چرب و چیل‌ترین پروژه ای است که تخریب‌چی‌های سابق می‌توانند سراغ آن بروند. تجربه قبلی کوچکی هم دارند برای یک پروژه مشابه: طرح موسوم به شهر جدید پدیده. صدها هکتار اراضی بیابانی در بیست کیلومتری مشهد از مرتع تغییر کاربری داده شد به تجاری و مسکونی. در گوشه ای از آن پروژه نیم‌بندی اجرا کردند موسوم به شهر پدیده و در مابقی اقدام به پیش‌فروش آپارتمان‌هایی کردند به قیمت مستغلات در شمیرانات تهران. آن هم آپارتمان هایی که فقط در حد چند نقشه اوزالید بود. باد هوا را در دوره دلار هزار تومانی از قرار هر متر مربع تا ده میلیون تومان پیش‌فروش کردند. به واقع انتقال پایتخت یک پروژه مشابه است در ابعاد خیلی بزرگتر. برای حاکمیت هم فال است و هم تماشا: ارگ حکومتی را به جایی محفوظتر منتقل می‌کند برای در امان ماندن از اعتراضات فزاینده احتمالی و از سوی دیگر با تحریص مردم به پیش‌خرید مستغلات تجاری و مسکونی در پایتخت آینده حجم بزرگی از نقدینگی مملکت را از بازار بیرون می‌کشد. در دعوای پیش‌گفته سپاه پاسداران قطعا دستی بالاتر از سپاه نگهبانان دارد. هم به دلایل امنیتی و هم تجاری و اقتصادی.
ناصرکرمی
#فرهیختگان، ندای آگاهی
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment