آبهای زیرزمینی از شکوه تا افول
عامل آب و آبیاری یکی از اصلی ترین کلیدهای فهم و درک جامعه روستایی ایران است. نظام آبیاری مجموعه از روابط تولیدی و اجتماعی پیچیده ای در روستاها رقم زده که تا به امروز نیز ادامه دارد. مطالعه تاریخ اجتماعی ایران نشان میدهد که انواع مالکیت تا قبل از اصلاحات ارضی شبکه پیچیده ای از روابط ایجاد کرده و تفاوتهای زیادی در عرف با هم داشتند، اما در همه این روابط « آب» محور وفاق اجتماعی و سازگاری مردم بوده و آنها با آب پیوند عاطفی و اجتماعی داشتند که آنها را برای ادامه حیات دور هم جمع کرده و با مشارکت جمعی مبتنی بر آب روزگار می گذراندند.
سیستم بنه یکی از قابل توجه ترین این وفاق اجتماعی و مشارکت اقتصادی بود. بنه یک نوع سازگاری با اقلیم و کم آبی در شرایط سخت فلات کم آب ایران بود ه و بیشتر در شرق ایران گسترش داشت.
مثلا سیستم بنه مبتنی بر مشارکت، همکاری و تنیدگی فرهنگی و خویشاوندی بود و سازگاری با کم آبی ایجاب می کرد که چنین سازماندهی شکل گیرد. چرا که نظام آبیاری طوری بود که به دلیل عدم دسترسی به فناوری هایی که آب را را راحت به مزارع برساند یا قنات را لایه روبی کند ، همه باید مشارکت می کردند تا آب رسانی معیشتشان را تامین کند. بنه نیز قواعد و سلسله مراتب خود را داشت با این که در آن تقسیم کار و منافع عادلانه نبود، اما همه افراد تحت بنه حتی ضعیف ترین ها نیز تحت حمایت بوده و بنه یک تامین اجتماعی و اقتصادی برای افراد داشت که بعد از اصلاحات ارضی به دلیل خودمحوری و گسست روابط و شبکه های ارتباطی از دست رفت.
از 1326 تا 1336 کم کم دریلهای چاه کنی و ماشین آلات مختلف بدون تشریفات گمرکی تحت عنوان فناوری وارد ایران شد. این ابزار ابتدا برای دهقانان ایرانی جذاب نبود و از آن استقبال نشد اما کم کم جای خود را باز کرد. نکته مهم و قابل توجه و تامل این است که ورود فناوری آب مانند بقیه فناوری ها در ایران با مساله تاخر فرهنگی روبرو شد. تاخر فرهنگی یعنی ورود تکنولوژی بدون آمادگی جامعه برای پذیرش آن. این مساله باعث شد که کل آینده آبهای زیرزمینی در ایران به خطر بیفتد.
با کشف این مساله که با دریلهای چاه کنی و پمپهای آب به راحتی می توان به آبهای زیر زمینی دست یافت موجب شد که قداست و ارزش آب کمرنگ شده و آب که پیش از این با فرهنگ و جامعه رابطه و پیوند محکم و مسئولانه ای داشت کم کم گسسته شود و موجب تغییر نگرش «مشارکتی» به «هرکسی برای خود» شده و آب و آبیاری که امر اجتماعی و فرهنگی مبتنی بر مشارکت و مسئولیت پذیری و کنشی برای منافع جمعی بود، به امری فردی و سودجویی فردی تبدیل و پیوند محکم و مسئولانه آب و مردم گسسته شد.
از همین زمان امور آب از دست جامعه محلی و خردجمعی حاکم بر آن خارج شده و به دست مهندسان افتاد و بخش ارتباط انسانی آن با جامعه کاملا از بین رفته و نگرش سازه سازان و مهندسان بر نگرشهای اجتماعی غلبه کرده و سیستم های اجتماعی فروپاشیده و فراموش شدند.
در این زمان نه تنها بهره برداران بی سواد و کم سواد بلکه نظریه پردزان و سیاستمداران هم می پنداشتند که منابع آب نا محدود است و از این رو علاوه بر نفوذ نگرشهای غلط درباره آبهای زیرزمینی؛ تدوین قوانین جدید تحت تاثیر تکنولوژی جدید نیز خود عاملی شد که بیش از پیش پیوند اجتماعی و فرهنگی میان مردم و آب را قطع گردد. در سیاستگذاری جدید سیستم مشارکتی کاملا حذف و سیستم دستوری جایگزین شد و به این وضعیت بحرانی رسید که هم اکنون با با آن دست و پنجه نرم می کنیم../ مهتا بذرافکن
🆔 @RuralWomenIssues 👩🌾
عامل آب و آبیاری یکی از اصلی ترین کلیدهای فهم و درک جامعه روستایی ایران است. نظام آبیاری مجموعه از روابط تولیدی و اجتماعی پیچیده ای در روستاها رقم زده که تا به امروز نیز ادامه دارد. مطالعه تاریخ اجتماعی ایران نشان میدهد که انواع مالکیت تا قبل از اصلاحات ارضی شبکه پیچیده ای از روابط ایجاد کرده و تفاوتهای زیادی در عرف با هم داشتند، اما در همه این روابط « آب» محور وفاق اجتماعی و سازگاری مردم بوده و آنها با آب پیوند عاطفی و اجتماعی داشتند که آنها را برای ادامه حیات دور هم جمع کرده و با مشارکت جمعی مبتنی بر آب روزگار می گذراندند.
سیستم بنه یکی از قابل توجه ترین این وفاق اجتماعی و مشارکت اقتصادی بود. بنه یک نوع سازگاری با اقلیم و کم آبی در شرایط سخت فلات کم آب ایران بود ه و بیشتر در شرق ایران گسترش داشت.
مثلا سیستم بنه مبتنی بر مشارکت، همکاری و تنیدگی فرهنگی و خویشاوندی بود و سازگاری با کم آبی ایجاب می کرد که چنین سازماندهی شکل گیرد. چرا که نظام آبیاری طوری بود که به دلیل عدم دسترسی به فناوری هایی که آب را را راحت به مزارع برساند یا قنات را لایه روبی کند ، همه باید مشارکت می کردند تا آب رسانی معیشتشان را تامین کند. بنه نیز قواعد و سلسله مراتب خود را داشت با این که در آن تقسیم کار و منافع عادلانه نبود، اما همه افراد تحت بنه حتی ضعیف ترین ها نیز تحت حمایت بوده و بنه یک تامین اجتماعی و اقتصادی برای افراد داشت که بعد از اصلاحات ارضی به دلیل خودمحوری و گسست روابط و شبکه های ارتباطی از دست رفت.
از 1326 تا 1336 کم کم دریلهای چاه کنی و ماشین آلات مختلف بدون تشریفات گمرکی تحت عنوان فناوری وارد ایران شد. این ابزار ابتدا برای دهقانان ایرانی جذاب نبود و از آن استقبال نشد اما کم کم جای خود را باز کرد. نکته مهم و قابل توجه و تامل این است که ورود فناوری آب مانند بقیه فناوری ها در ایران با مساله تاخر فرهنگی روبرو شد. تاخر فرهنگی یعنی ورود تکنولوژی بدون آمادگی جامعه برای پذیرش آن. این مساله باعث شد که کل آینده آبهای زیرزمینی در ایران به خطر بیفتد.
با کشف این مساله که با دریلهای چاه کنی و پمپهای آب به راحتی می توان به آبهای زیر زمینی دست یافت موجب شد که قداست و ارزش آب کمرنگ شده و آب که پیش از این با فرهنگ و جامعه رابطه و پیوند محکم و مسئولانه ای داشت کم کم گسسته شود و موجب تغییر نگرش «مشارکتی» به «هرکسی برای خود» شده و آب و آبیاری که امر اجتماعی و فرهنگی مبتنی بر مشارکت و مسئولیت پذیری و کنشی برای منافع جمعی بود، به امری فردی و سودجویی فردی تبدیل و پیوند محکم و مسئولانه آب و مردم گسسته شد.
از همین زمان امور آب از دست جامعه محلی و خردجمعی حاکم بر آن خارج شده و به دست مهندسان افتاد و بخش ارتباط انسانی آن با جامعه کاملا از بین رفته و نگرش سازه سازان و مهندسان بر نگرشهای اجتماعی غلبه کرده و سیستم های اجتماعی فروپاشیده و فراموش شدند.
در این زمان نه تنها بهره برداران بی سواد و کم سواد بلکه نظریه پردزان و سیاستمداران هم می پنداشتند که منابع آب نا محدود است و از این رو علاوه بر نفوذ نگرشهای غلط درباره آبهای زیرزمینی؛ تدوین قوانین جدید تحت تاثیر تکنولوژی جدید نیز خود عاملی شد که بیش از پیش پیوند اجتماعی و فرهنگی میان مردم و آب را قطع گردد. در سیاستگذاری جدید سیستم مشارکتی کاملا حذف و سیستم دستوری جایگزین شد و به این وضعیت بحرانی رسید که هم اکنون با با آن دست و پنجه نرم می کنیم../ مهتا بذرافکن
🆔 @RuralWomenIssues 👩🌾
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment