آرایۀ ایهام و کنایه و مجاز را با مثال ساده توضیح دهید.
✅ ایهام
یک واژه که دارای دو معنی است و هر دو هم، در عبارت، میتواند باشد و معنی بدهد؛
من، داستان شیرین را خواندم.
شیرین ۱ = جالب و جذاب
شیرین ۲ = معشوقۀ خسرو پرویز
امید هست که روی ملال در نکشد
از این سخن، که گلستان، نه جای دلتنگی است
گلستان ۱ = کتاب حضرت سعدی
گلستان ۲ = باغ و گلستان و بوستان
نکته:
برای همین است که واژه «ایهام»، یعنی
به وهم افکندن. (از ریشه «وهم» است)
به شک و گمان افتادن
✅ مجاز
به نوعی، مانند استعاره است و هر دو
واژه در این دو آرایه، واقعیت ندارد.
مجاز در برابر حقیقت، قرار دارد.
بشقابی در برابر ماست؛
این بشقاب غذاست.
👈 حقیقت
همه بشقاب رو خوردی؟
👈 مجاز از غذای درون بشقاب
پرنده، از ابر به خاک افتاد.
ابر
👈 مجاز از آسمان
خاک
👈 مجاز از زمین
نکته: «حقیقت» ، آرایه نیست، فقط برای توضیح آرایه «مجاز» ، به آن اشاره میشود.
(به نوعی، مانند «مضاف»، که نقشی به این نام نداریم و فقط در یک ترکیب اضافی خارج از عبارت، برای معرفی نقش «مضاف الیه» ، بیان میشود.)
✅ کنایه
دارای دو معنی دور و نزدیک است. اما معنی دور، مو د نظر است.
فلانی، دست از پا درازتر برگشت.
معنی نزدیک، مورد نظر نیست، معنی دور؛ موفق نشد.
دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای
فرشتهات به دو دسته دعا نگه دارد
بلغزد پای= کنایه از به خطا افتادن
به دو دست نگه دارد= کنایه از حفظ کردن
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan