بیست و پنجم اردیبهشت ماه را روز بزرگداشت سرور سخنسرایان فارسیزبان و حماسهپرداز نابغهی ایرانی، فردوسی طوسی، و روز «پاسداشت زبان فارسی» نامیدهاند.
تخلص شعری حکیم طوس، «فردوسی»، تنها یک بار در کل شاهنامه آمده است؛
در ابتدای بخش پادشاهی گشتاسب، فردوسی حدود هزار بیت از سرودههای دقیقیِ شاعر را در اثر سترگ خود گنجانده و در مقدمه، توجیهی شاعرانه برای این کار خود ساخته است: فردوسی میگوید شبی دقیقی را در خواب دیده و دقیقی خود از او خواسته که با گنجاندن سرودههای وی در شاهنامه، زحمات او را ارج گذارد. در جریان گزارش همین خوابِ خیالانگیز است که واژهی فردوسی را از زبان دقیقی میشنویم:
چنین دید گوینده یک شب به خواب
که یک جامِ مِی داشتی چون گلاب
دقیقی ز جایی پدید آمدی
بر آن جامِ مِی داستانها زدی
به فردوسی آواز دادی که «مِی
مخور جز بر آیینِ کاووسکی!»
دلیل انتخاب این تخلص روشن نیست و تمام آنچه منابع کهن در این مورد نوشتهاند، چیزی جز داستانپردازیهای تخیلی نیست. کنیهی فردوسی «ابوالقاسم» است اما دربارهی نام او نمیتوان با قاطعیت نظر داد. نام او را در منابع گوناگون و از آن جمله، در مقدمهی برخی از دستنویسهای شاهنامه منصور، حسن، احمد و محمد و نام پدرش را حسن، احمد، اسحاق و فخرالدین و نام نیای او را شرفشاه و فرخ نوشتهاند. بُنداری، مورخ ایرانی قرن هفتم هجری، در ترجمهی خود از شاهنامهی فردوسی به عربی، نام فردوسی را منصور بن الحسن نوشته است. همچنین در کهنترین نسخهی خطی موجود از شاهنامهی فردوسی که به دستنویس فلورانس مشهور است (متعلق به ۶۱۴ هجری قمری)، نام شاعر، منصور بن الحسن آمده. همین همخوانی سبب شده که با احتمال بیشتری نام فردوسی را «منصور» و نام پدر او را «حسن» بدانیم.
از علیمحمد پرورش
آرامگاه فردوسی، عکس از گئورگ گرستر، ۱۳۵۵
https://t.me/flith/13879@flith