✳️ "رباعیِ شنیدنی درباره‌ی برف"
✳️دکتر احمدرضا بهرامپور عمران
❇️ این رباعی را حدوداً دو دهه پیش‌تر از یک مسافرِ افغانی در اتوبوس شنیدم:
دوشینه شبی، که برف تا دوشم بود
زانو چو عروسِ نو در آغوشم بود
پوشیدنی‌ای نبود جز چشمانم
چیزی که به زیرِ سر نهم، گوشم بود!
شاعر از ترفندهایی بهره‌برده. شب و دوش را با دوشینه آورده و زانوبغل‌کردنِ آدمِ در برف و سرما گیرافتاده و در حسرتِ محبوب مانده را خوب توصیف‌کرده. در بیتِ دوم نیز، به بهترین و مبالغه‌آمیزترین وجهی از آرایه‌ی استثناء منقطع سودبرده و عریانی و بی‌‌بالش و بستر بودنِ خویش را به‌تصویرکشیده: پلک، که چشم را می‌پوشانَد، تنها پوشیدنی‌ام بود و گوش‌هایم نیز تنها بالشِ بسترم.
با این یادآوری که "گلیم‌گوش" یا "گوش‌بستر" موجودی افسانه‌ای بوده که یک گوشش را بستر و دیگری را لحاف می‌کرده و به خواب می‌رفته‌است. ازجمله در شاهنامه (ضمنِ ماجرای لشکرکشیِ اسکندر به بابل) و نیز شعر منوچهری از این موجودِ شگفت‌آور سخن رفته‌است. حدس‌می‌زنم در اسکندرنامه‌ها هم اشاراتی دراین‌باره آمده‌باشد.
مشابهِ این تصویر در مثنویِ مشهوری از سلیمِ تهرانی نیز آمده. او درباره‌ی قحط‌سالِ هند و مرگ‌و‌میرِ مردمان، چنین سروده:
رود بوی بد از هرسو به صد میل
به بینی زان گرفته آستین فیل
ز جوشِ مرده گور و گورکن نیست
به‌غیرِ چشم‌پوشیدن کفن نیست!
(دیوان، به تصحیحِ استاد محمد قهرمان، انتشارات نگاه، ۱۳۸۹، ص ۴۳۵).
بعدها همواره درپیِ آن بودم تا شاعر این رباعی و مأخذ احتمالیِ آن را بیابم. اما هرچه بیش‌تر جُستم، کم‌تر یافتم. در چند سفینه‌ی رباعی که در دسترس‌ام بود نیز آن را نیافتم.
امروز، کتابِ "سفرِ دیدار" (سفر به کوهستان‌های بدخشان و دیدار از مزارِ ناصرخسرو قبادیانی) نوشته‌ی آقای دکتر محمدرضا توکلیِ صابری را که می‌خواندم، ناگهان چشمم به جمالِ این رباعی روشن شد. نویسنده‌ی این اثر، در کتابِ "سفرِ برگذشتنی" ازپسِ هزاره‌ای، مسیرِ سفرِ ناصرخسرو را دنبال و گزارش‌کرده‌است. ایشان چندی پیش نیز نسخه‌ای تازه‌یاب از سفرنامه را منتشرکرده‌است (انتشاراتِ علمی و فرهنگی). البته هنوز این سفرنامه را ندیده‌ام.
جناب توکلی در کتابِ "سفرِ دیدار" ضمنِ گزارشِ خویش از دهکده‌ی "جرم" (در بدخشانِ افغانستان)، می‌نویسد اهالیِ این ناحیه شعری را از ناصرخسرو برایم خواندند: "این شعر را ظاهراً همه‌ی اهالیِ این دهکده حفظ‌هستند: دوشینه شبی که برف تا دوشم بود ... " (سفرِ دیدار، نشرِ اختران، ۱۳۹۵، ص ۸۸).
اما این رباعیِ زیبا و بی‌نظیر، نه به ساخت و صورتِ شعرِ ناصرخسرو شباهتی دارد، و نه به بیانِ شعرِ سده‌ی پنجم قرابتی. بمانَد که در دیوانِ لعلِ بدخشان نیز نیامده‌است!
❇️ برگرفته از : کانال « از گذشته و اکنون »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️دکتر احمدرضا بهرامپور عمران
❇️ این رباعی را حدوداً دو دهه پیش‌تر از یک مسافرِ افغانی در اتوبوس شنیدم:
دوشینه شبی، که برف تا دوشم بود
زانو چو عروسِ نو در آغوشم بود
پوشیدنی‌ای نبود جز چشمانم
چیزی که به زیرِ سر نهم، گوشم بود!
شاعر از ترفندهایی بهره‌برده. شب و دوش را با دوشینه آورده و زانوبغل‌کردنِ آدمِ در برف و سرما گیرافتاده و در حسرتِ محبوب مانده را خوب توصیف‌کرده. در بیتِ دوم نیز، به بهترین و مبالغه‌آمیزترین وجهی از آرایه‌ی استثناء منقطع سودبرده و عریانی و بی‌‌بالش و بستر بودنِ خویش را به‌تصویرکشیده: پلک، که چشم را می‌پوشانَد، تنها پوشیدنی‌ام بود و گوش‌هایم نیز تنها بالشِ بسترم.
با این یادآوری که "گلیم‌گوش" یا "گوش‌بستر" موجودی افسانه‌ای بوده که یک گوشش را بستر و دیگری را لحاف می‌کرده و به خواب می‌رفته‌است. ازجمله در شاهنامه (ضمنِ ماجرای لشکرکشیِ اسکندر به بابل) و نیز شعر منوچهری از این موجودِ شگفت‌آور سخن رفته‌است. حدس‌می‌زنم در اسکندرنامه‌ها هم اشاراتی دراین‌باره آمده‌باشد.
مشابهِ این تصویر در مثنویِ مشهوری از سلیمِ تهرانی نیز آمده. او درباره‌ی قحط‌سالِ هند و مرگ‌و‌میرِ مردمان، چنین سروده:
رود بوی بد از هرسو به صد میل
به بینی زان گرفته آستین فیل
ز جوشِ مرده گور و گورکن نیست
به‌غیرِ چشم‌پوشیدن کفن نیست!
(دیوان، به تصحیحِ استاد محمد قهرمان، انتشارات نگاه، ۱۳۸۹، ص ۴۳۵).
بعدها همواره درپیِ آن بودم تا شاعر این رباعی و مأخذ احتمالیِ آن را بیابم. اما هرچه بیش‌تر جُستم، کم‌تر یافتم. در چند سفینه‌ی رباعی که در دسترس‌ام بود نیز آن را نیافتم.
امروز، کتابِ "سفرِ دیدار" (سفر به کوهستان‌های بدخشان و دیدار از مزارِ ناصرخسرو قبادیانی) نوشته‌ی آقای دکتر محمدرضا توکلیِ صابری را که می‌خواندم، ناگهان چشمم به جمالِ این رباعی روشن شد. نویسنده‌ی این اثر، در کتابِ "سفرِ برگذشتنی" ازپسِ هزاره‌ای، مسیرِ سفرِ ناصرخسرو را دنبال و گزارش‌کرده‌است. ایشان چندی پیش نیز نسخه‌ای تازه‌یاب از سفرنامه را منتشرکرده‌است (انتشاراتِ علمی و فرهنگی). البته هنوز این سفرنامه را ندیده‌ام.
جناب توکلی در کتابِ "سفرِ دیدار" ضمنِ گزارشِ خویش از دهکده‌ی "جرم" (در بدخشانِ افغانستان)، می‌نویسد اهالیِ این ناحیه شعری را از ناصرخسرو برایم خواندند: "این شعر را ظاهراً همه‌ی اهالیِ این دهکده حفظ‌هستند: دوشینه شبی که برف تا دوشم بود ... " (سفرِ دیدار، نشرِ اختران، ۱۳۹۵، ص ۸۸).
اما این رباعیِ زیبا و بی‌نظیر، نه به ساخت و صورتِ شعرِ ناصرخسرو شباهتی دارد، و نه به بیانِ شعرِ سده‌ی پنجم قرابتی. بمانَد که در دیوانِ لعلِ بدخشان نیز نیامده‌است!
❇️ برگرفته از : کانال « از گذشته و اکنون »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment