کارآفرینی و مکانیسم قیمت‌ها

در دانش اقتصاد، «مکانیسم قیمت‌ها» مهم‌ترین عامل تخصیص بهینه‌ی منابع تولید شمرده می‌شود، به طوری که منشأ ناکارآیی کمونیسم را در دشمنی‌اش با مکانیسم قیمت‌ها جستجو می‌کنند. علیرغم اهمیت این مکانیسم در کارآیی تخصیصی، خوب است بدانیم که اشخاص آنتروپرنور یا کارآفرین - سودجویان ریسک‌پذیری که منابع کمیاب اقتصادی را از مصارف کم‌ارزش به پرارزش بازتخصیص می‌دهند - از سیگنال‌های قیمتی پیروی کورکورانه نمی‌کنند. آنها منتظر تغییر قیمت‌های نسبی نمی‌نشینند تا تصمیمات اقتصادی‌شان را با آن تطبیق دهند، بلکه از همین امروز تغییرات آینده را پیش‌بینی می‌کنند. به عنوان مثال، بسیاری از مدیران توانمند کسب‌وکار، از محل سود فعالیت‌های پربازده‌ی شرکتشان به فعالیت نوپای شرکت سالیان سال 'یارانه' می‌دهند تا این فعالیت پرورش پیدا کند و روزی به سودآفرینی برسد (موسوم به یارانه‌دهی میان‌بخشی؛ Cross-Subsidization). سیگنال‌های قیمتیِ بازار به چنین مدیرانی علامت می‌دهد که به فعالیت‌های سنّتی‌تان که بیشترین بازدهی را نصیبتان می‌کند بچسبید. این فعالیت پربازده است چرا که بیشترین ارزش را برای جامعه می‌آفریند. به فعالیت نوپای بی‌بازده‌تان یارانه ندهید که منابع را هدر می‌دهد. اما مدیران «نوآفرین» و «آینده‌نگر» گوششان بدهکار چنین سیگنالی نیست.

مثال بارزش شرکت نوکیاست. نوکیا در آغاز کارش یک کسب‌وکار الوارسازی بود که از محل درآمد الوار ۱۷ سال به فعالیت نوپا و بی‌بازدهِ تولید الکترونیکش یارانه داد تا به سودآوری برسد. به طور مشابه، شرکت سامسونگ نیز از محل درآمد نساجی و پالایش نیشکرش یک دهه به بخش تولیدات الکترونیکش یارانه داد تا سودآور شود. این دو شرکتِ آنتروپرنور نه از طریق پیروی منفعلانه از قیمت‌ها، که با سبقت‌گیری از روند سازوکار قیمت‌ها به تخصیص بهینه‌ی منابع دست یافتند.

همین نگرشِ 'نوآفرینانه' (Entrepreneurial) که مدیران توانمند کسب‌وکار دارند را می‌توانیم از سطح بنگاه اقتصادی فراتر ببریم و به 'سطح کشور' بسطش دهیم. برای مثال، کشورهای در حال توسعه صرفاً نمی‌توانند به مکانیسم قیمت‌های بازار تکیه کنند. مکانیسم قیمت‌ها همانطور که به سامسونگ و نوکیا سیگنال می‌داد که به فعالیت درآمدزای سنّتی‌تان بچسبید و در فعالیت جدید و پرریسکِ الکترونیک هزینه نکنید، به کشورهای در حال توسعه نیز سیگنال می‌دهد که به فعالیت‌های با ارزش افزوده‌ی پایین‌تان (مثل تولید کالای خام) تکیه کنید و سمت فعالیت‌های جدید (تولید کالای صنعتی) نروید که ریسک هدررفت منابع را به همراه دارد. اما همین فعالیت‌های سنتی است که آنها را کم‌درآمد نگه داشته. برای خروج از این وضعیت آنها را راهی جز ورود به فناوری‌ها و فعالیت‌های جدید اقتصادی ندارند که این مستلزم همکاری بخش عمومی و خصوصی این کشورهاست.

✅ @karkhone