روایت چیست؟

روایت را باید تنه ای جامع دانست که دربرگیرنده ی تمام عناصر خلاقه ، تکنیکی و ترفندهای نویسنده است ، برای ایجاد یک هارمونی و ترکیب خلل ناپذیر به اسم داستان . در یک داستان بیشتر از آن که ما با مفهومی نارسا به اسم داستان طرف باشیم با مفهومی جامع تر و کامل تر به نام روایت طرف هستیم که دربرگیرنده ی سایر عناصر داستان می باشد . این مفهوم جامع این توانایی را به محقق ، منتقد و حتی خود نویسنده می دهد که این عناصر را در این بستر کامل مورد بررسی قرار دهد . در واقع با شناخت این شاکله ی کلی ( روایت ) هست که عرصه ای به نام تحلیل از یک مفهوم شناختی به یک مفهوم کاربردی در جهت استفاده ی به جا از عناصر داستانی می گردد .
سام اسماعیلی اعتقاد دارد که روایت عبارت است از تمامی موقعیت ها و وقایع منسوب به متن . در این جا منظور از روایت ترجمه ی کلمه ی ( narrative ) می باشد که در تعریف فرمالیستی به نقل رویدادها اطلاق می گردد . اما اینکه تلاش داریم روایت را با عنوان جامع ترین تقسیم بندی داستان معرفی کنیم در واقع تلاشی است برای جلوگیری از خلط مبحث احتمالی که حاصل ترجمه ی نارسای این گونه کلمات کاربردی می باشد . برای مثال ترجمه ی کلمه ی plot در اصل به معنای ( پیرنگ = طرح ) می باشد اما در بعضی موارد به غلط به معنای خلاصه ی داستان هم به کار گرفته می شود .
اما روایت چیست ؟ شاید نتوان تعریفی روشن تر از آنچه سام اسماعیلی می گوید آورد اما تلاش در این است این مفهوم را به شکلی عینی تر مورد بررسی قرار دهیم .
روایت در تعریف فرمالیستی حاصل دو سرشاخه ی اصلی به نام : ( طرح = پیرنگ = سیوجت = plot ) + ( داستان = fiction ) می باشد . اما در نزد بسیاری از نظریه پردازان بزرگ مانند فورستر ، رابرت اسکولز و... عنصر اصلی و اساسی روایت طرح می باشد . فرمالیست ها می گویند که یک داستان ( story) یک طرح ( plot ) و یک داستان ( fiction ) دارد . یعنی اینکه ما اول مفهوم را ایجاد می کنیم ( =داستان ) و بعد روایت و نقل آن را در اثر بررسی می کنیم ( = طرح ) . اما مرز این دو مفهوم کجاست ؟ کجا از داستان وارد طرح می شویم و کجا داستان و طرح پایان می یابند ؟
داستان امری ازلی ابدی است . از بدو تولد شخصیت شروع می شود . اگر هر مرحله از داستان را به عقب برگردیم نهایتا به وجودی غیرقابل انکار و بنیادین می رسیم ( یک مرد و یک زن = آدم و حوا ) . اگر برای هر واقعه یک تاریخچه ( = back story ) در نظر بگیریم به الگویی این مثال را ( مردی از نردبان می افتد ) پیش زمینه و تاریخچه اش می شود ( مردی که از نردبان بالا می رود ) و پیش زمینه ی آن می شود مثلا ( سقف خانه ی مرد چکه می کند ، مرد می خواد به پشت بام سر بزند ، این اتفاق دردناک برایش می افتد ) ... این داستان را می شود مرحله به مرحله به عقب بازگرداند و این همان مفهوم ازلی ابدی بودن داستان است . در واقع داستان پدیده ای است کامل ، غایی و نهادینه . ولی چیزی که در یک روایت می آید لزوما همه ی داستان نیست . اینجاست که تعریف طرح تا حدودی از داستان جدا می شود . در واقع طرح پدیده ای ناقص تری از داستان است ، خیلی از ریزه کاری هایی که در داستان مورد توجه است مثل چکه کردن سقف برای طرح مهم نیست و به راحتی از کنار آن ها می گذرد . در یک روایت داستان همواره ثابت است و این طرح است که متغر است و دائم در حال افزایش و کاهش و تکامل داستان است . فرمالیست ها معتقدند که انتخاب یک طرح مناسب برای تاثیرگذاری هر چه بیشتر بر روی مخاطب است . گاها قابل وقوع است که مخاطب داستانی را می داند یا حداقل برایش قابل حدس می باشد ولی در لحظه ی خوانش اثر ، این تقطیع ها و ریزه کاری های خلاقه در طرح است که داستان را برایش جذاب می کنند .

ارسطو شخصیت را بر طرح ارجح می داند ، همان نظری که بعدها در سینمای روشنفکرانه مورد توجه قرار می گیرد . اما نظریه پردازانی بعد از فورستر تا سام اسماعیلی به یک تفکر واحد می رسند و آن اهمیت و ضرورت طرح بر سایر جنبه های روایت می باشد . از نظر فورستر کماکان شخصیت برتر از پیرنگ می باشد . در یک روایت زمانمند پیرنگ اولویت دارد و هرآنچه در داستان پویاست جز پیرنگ به حساب می آید . ارسطو می گوید : پیرنگ ( mythos ) روح اثر ادبی تقلیدی است و برای آن سه التزام اساسی را در نظر می گیرد ( آغاز ، میانه ، پایان ) . برای مثال در حماسه ، پیرنگ با تولد قهرمان شروع می شود و با مرگ او به پایان می رسد . در روایات تاریخی پیرنگ امری زمانمند است و همان محدوده ی زمانی را در برمی گیرد که موضوع به آن نیاز دارد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment