هاشمي رفسنجاني و عملكردش را
چگونه بخوانيم، چگونه بفهميم و چگونه نقد كنيم؟
بخش اول

سخنراني دكتر قاسم خرمي، روزنامه نگار و پژوهشگر مسائل صنعتي ایران، در جمع اعضاي كميسيون توسعه باز‌رگاني بنياد اميد ايرانيان در محل خانه موزه آيت الله هاشمي رفسنجاني:

مرحوم آيت الله هاشمي مثل ميرزا تقي خان امير كبير، كه البته الگوي و قهرمان زندگي اش هم بود، انسان مدرنيست، متجدد و اصلاحگري بود، اما به مانند امير كبير به شدت «دولت خواه» بود. هر انسان مصلح و متجددي لزوما دموكراسي خواه نمي شود. هر چند منظور من ارزش گذاري ميان اين تيپ هاي شخصيتي نيست. ارجحيت نخبگان مصلح و يا دموكراسي خواه را شرايط زماني تعيين مي‌كند.

هاشمي رفسنجاني از طريق تاسيس دانشگاه آزاد و توسعه نظام آموزشي، به طبقه متوسط ايران قدرت داد اما از قدرت طبقه متوسط كشور غافل ماند و از اين ناحيه آسيب ديد.

مخالفين هاشمي، پرداختن او به خصوصي‌سازي را علت ظهور طبقه فاسد و رانت خوار در اقتصاد ايران مي دانند، اما به گمان من ظهور اين طبقه به عنوان بدلِ سرمايه‌داري ملي، در نتيجه دخالت و اختلال نيروهاي ضد سرمايه داري و مدافعان اقتصاد دولتی در روند خصوصي سازي بود.

اينكه گفته شود هاشمي با طرح گفتمان اقتصادي و سازندگي از آرمان هاي امام و انقلاب فاصله گرفت، حرف مغرضانه ايست، او در حقيقت با اين كار، نظام جمهوري اسلامي را از تله اقتصاد دولتي نجات داد. البته دولت او خيلي هم به الزامات راه رشد سرمايه داري و برنامه تعديل اقتصادي پايبند نبود.

به گمان من آقاي هاشمي در عرصه اقتصاد و توسعه صنعتي هدف درستي را انتخاب كرده بود، اما دشواري ها و موانع اين مسير را درست پيش بيني نكرده بود. به خاطر اينكه بيش از اندازه روي همراهي حاكميت ،صاحبان سرمايه و تكنوكرات‌ها حساب كرده بود و نقش نيروهاي سياسي و طبقه متوسط جديد مثل روشنفكران، اساتيد و دانشجويان، روزنامه نگاران و گروههاي سياسي را ناچيز گرفته بود، اما در كشوري مثل ايران، اين تركيب و شيوه عمل نيروهاي سياسي است كه بر روي جهت و نتيجه اقتصاد تاثيري تعيين كننده دارد. در هر صورت، توسعه صنعتی حتی امروز هم اگر به پروژه مشترک " دولت " و " ملت" تبدیل نشود، ناکام خواهد ماند

هاشمي را به خاطر برنامه‌هاي مترقي و متهورانه‌اش در عرصه اقتصاد و صنعت بايد ستود، اما به عنوان فردي كه سال‌ها در قواي مقننه و مجريه، بخش بزرگي از قدرت و مسئوليت را عهده‌دار بوده است بايد به پرسش گرفت و نقد كرد. هيچ سياستمدار و دولتمردي نمي تواند بدون اشتباه باشد. گاه نيات خوب به نتايج بد منجر مي شود. اما در حوزه سياستگذاري اصل نتايج حاصله است و كاري به نيت مديران و كارگزاران ندارد۰

جاي خرسندي است كه فرزندان و خانواده مرحوم هاشمي، او را در هاله‌اي از تقدس نپيچيده‌اند و شرايطي را پديد آورده اند كه امروز مي‌شود در خانه او، اين شخصيت بزرگ را ارزيابي و نقد كرد. حالا ما چه موافق يا منتقد عملكرد سياسي و اقتصادي هاشمي باشيم، آنچه مسلم است او يكي از نخبگان خاورميانه و جهان اسلام بود.

آنچه نبايد فراموش كنيم اينكه اگر آقاي هاشمي، ايدئولوژي ضد سرمايه داري و توسعه ستيز دهه 60 را تعديل نمي‌كرد شايد ما هنوز درگير چپ روي هاي معمول خودمان بوديم و اصلا گفتمان سياسي و مدني دوره آقاي خاتمي نيز به ظهور نمي‌رسيد.

✅ @karkhone

Comments

Be the first to add a comment