✳️ در جملات مرکبی که شبهجمله، جملهی پایه است... تأویل آنها چگونه میشود؟
-ای کاش عظمت در نگاه تو باشد.
-ای کاش که هر روز شما را میدیدم.✳️ چون شبهجملهها و اصوات، در زبان، کارکرد معنایی جمله را دارند و به اصطلاح قدما " یحسن السکوت " هستند اما در لفظ، فعلی ندارند، شبهجمله( شبیه جمله درکارکرد) نامیده شدهاند. به عبارتی روشنتر در قواعد زبان اصل را بر این گذاشتهاند که برای آن که جملهای معنادار باشد، مقوِم و شکلدهندهی اصلیاش فعل است. یعنی جمله با داشتن فعل، جمله محسوب میشود. حال وقتی میگوییم: " آهای، هیس، ای دادوبیداد و... "، جملهای داریم معنادار، اما خالی از مقوم معنایی. یعنی خالی از فعل.
حالا مشکل چیست؟ اگر " ای کاش " شبهجمله است، پس جمله محسوب میشود. چرا میگوییم " شبهجمله " ؟ چون مقوم اصلی را ندارد، یعنی فعل ندارد، شبیه جمله است نه خود جمله.
این مشکل را با چه حل میکنیم؟ با در نظر گرفتن فعلی محذوف به قرینهی معنایی.
اکنون مسئلهی دیگری پیش میآید؛ نقش دستوری شبهجملهها و اصوات.
موضوع این است که در بسیاری از حذفهای معنایی، عنصر محذوف متفق عنه نیست. یعنی همهی کاربران زبان عنصر واحدی را محذوف نمیدانند. مثال: وقتی روی دارو مینویسند " روزی سه عدد " محذوف چیست؟
خورده شود؟ بخورید؟ مصرف شود؟
هرکسی چیزی میگوید. و به تناسب با محذوف، نقش دستوری " سه عدد " فرق میکند.
با این مقدمه ی نسبتا طولانی، از آنجا که " کاش " به تنهایی شبهجمله است و " فعل " محذوف آن مورد توافق همه نیست، نمیتوان به راحتی تعیین کرد که جملهی وابسته نقش دستوریاش چه میشود. چون ممکن است هرکسی محذوفی را در نظر گیرد:
کاش [چنان باشد] که عظمت در نگاه تو باشد
کاش [آرزو کنی] که عظمت در نگاه تو باشد
کاش [ بپذیری ] که عظمت در نگاه تو باشد
❇️ مرتضاانصار از : گروه ادبیات تخصصی ادبیات استان گلستان
✳️ با توجه به اینکه شبه جملهها و مخصوصاً اصوات در جایگاه یک جمله به کار میروند برای تاویل لازم است جمله اصلی را در نظر بگیریم لذا بسته به جملهای که در نظر میگیرید تاویل را انجام دهید و تاویل آن دقیقاً مانند تاویل جملههای پیرو دیگر انجام میشود.
هان = آگاه باش
دریغا = متاسفم
زنهار = آگاه باش، بپرهیز
آی کاش = آرزو میکنم
-ای کاش عظمت در نگاه تو باشد.
بودن عظمت در نگاه تو را آرزو میکنم
-ای کاش که هر روز شما را میدیدم.
دیدن شما را آرزو میکنم.
اگر شبه جمله را به صورت دیگری به جمله تبدیل کنید تاویل متفاوت خواهد شد.
❇️ استاد دکتر صادقلو از مولفین کتب درسی
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan