چپ و روز دانشجو
احمد زیدآبادی
«سه آذر اهورایی که پیش پای نیکسون قربانی شدند.» این عبارت که سمبل ۱۶ آذر و روز دانشجو شده است، از برساخته های علی شریعتی است که مانند پارهای دیگر از برساخته های آن معلم پرشور و دردمند، جای پای محکمی در واقعیت ندارد. از سه آذر اهورایی، مصطفی بزرگ نیا عضو رهبری سازمان جوانان حزب تودۀ ایران بوده، مهدی شریعت رضوی به گرایش وموقعیتی مشابه اشتهار داشته و احمد قندچی به عنوان عضو جبهۀ ملی ایران و هوادار دکتر محمدمصدق، شناخته شده است. بنا به بررسیهای تاریخی، اعتراضات دانشجویی در اواسط آذر سال ۱۳۳۲ نیز معطوف به محاکمۀ رهبران جبهۀ ملی و ازسرگیری روابط بریتانیا با ایران بوده و ربطی به سفر نیکسون معاون رئیسجمهور وقت آمریکا به تهران نداشته است. نیکسون روز ۱۸ آذر وارد تهران شده است و گویا دانشجویان از برنامۀ سفر او به ایران حتی اطلاع نداشته اند. منظور از این ریزه پردازیها، کاهش شأن دانشجویان قربانی و اقدام آنها نیست، بلکه مقصود اشاره به موضوع روز است که در ادامه خواهد آمد.
به هر حال، دو تن از دانشجویان قربانی در روز ۱۶ آذر به عضویت در سازمان جوانان حزب تودۀ ایران شهره بودهاند و طبعاً فداکاری و مرگ آنها باید به حساب مبارزات حزب متبوعشان نوشته میشد. اما حزب توده چه در زمان سلطنت پهلوی و چه در دوران جمهوری اسلامی، از سوی تقریباً تمام نیروهای سیاسی، از جمله گروههای چپ مارکسیستی، چنان بدنام و وابسته و خائن معرفی شده است که با وجود قلع و قمع نیروهای آن در هر دو نظام، همدلی چندانی با آن نشان داده نمیشود، چه برسد به اینکه کسی بخواهد میراث ۱۶ آذر را به آنها نسبت دهد. این بدان معناست که در امر مبارزۀ سیاسی و اجتماعی معمولاً دیگران میکارند و دیگرانی دیگر درو میکنند. نمود این واقعیت در شرایط کنونی این است که بسیج دانشجویی بسیار بیش از انجمنهای اسلامی و گروههای ملی و گرایشهای چپ مارکسیستی میراثخوار ۱۶ آذر شده است. تا اینجا در واقع مقدمه ای بود برای توضیحی دربارۀ دغدغۀ دانشجویانی که از رشد چپ استالینیستی در دانشگاههای ایران ابراز نگرانی میکنند. از آنجا که من پایم از دانشگاه بریده شده است، نمیدانم که واقعاً در بطن و بستر دانشگاهها چه میگذرد، اما اگر این ماجرا واقعیت داشته باشد، به عنوان کسی که ۱۹ سال از عمر خود را در دانشگاه تحصیل کرده است، لازم میدانم تجربهای را با قشری از دانشجویان در میان بگذارم.
در این مطلب، روی سخنم با دانشجویان چپ استالینیستی نیست، چرا که اگر آنها به واقع چنین مرامی را برگزیده باشند، قاعدتاً آنچه را که موافق طبع و منطبق با ایدئولوژیشان نباشد، نه فقط گوش نمیگیرند، بلکه به اقتضای تعصب و جزمیت این نوع ایدئولوژیها، با بیزاری و نفرت، آن را پس میزنند. روی سخن من در حقیقت با دانشجویانی برخاسته از قشر محروم جامعه است که با زحمت و رنج به دانشگاه راه یافتهاند و به دلیل خاستگاه طبقاتی خود مستعد چپگرایی لنینیستی هستند. از این قشر از دانشجویان درخواست میکنم که به سرنوشت جریان چپ مارکسیستی در سدۀ اخیر در ایران نیک بیاندیشند. به واقع مارکسیست ها با جذب دانشجویان مستعد در تمام صحنه های مبارزه در حدود صد سال گذشته حضوری فعال داشته اند و قربانی داده اند، اما هنگام پیروزی و تقسیم قدرت نخستین قربانی بودهاند. چپها این سرنوشت را عمدتاً به بیرحمی و بدسگالی نیروهای مخالف خود نسبت میدهند، اما واقعیت این است که در مارکسیسم ایرانی عناصری وجود دارد که این سرنوشت را برای آنان محتوم میکند.
مارکسیستهای ایرانی رؤیایی از برابری طبقاتی در ذهن دارند که در این دنیا و بنا به سرشت آدمیزاد، یا قابل تحقق نیست یا تحقق آن در گروی سرکوب و حذف و معدوم کردن جمع کثیری از اقشار و طبقات دیگر است. به همین علت احزاب و گروه های چپ ایرانی درست در سر بزنگاه های تاریخی که برای گرفتن قدرت خیز برمیدارند، با ائتلاف گستردهای از نیروهای مخالف خود روبه رو میشوند و چون ساز و کار دموکراتیک را نیز به عنوان پدیدهای بورژوازی ابزار مناسبی برای حل اختلاف نمیبینند، بعضاً دست به سلاح میبرند و موجب نابودی خود و منابع انسانی و مالی کشور میشوند. اگر کسی این روزها مثلاًبه تبلیغات و نوع فعالیتهای حزب کمونیست کارگری توجه کند، نیازی به نبوغ ندارد که سرنوشت نیروهای حامی آن را در آینۀ عبرت تاریخ به عیان ببیند. کمونیستهای کارگری میپندارند که آیندۀ ایران متعلق به پرولتاریای مورد نظر آنان است و با همین وعده، تعدادی از جوانان را به سوی خود جذب میکنند.
اما کسی که کمترین واقع بینی را از شرایط ایران و جهان داشته باشد، میداند که اصولاً چنین خبری نیست و به فرض تغییر و تحولی بنیادی در ایران، این نیرو به همان ترتیبی که گفته شد، نخستین قربانی آن است. کاش دانشجویان مستعد ما تاریخ این سرزمین را تکرار نکنند
@austrianschool