حکومت به مثابه "شر منتشر"


قدرت، مقوله ای "سیاسی" است ولی برای مهار قدرت باید "منظر فلسفی" داشت. چرا مشروطه شکست خورد؟ مشروطه مقوله ای سیاسی بود ولی برای فهم و بسط آن باید نگاهی فلسفی داشت. نگاه فلسفی یعنی چه؟ نگاه فلسفی صرفاً مترادف با "مدرک فلسفه" از دانشگاه نیست بل به منظری فلسفی می گویند که بتواند به "امر عام" بپردازد و آن را صورتبندی مفهومی کند.

چرا ایرانیان که به شدت سیاسی هستند درک درستی از "ساحت سیاست" ندارند؟ اندیشه ورزان و فعالان سیاسی در ایران بلد نیستند به "ماهیت حکومت" بپردازند بل دائم به ماهیت "حکومت کنونی" در ایران میپردازند و این امر موجب شده است "صورت حکومت" را به مثابه "ماهیت حکومت" بیانگارند.

چه اشکالی در این خَلط بین صورت و ماهیت وجود دارد؟ هنگامیکه قدرت انتزاع و تفکر در امر عام نداشته باشید نمی توانید درک کنید که "حکومت" ماهیتش شرارت است و اساس حکومت "شر منشر" است و کار فیلسوف این است که به "شر منتشر" بیندیشد اما اندیشه ورزان و فعالان سیاسی ایرانی دائم گرفتار "منطق حکومت خیر" هستند و چنین میپندارند که حکومت ایران شر است و حکومتهای دیگر در جهان خیر مطلق یا خَیّرتر از "حکومت ایران".

به سخن دیگر، حکومت اساساً شر است و این نقطه آغازین تفکر باید باشد. این تصور نادرست ایجاد دو گزاره نادرست کرده است که ذهن و روان جامعه ایرانی را دچار اضطراب وجودی کرده است. البته بنگاههای خبرپراکنی با تکیه بر روانکاوی ذهن ایرانی دامنه این سنخ از اضطرابها را هم وسیع تر می کند.


گزاره نخست این است که هر جایی غیر از ایران "نرمال" است و نوعی بهشت است. گزاره دوم این است که اینجا نرمال نیست و جهنم است. نکته جالب این است که این گزاره ها در "ساحت پراکتیس" هم به نظر درست "حس" می شود؛ یعنی ایرانیانی که از ایران می روند در هر کجای دنیا "حس" می کنند دغدغه شان کمتر شده است و زندگی راحت تر از ایران است.

حال این پارادوکس را چگونه باید حل کرد؟ زیرا جامعه شناسان ایرانی هم حس می کنند "ایران بر لبه تیغ" ایستاده است و توده های ایرانی هم وقتی می خوانند که جامعه شناسانشان هم این حس "بر لبه تیغ" را دارند و همزمان اقوام و دوستانشان که به خارج از کشور مهاجرت کرده اند، آسوده تر زندگی می کنند به این باور می رسند که دو گزاره فوق صحیح است.

اما چرا این دو گزاره نادرست است؟ زیرا ایرانی که از "جامعه ایران" کوچ می کند و به "آن-جا" می رود متوجه نیست که دیگر در "بطن جامعه آنجا" زندگی نمی کند بل در "حاشیه آنجا" زیست می کند ولی مادامیکه در اینجا زندگی می کند خواهی-نخواهی در "میانه جامعه ایرانی" می باشد و این در بطن جامعه بودن یکی از خواصش "وزن" است که سنگینی اش را به مثابه یک فرد از جامعه حس میکنید و این سطحی از مسئولیت را ایجاب می کند. اما در آن-جا تو در حاشیه هستی و سنگینیت را دیگران با مالیات و ... بدوش می کشند.

به عبارت دیگر، این صرفاً جامعه ایرانی نیست که بر لبه تیغ است بل هر جامعه انسانی بر روی این کره زمین دائم "بر لبه تیغ" است ولی سخن اینجاست که رابطه حکومت و جامعه را چگونه باید صورتبندی کرد که تیغ های حکومت و جامعه در شکم هم فرو نروند بل به مثابه دو تیغ قیچی برای بریدن هر آنچه غیر از قیچی است بکار برده شود و نه مانند ایرانیان که دائم در حال حذف یکدیگر هستند و خود جمعی خویش را ذیل "مقولات دیگری" صورتبندی می کنند.


سیدجوادمیری


#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست