✳️ زبان عربی و زبان شبهِعربی
✅ نزدیک به نیمی از عناصرِ واژگانیِ فارسی، بهنوعی برگرفته از زبان عربیِ کهن/کلاسیک است.
⛔️ بیشاز دویست سال است که، جز چند واژهٔ ویژهٔ معدود، هیچ واژهای از عربی واردِ فارسی نشده و در آینده هم احتمالاً وارد نخواهدشد.
⛔️ افزون بر این، جامعهٔ فارسیزبان، به ویژه جامعهٔ دانشگاهی، مترجمان، و بالاخص فرهیختگان، به نرمی و آرامی، واژههای ایرانیِ اصیل را جایگزینِ واژههای بهظاهر عربی میکنند.
فرهنگستان زبان و ادب فارسی تاکنون بیش از ۶۵٫۰۰۰ واژهٔ منفرد، ترکیب، اشتقاق، و گروهِ نحوی را در برابرِ اصطلاحاتِ غیرفارسی (بهطور عام انگلیسی)، تصویب و به جامعه ارائه کردهاست. پژوهشی آماری ثابت میکند که بنیادِ بیشاز ۹۰٪ از این ۶۵٫۰۰۰ واژهٔ مصوب، تابعِ ساختارِ دستوری، واژگانی، و آواییِ زبان فارسیست. در ویکیپدیای فارسی (ویکیفا) هم، ویکینویسان و ویراستاران، غالباً همین روال را در پیش گرفتهاند و بهطور معمول، مصوباتِ فرهنگستان را مدخلِ اصلی قرار میدهند و معادلهای دیگر را در درجات دوم و سوم ذکر میکنند.
⛔️ مهمترین دلیلِ اینکه از حدود دو ـ سه قرن پیش، ورود عناصر واژگانیِ عربی به فارسی تقریباً متوقف شده، این است که عربی اکنون «زبان علم» نیست.
✅ نقش عربی در فارسی، امروزه محدود به نیایشهاست؛ یعنی حضورش را تنها در نمازها و دعاها میتوان دید.
اگر بخواهم به بیانی ساده و غیرتخصصی عرض کنم، باید بگویم که آنچه اکنون بهطور نسبتاً خالص از عربیِ کهن در زبان فاخر و سربلندِ فارسی باقی ماندهاست، عموماً عبارتهای کلیشهای و شبهجملههایی مانند «انشاءالله» و «ماشاءالله» و «اللهاکبر» و «لاالهالاالله» است.
✅ اگر چنین نبود، متنهایی مانند بوستان و گلستان و دیوان حافظ را ـ که ۶۰٪ از عناصرِ واژگانیِ منفردشان عربیست ــ میبایست یک فردِ عربزبان بفهمد؛ اما، در واقع، تنها عبارتها و مصراعها و بیتهای عربیِ این آثار ملیِ ما را عربزبان (آنهم عربزبانِ دانشگاهرفته) بهخوبی میفهمد، و بقیهٔ واژههای بهظاهر عربی، یا برای او نامأنوساند و یا او معنای متفاوتی از آنها سراغ دارد.
✅ حتی بسیاری از نامهای بهظاهر عربی هم در واقع عربی نیستند، بلکه جلوه و رنگِ فارسی دارند. برای مثال، «امیرعلی» و «علیاکبر» و «محمدرضا» فارسی تلقی میشوند. یک فردِ عربزبان، اگر با فارسی آشنا نباشد، بهدرستی سر از کمّوکیفِ نامهای یادشده درنمیآورَد. حتی عربها اینگونه نامهای ایرانیشده را با فاصله مینویسند: «امیر علی*» و «علی اکبر*» و «محمد رضا*»، با این تصور که اینها بهاصطلاح «اضافهٔ بُنُوّت»اند.
✅ یک محکِ مناسبِ عینی و مصداقی، مترجم گوگل (#Google_Translate) و سایر مترجمهای مشابه است. وقتی واژهای بهظاهر عربی را در جعبهٔ زبانِ مبدأ وارد کنید، در بیشترِ موارد، آن را فارسی معرفی میکند و نه عربی.
✅ همین متنی که بنده نوشتهام، حدود ۴۰٪ عناصرِ واژگانیاش بهظاهر عربیست، اما هیچ عربزبانی نمیتواند از این متن بهدرستی سر دربیاورد.
✅ تا حدود ده سالِ دیگر، واژههای غیرفارسیِ نشریاتِ ما، بهطور طبیعی، ده-پانزده درصدِ دیگر کاهش خواهدیافت.
@SadeNevisi@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan