چرا زنان در بلایا بیشتر آسیب می بینند؟در متونی که در مورد تحولات و تغییرات زندگی اجتماعی بشر نوشته شده می خوانیم که نهاد اقتصاد، سیاست و دین از دل خانواده برآمد، و قبل از آن در راس هر خانواده گسترده ای «ریش سپیدان» کانونهای اولیه قدرت و اقتدار و تصمیم گیری بوده اند، هرچند ممکن است زنانی هم در بین آنها بوده باشد اما همین واژه ریش سپید کنایه از مردانه بودن حوزه سیاست و تصمیم گیری است.
به نظر میرسد زنان برکنار از مردان بوده و آنها از همان ابتدا محصور در برساخته اجتماعی به نام « قابلیت از خودگذشتگی» شدند که برآمده از تقسیم کار اجتماعی بود که وظیفه مراقبتگری نیز بر عهده زنان می نهاد و این وظیفه تمام وقت، اکثريت زنان را از فضای سیاست و مشارکت در حوزه هایی که اساساً مردانه ساخته شده بود دور می کرد.
همین امر مانع حضور تأثیر گذار زنان در مواقع حساس تصمیم گیری شده و نظم اجتماعی که مردان تعریف میکردند در جهت منافع خودشان شکل گرفته و نسلها در همین بستر «فرهنگیده» شدند و در همین بستر توانمندسازی فردی زنان نیز محدود شده و آنها در موقعیت های حساس مانند جنگ و بلایا متزلزل و آسیب پذیر کرد.
یکی از دلایل آسیب پذیر بودن زنان در جنگ و بلایا مراقبتگری است، مراقبتگری نیاز به هزینه کردن عطوفت و در خدمت «دیگری بودن» دارد.
زنان قبل از نجات خود به نجات دیگری می اندیشند، آنها را حتی بر پشت و آغوش حمل می کنند، سهم غذای خودشان را به آنها می بخشند و بطور کلی این آسیب پذیری نه به دلیل ضعف، بلکه به دلیل مسئولیت پذیری ایثارگرانه شان است.
در بلایایی چون خشکسالی مردان از روستا مهاجرت می کنند و زنان با اندکی خرجی، مسئولیت مراقبت از «دیگری ضعیف تر» برعهده میگیرند، در حالی که نه قدرت (هم از نظر مالی و هم فرهنگی و حتی قانونی) مهاجرت دارند و نه برای چنین روزی توانمند شده اند، حتی نمیدانند همسرانشان باز خواهند گشت یا خیر. در چنین شرایطی زنان در خط مقدم خشونت و آسیب جسمی و روانی قرار خواهند گرفت.
این دیگری طیفی از انسان ها و حتی حیوانات خانگی را در بر می گیرد که زنان بسیار بیش از خود به رتق و فتق امور آنها می پردازند و داستان زندگی بشر بر همین شالوده قوام یافته است.
زنان به دلیل قابلیت ازخودگذشتگی و وظیفه عاطفی که کم کم به صورت یک ارزش اجتماعی به درآمد، مراقبت از دیگری را بیش ازمراقبت از خودشان ارزشمند دانسته و توانمندسازی را در خرج بیشتر و بیشتر این قابلیت پنداشته اند، درحالیکه در شرایط مخاطرهآمیز؛ این نگرش منفعلانه زنان و کسانی که از آنها مراقبت می کنند را بیش از پیش در خطر قرار خواهد داد.
با آگاهی و رشد دانش اجتماعی و زمانی که زنان کم کم به این نابرابری در هزینه کردن عاطفه پی بردند، خواهان تقسیم کار عادلانه شدند، اما ریشه های حکمرانی ریش سپیدان در مناطقی از جهان محکمتر از آن است که به راحتی تسلیم آموزشها و تغییراتی شود که زنان «مراقبتگر تصمیم گیر» شوند.
هرچند تجربه کشورهای درحال توسعه ی در معرض خطر خشکسالی، که به زنان روستایی مجوز ورود در حوزه مردانه تصمیم گیری داده اند نشان میدهد که اغلب؛ زنان همانگونه که در مراقبتگری حساس ومسئولیت پذیر عمل کرده اند، در عمل و پایبندی به مسئول اجتماعی و تصمیم گیری نیز موفق بوده و توانمندسازی و مشارکت زنان از قضا موجب انسجام و پایداری خانواده ها و حفظ زندگی روستایی از مخاطرات مهاجرت های اقلیمی و مخاطره آمیز شده است./مهتا بذرافکن
🆔 @RuralWomenIssues 👩🌾 ©