دکتر بوعذار: نزار قبانی عامدانه کوشید تا هر گونه تابوی دینی و عرفی را بشکند

دکتر #صالح_بوعذار در گفت‌وگو با کانال #تازه‌های_نشر به تاثیر اشعار نزار قبانی در جامعه‌ی جهانی پرداخت و با بیان اینکه وی کوشید تا انتقامِ ستمِ سیستماتیک تاریخی بر تنِ زن را بگیرد، گفت: شاعر می‌کوشد زن را به آگاهی برساند تا بتواند این قهر وُ جبر سیاسی و تاریخی را بشکند.

🔴شعرهای نزار قبانی چه تاثیری بر جامعه‌ی جهانی و حتّی جهان عرب داشته‌اند؟

🟦نزار قبانی با برگرفتن عنصر زن و عشق کوشید تا بر سویه جسمانی و تنانه‌ی عشق و معشوق تمرکز کند و در بیانِ خواستنِ تنِ محبوبِ خویش بی پروا باشد و عامدانه کوشید تا هر گونه تابوی دینی و عرفی را بشکند.

🟦از این رهگذر گویی کوشید تا انتقامِ ستمِ سیستماتیک تاریخی بر تنِ زن را بگیرد و حق وی را استیفا کند و او را برابر آینه‌ی وجود خویش عریان بنشاند. ازین رهگذر است که موتیف تن، در شعرهای نزار سوای آنکه سویه‌ی عاشقانه دارد، بُعدی تاریخی و سیاسی هم دارد و شاعر می‌کوشد زن را به آگاهی برساند تا بتواند این قهر وُ جبر سیاسی و تاریخی را بشکند و این امر باعث اقبال خوانندگان بی‌شماری از جهان عرب و جامعه‌ی جهانی به شعرهایش شد؛ چراکه پس مدّت‌ها چیرگی و هژمونی نگاه مردسالارانه به عشق و زن، اینک شاعری پیدا شده است تا زن را از زاویه‌‌ی متفاوت‌تری بنگرد.

با تطوّر نگاه و سیر شاعری نزار قبانی این دیدگاه تعدیل می‌شود. «نزار قبانی که در دوره نخستینِ عاشقانه سرایی خود، دیدگاهی سنّتی درباره عشق و زن داشت، از دهه‌ی هفتاد به بعد، هم از حیات و آزادی زن به دفاع برخاست و هم از مشروعیّت مقاومت در فلسطین».

🟦پس از شکست اعراب از اسرائیل در ژوئن ۱۹۶۷، نزار قبانی گاه با لحنِ تند و گزنده‌ای و گاهی نیز با لحنی ریشخندآمیز به نقدِ جامعه‌ی عرب و ایدئولوژی‌های حاکم پرداخت.

🟦او بعدها، نگاهِ تازه‌تری به زن می‌اندازد و از نگاهِ سنتی و مردسالار فراروی می‌کند و زن را به درونِ مناسبات سیاسی و اجتماعی می‌کشاند و شعرهای سیاسی_اجتماعی نزار قبانی با شعرهای عاشقانه‌ی وی گره می‌خورند.

🟦وی در کنارِ سویه‌ی شاعری خویش، سویه‌ی روشنفکرانه‌‌ای نیز دارد. او در پیِ آزادی زن است. آنگونه که در حینِ بیان عواطفِ عاشقانه‌ی خویش، نقبی هم به فضا وُ مفاهیمِ سیاسی می‌زند و به جستجویِ عدالت، آزادی و احترام به انسان می‌پردازد و «زن» را در این راهِ آرمانی بر تارک آزادی می‌نشاند تا او را از قید و بندها برهاند. «زن برای من سرزمینی انقلابی‌ست و ابزاری برای آزادی اجتماعی است که میهن عربی، امروزه درگیر آن است». چراکه زن، هم معشوقه است و هم مادر و این زن است که تمدّن‌ساز است.

🟦پس در مقامِ نخست باید زن، به آزادی و آزادگی برسد و جبر تاریخی و فرهنگی گذشته را از دوشش بیفکند و از این روی است که «زن» با تمامِ تجلیّاتش در شعرهای نزار قبانی، حضوری پرشکوه و چشمگیر دارد و بدین سبب بود که گروهی از منتقدانِ نزارقبانی، شعرهای او را در تضاد با سنّت‌های کهن شعر عرب و خارج از قوانین و عرف‌های اجتماعی می‌دانستند.

🔴شعر مورد علاقه‌ی شما از نزار قبانی کدام است و چرا؟

بی‌گمان شعر بلقیس است و بنده آن را بسیار دوست می‌دارم. چراکه نزار قبانی در این شعر نمونه‌ی تپیکال و متعالی‌ای از عشق را ترسیم می‌کند و نگاه و سلطه‌ی مردسالار جهان عرب به زن و عشق را در این شعر به طور آشکار و ضمنی نقد می‌کند و عشق خویش را دردمندانه و جسورانه فریاد می‌کشد.

🟦بنابراین در کنار اندوه وطن، اندوهِ سترگِ دیگری که بر جان نزار قبانی سال‌ها چنبره زده بود، اندوهِ از دست دادنِ همسر اوست. زنی که هم همسر او بود وُ هم مادر و معشوقه‌اش. ازین جهت است که شعر «بلقیس» یکی از باشکوهترین و زیباترین شعرهای نزار قبانی است.

شعر بلقیس چامه‌ای ست با مضامینی غنایی و سیاسی. مضامینی چون: عشق، والایی مقامِ زن، مرثیة محبوب، ایستادگی برابرِ جنگ افروزی، رسوایی حکّام عرب و بی لیاقتی آنان، جهان‌بینیِ منحطِ سردمداران وُ جامعه‌ی بیمار و مزوّر.

🟦شاعر با لحنی تلخ، گزنده وُ نقّادانه کشته شدنِ معشوقة خویش را، امری سیاسی می‌داند که ریشه در استبداد حاکمان وُ نگاهِ مردسالار جامعه‌ی عرب دارد. از رهگذر نگاهِ نمادین و تمثیلی، «بلقیس» تجسّم آرمان‌ها و آرزوهای بربادرفته‌ی جهانِ عرب است که ساسیتمداران وُ دژخیمان سیاسی عرب وُ سنت‌های پوسید‌ه‌ی عربی آن را به مغاک وُ یغما برده‌اند و این زخم عمیق را بر رخساره‌ی جان شاعر و وجدانِ جمعی جهان عرب نشانده‌اند.

🟦به زبانِ دیگر همسر شاعر که همنامِ ملکه‌ی شکوهمندِ سباست، آیینه‌ی «هویتِ جهان عرب» است که در بستر مفهوم «وطن» گسترده شده و با قتلِ وی، گویی جامعه عربی مذبوحانه دست به خودکشی جمعی زده است. چراکه به تعبیر شاعر، آنان «رسول‌بانو» (قتلوا الرسوله) را کشتند.

🎤 #سمیه_تاج_الدین
‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌@nezar_asheghaneha