اما قصه و سرنوشت چای و چای نوشیدن جور دیگری رقم خورد. هم خیلی زود جاافتاد و خود را در سفره و خانه ایرانی تطابق داد و قهوه را به فراموشی سپرد هم پایدار ماند. نوشیدنی که اول بین درباریان رایج شد و بعد آنقدر ارزان شد که دست همه به آن رسید به خصوص بعد از کشف نفت که ایران ناگزیر از واردات چای و قند و شکر شد.
امروزه چای، پرمصرف‌ترین نوشیدنی جهان است. درباره تاریخ کشف چای گفته‌اند نونگ امپراطور چین، آب را برای جوشیدن و تطهیر گذاشته بود که برگی از گیاه کاملیا سیننسیس در کاسه آبش افتاد. وقتی آن را نوشید مثل سیب نیوتن که بر سرش فرود آمد پای‌کوبان به وجد امد که یافتم. اهالی شمال چین که با اروپاییان در ارتباط بودند آنرا ta نامیدند   که  در زبان انگلیسی  tea  نامیده شد و جنوب چین که به آسیا راه داشت نام cha بر آن گذاشتند و برای ما چای لقب گرفت.
چای­‌نوشیدن در چین خود آیینی است قابل احترام. در کنفسیوس،تائویسم، بودیسم توصیه و مراسماتی برای نوشیدنش گذاشته‌اند و از خواص درمانی و حرمت چای نوشته‌اند و از  تنظیم ارگانیک بدن و  روح و جسم قصه­‌ها بافته‌اند. به واقع در بسیاری از کشورها ابتدا چای سبز بود که شناخته شد در آیین ذن حدیث و ستایش فروان برای نوع سبزش است نه سیاه. چای سبز تا ارتباط با چین و تعاریف غربیان و همدم شدن با عموزادگان افغان جا نیفتاد. و در ابتدا چای سبز تا زمانی که پرداخت و کوبیده و سیاه نشد  مورد استقبال قرار نگرفت.  رواج چای نوشیدن هم برای ایرانیان توسط انگلیسی­ها صورت گرفت اما آیین و مراسمات چینی و انگلیسی برای ما بی معنی بود چون خود به اندازه کافی آیین و مراسم داشتیم و برای ما تنها قهوه‌ای ارزان به حساب می­آمد.
 
در دوران استعمار با گسترش مسیحیت برای اینکه بقیه انسان را هم به اجبار به بهشت ارسال کند و با توسعه حمل و نقل و کشتیرانی، لشگر کشی به نقاط دور دست جهان برای یافتن زمین و منابع  و ثروت آغاز شد. چینی­ها که عمری به نوشیدن چای می­‌پرداختند مثل هر کشور تاریخی و سنتی و مانده در گذشته ، نه آگاه و نه بلد بودند که با کالایی مثل چای می توان بر جهان سرروی کرد.
در آن زمان ابتدا هلندی­‌ها وارد تجارت چای به اروپا شدند و با گسترش آن کم­‌کم به دربار پادشاهی انگلستان رسید. مردان انگلیسی قهوه را به چای ترجیح می دادند اما برای زنان این نوشیدنی جدید سبکتر ودل نشین­تر بود. اولین مغازه چای فروشی در انگلستان یا جهان توئینگز بود و بعد لیپتون، دو برندی که هنوز هم بعد از بیشتر از سه قرن پابرجاست. اما بعد از ازدواج چارلز دوم با کاترین،شاهزاده پرتغالی که عاشق چای بود، چای و مراسم چای خوردن tea time به عنوان سنت جا افتاد. کاترین که بچه­‌دار نمی شد زنی افسرده بود اما چارلز بسیار به او علاقه مند بود. او دلزده از اهالی دربار می‌گفت:  
   " خوشبختی خریدنی نیست اما چای را می توان خرید، فرق زیادی هم نمی­کند."
 البته زن کم توقعی به حساب می­‌آمد که بعدها روی خوشی هم از درباریان ندید. اما همین بانوی کم توقع برای بریتانیا ثروتی عظیم از تجارت چای به ارمغان آورد که هم مایه قدرت بریتانیا تا صدها سال بعد از این شد و هم مایه ثروتی تمام نشدنی.
با حضور انگلستان در تجارت چای،کمپانی هند شرقی زرع و کشت آن را در ملک خودش(هندوستان) برپا کرد و هم قیمت آنرا که دوره­ای تنها نوشیدنی اشراف بود آنقدر ارزان کرد که هر کس هر کجای جهان می‌توانست از نوشیدن آن لذت ببرد. تجارت و سرمایه همراه سود و رونقش، فقط به صاحب کسب، منفعت نمی­رساند گاه طمع انسان جهانی را به آستانه رضایت می برد.
 با رونق و مصرف چای در اروپا، بریتانیا بازار مصرفش را در سفره ایرانیان هم گسترش داد. اعرابی که خود صاحب قهوه بودند به اندازه ایرانیان چایی‌خور نشدند. سرزمین ایران در طول تاریخ بر سر راه شرق به غرب دست رد به سینه هیچ مهاجم فرهنگی،تجاری و لشگری نزد؛ ملتی سر به راه که طی زمان کوتاهی، قهوه را شرابی سیاه، غلیط و مضر دانست و چایی‌خور شد. البته بعدتر با توجه و علاقه­ و شکست­‌هایش از غرب دوباره به پاس­داشت قهوه‌ رو آورد.
بعد از ورود چای به ایران و گسترش مصرف آن  چایی شیرین شده با شکر همراه با تریاک بر جان ایرنیان نشست و قهوه چنان فراموش شد که در قهوه‌خانه هم چایی سرو کردند. چای که از چین و هندوستان به اروپا منتقل می‌شد غیر از جنوب از شمال ایران هم گذر می‌کرد و روسها هم که از پول و آزار انگلستان بدش نمی‌آمد، بعد از ترکمن_چای، سماور و نعلبکی به ایران صادر کردند و چایی دشلمه را جا انداختند( نوشیدن چای به شکل روسی برخلاف انگلیسی نه با شکر که با قند پهلوست) ایرانیان البته به روش روسی هم  'نه' نگفتند و کنار آمدند به طوریکه در هر خانه ایرانی حضور سماور از نان شب واجب­‌تر شد و بعدها ایرانیان مدعی شدند که سماور هم مثل چای اختراع خودشان بود.

Comments

Be the first to add a comment