✳️هرمنوتیک یا علم تأویل
✍️دکتر محمود فتوحی:
❇️ هرمنوتیک یا علم تأویل، معنای نهایی را در متن (به ویژه متن ادبی) انکار می‌کند. از دید هرمنوتیک متن معنی واحد و یگانه‌ای ندارد، بلکه همواره در خواندن، تأویل خواننده، سازندۀ معناست. بر این اساس هرمنوتیک منکِر قطعیت معنی در اثر ادبی است.
ا.د. هیرش، فیلسوف آمریکایی که از نظریه‌پردازان هرمنوتیکِ جدید است، می‌گوید: « معنای متن، هرگز دقیقاً معیّن نیست.» رسیدن به قصد نویسنده امکان ندارد. فلسفۀ هرمنوتیک معنا را در کلمات و جملات نمی‌جوید؛ بلکه معتقد است معنی مربوط به آگاهی خواننده است.
در سخن عارفان مسلمان می‌بینیم که معتقدند، وقت و خیال و حال خواننده و مخاطب در فهمِ سخن دخیل است. به عبارت دیگر، معنیِ سخن به تناسبِ حال و مقام و خیال و آگاهی و کمال شنونده متغیّر است در نامه‌های عین القضات همدانی آمده است:
«جوانمردا، این شعرها را چون آینه دان، آخر دانی که آینه را صورتی نیست در خود، امّا هر که در او نگه کند، صورت خود تواند دید، همچنین می‌دان که شعر را در خود هیچ معنی نیست اما هرکسی از او آن تواند دید که نقدِ روزگارِ او بُوَد وکمالِ کار اوست. و اگر گویی که شعر را معنی آن است که قایلش خواست و دیگران معنی وضع می‌کنند از خود، این همچنان است که کسی گوید: صورتِ روی آینه صورتِ صیقل است که اوّل او نمود. و این معنی را تحقیق و غموضی است که اگر در شرح آن آویزم از مقصود بازمانم.»
◀️ بایزید بسطامی گفته‌ای دارد که ناظر بر تفاوت دریافتِ شنوندگان و اختلاف آن با نیّت گوینده است. می‌گوید: «سخنِ من بر اقتضای حال می‌آید، اما هرکس آن را چنان که اقتضای وقتِ خویش است ادراک می‌کند و سپس ادراک خود را به من منسوب می‌کند.»
◀️ مولانا جلال الدین بلخی نیز بر نقشِ خیال خواننده در دریافت و التذاذ شعر تأکید کرده است. در غزلی گوید:
شعرِ من نانِ مصر را ماند
شب بر او بگذرد نتانی خورد
آن زمانش بخور که تازه بُوَد
پیش از آنکه بر او نشیند گَرد
گرمسیرِ ضمیر جای وی است
می بمیرد در این جهان از بَرد
همچو ماهی دمی به خشک طپد
ساعتی دیگرش ببینی سرد
ور خوری بر خیالِ تازگیش
بس خیالات نقش باید کرد
آنچه نوشی خیال تو باشد
نَبُوَد گفتن کهن ای مرد
❇️ منبع:
نقد خیال (بررسی دیدگاه‌های نقدِ ادبی در سبک هندی) محمود فتوحی، نشر روزگار، ۱۳۷۹، ص: ۲۲ تا ۲۵
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « نقل معانی »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✍️دکتر محمود فتوحی:
❇️ هرمنوتیک یا علم تأویل، معنای نهایی را در متن (به ویژه متن ادبی) انکار می‌کند. از دید هرمنوتیک متن معنی واحد و یگانه‌ای ندارد، بلکه همواره در خواندن، تأویل خواننده، سازندۀ معناست. بر این اساس هرمنوتیک منکِر قطعیت معنی در اثر ادبی است.
ا.د. هیرش، فیلسوف آمریکایی که از نظریه‌پردازان هرمنوتیکِ جدید است، می‌گوید: « معنای متن، هرگز دقیقاً معیّن نیست.» رسیدن به قصد نویسنده امکان ندارد. فلسفۀ هرمنوتیک معنا را در کلمات و جملات نمی‌جوید؛ بلکه معتقد است معنی مربوط به آگاهی خواننده است.
در سخن عارفان مسلمان می‌بینیم که معتقدند، وقت و خیال و حال خواننده و مخاطب در فهمِ سخن دخیل است. به عبارت دیگر، معنیِ سخن به تناسبِ حال و مقام و خیال و آگاهی و کمال شنونده متغیّر است در نامه‌های عین القضات همدانی آمده است:
«جوانمردا، این شعرها را چون آینه دان، آخر دانی که آینه را صورتی نیست در خود، امّا هر که در او نگه کند، صورت خود تواند دید، همچنین می‌دان که شعر را در خود هیچ معنی نیست اما هرکسی از او آن تواند دید که نقدِ روزگارِ او بُوَد وکمالِ کار اوست. و اگر گویی که شعر را معنی آن است که قایلش خواست و دیگران معنی وضع می‌کنند از خود، این همچنان است که کسی گوید: صورتِ روی آینه صورتِ صیقل است که اوّل او نمود. و این معنی را تحقیق و غموضی است که اگر در شرح آن آویزم از مقصود بازمانم.»
◀️ بایزید بسطامی گفته‌ای دارد که ناظر بر تفاوت دریافتِ شنوندگان و اختلاف آن با نیّت گوینده است. می‌گوید: «سخنِ من بر اقتضای حال می‌آید، اما هرکس آن را چنان که اقتضای وقتِ خویش است ادراک می‌کند و سپس ادراک خود را به من منسوب می‌کند.»
◀️ مولانا جلال الدین بلخی نیز بر نقشِ خیال خواننده در دریافت و التذاذ شعر تأکید کرده است. در غزلی گوید:
شعرِ من نانِ مصر را ماند
شب بر او بگذرد نتانی خورد
آن زمانش بخور که تازه بُوَد
پیش از آنکه بر او نشیند گَرد
گرمسیرِ ضمیر جای وی است
می بمیرد در این جهان از بَرد
همچو ماهی دمی به خشک طپد
ساعتی دیگرش ببینی سرد
ور خوری بر خیالِ تازگیش
بس خیالات نقش باید کرد
آنچه نوشی خیال تو باشد
نَبُوَد گفتن کهن ای مرد
❇️ منبع:
نقد خیال (بررسی دیدگاه‌های نقدِ ادبی در سبک هندی) محمود فتوحی، نشر روزگار، ۱۳۷۹، ص: ۲۲ تا ۲۵
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « نقل معانی »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment