بازشناسی جایگاه امام غائب یکی از مهمترین ارکان تلاش‌های هانری کربن در پژوهش‌هایش در مورد الهیات شیعی و فلسفه ایرانی بود. نه صرفا من باب پژوهش آکادمیک متعارف بلکه از این جهت که این آموزه احتمالا برای کربن یکی از مهمترین سنگرهای ممکن برای پیشگیری و مبارزه با رژیم‌های توتالیتر بود.
سیاست در خوانش مسلط ما از کربن جایگاهی ندارد. عموما ما کربن را فیلسوفی غیرسیاسی و حتی ضدسیاسی می‌دانیم. اما به تعبیر استاذنا او احتمالا یکی از مهمترین فیلسوفان سیاسی قرن بیستم بود. کسی که در عمل و نظر تباهی و خشونت ایدئولوژی‌های مدرن و دولت‌های توتالیتر را لمس کرده بود.
او می‌دانست که نهیلیسم موجود در ایدئولوژی‌های مدرن و خطاهای فیلسوفان در توجیه رژیم‌های توتالیتر ممکن است چه فجایعی به وجود بیاورد. به همین دلیل به دنبال راهی بود تا بتواند از به قول خودش سکولارشدن الهیات و تجسد آموزه‌های الهیاتی به عنوان مبانی ایدئولوژی‌های مدرن جلوگیری کند.
او این راه رهایی‌بخش را در سهروردی و فلسفه ایرانی و الهیات شیعی یافت. جایی که به او امکان می‌داد تا با مجموعه‌ای از الهیات تنزیهی و فلسفی جلوی اجتماعی‌شدن الهیات، تجسد و کلیسا را بگیرد. آموزه غیبت و فیگور اما  غائب، به مثابه بازگفت جدید شوشیانت، یکی از بنیادهای تلاش فکری او بود.
جایی که به باور او ایمان به منجی زنده و در نتیجه اتصال دائمی با عالم خیال، امکان رستگاری فردی و خارج از کلیسا و به دور از آخرالزمان جمعی می‌توانست از هیولای دین اجتماعی‌شده و ایدئولوژیک شده و رژیم‌های سیاسی تام جلوگیری کند. اما با تمام موفقیت در پژوهش، در عمل شکست خورد.
او در یکی از آخرین هشدارهای خودش در کنفرانس بین‌اللملی فلسفه در پاییز ۵۵ در تهران به رابطه میان «الهیات تنزیهی» به عنوان پادزهر نهیلیسم پرداخت اما یکی دو سال بعد وقتی در بستر مرگ بود، حتی شاگردان او نیز فریفته یکی از ایدئولوژیک‌ترین و سیاسی‌ترین تلاش‌های معطوف به قدرت فقها شدند
اگر چه کربن در عمل شکست خورد اما آراء نظری و مسیری که در بازشناسی الهیات شیعی گشود همچنان مهمترین، و متاسفانه همچنان ناشناخته‌ترین، مسیر برای ما در جهت تامل مجدد در آموزه غیبت و جایگاه امام غائب به عنوان رکن رکین الهیات و الهیات سیاسی شیعی است.
چنانچه بتوانیم خارج از پروژه‌های ایدئولوژیکی مانند اصلاح دینی یا هر ایدئولوژی مدرن دیگر و همچنین در فاصله از قدرت سیاسی موجود الهیات شیعی و جایگاه آموزه غیبت و امام غائب و امام به معنای عام آن را بازسازی کنیم، احتمالا خواهیم توانست قدمی در جهت خروج از وضعیت انحطاط فعلی برداریم.

https://twitter.com/SEKoohzad/status/1761834097008050501

@Ellinne

Comments

Be the first to add a comment