بخشی از روایت غلامعلی فریور دربارۀ قانون اصلاحات ارضی

عیب مهم قانون اصلاحات ارضی به نظر بنده این بود که می‌آمد اراضی را تقسیم میکرد. به هر زارعی دو هکتار سه هکتار زمین می‌داد. زارعی که دو هکتار زمین داشته باشد دیگر دنبال اصلاح قنات نمی‌رود. مسئله مهم ما غیر از ناحیه گیلان، مسئله مهم آب است در زراعت. آب به وسیله قنات ایجاد می‌شود. این صحبت را من در همان جلسه اصلاحات کردم. شاه گفت: «آقا cooperative درست می‌کنیم که این کارها را بکند.» گفتم آقا ما 60 سال است تو این مملکت زندگی کردیم. Cooperative هم غیر از اینکه صنار سه شاهی پول همان زارع دوهکتاری بدبخت را بدزد کار دیگری نمی‌تواند بکند. زارعِ دوهکتارزمین‌دار، قادر به اصلاح قنات نیست. قنات هم اگر چند سال از آن گذشت، به کلی خراب می‌شود و از بین می‌رود. اصلاً دیگر آن قنات را باید متروکش دانست... به‌طوری خراب می‌شود که کاریش نمی‌توان کرد. آن رشته را دیگر باید ول کرد. زارع دوهکتاری، قنات‌آبادکن نیست. اشکال عمده کار ما این است. حتی گفتم ... شما به جای اینکه این مقدار پول بدهید به مالک و زمینش را بخرید و به زارع دوهکتاری بدهید، بیایید الان مقدمتاً یک مقداری راهنمایی‌اش بکنید برای زراعت؛ که فلان زمین برای این زراعت خوب است. یک مقداری کود شیمیایی به او بدهید. در رشت در بعضی املاک کود شیمیایی دادند و چندین برابر محصول برداشتند. از زمینی که یک‌تن‌ونیم برنج بر می‌داشت در هکتار، تا شش تن هم برداشتند. گفت: «پس چرا نمی‌کنند؟» گفتم الان نمی‌کنند برای اینکه زمین‌های رشت به اجاره است. به اجاره زارع. زارع نه عقلش می‌رسد یعنی نه می‌فهمد که باید از کود استفاده کند نه پولش را دارد که کود شیمیایی بخرد. بیایید این را در اختیارش بگذارید و بیمه‌اش بکنید که تو این یک‌ونیم تن را در هکتار خواهی داشت. خواهید دید عایدی مالک بالا می‌رود. عایدی مالک بالا رفت؛ مالیات به آن ببندید و از او بگیرید. عایدی زارعتان هم بالا می‌رود. نخیر، اصلاً حرف جای دیگری بود. آقا پروژه‌ای جلوی ایشان گذاشته بودند. من نمی‌گویم آمریکایی‌ها که این پروژه را داده بودند به شاه، سوءنیت داشتند. نه. بلد نبودند. شرایط ایران را نمی‌دانستند. اصلاً موضوع قنات یک موضوع تازه‌ای‌ست برای اروپایی و آمریکایی. قنات چه می‌فهمند چیست. خیلی از مهندسین آب، زراعت و فلاحت حتی مهندسین آکرونومیک قضیه قنات را نمی‌دانند. این سیستم را آمریکایی‌ها نمی‌دانستند. نمی‌گویم سوءنیت داشته‌اند. نتیجه‌اش از بین رفتن صد درصد تولید ایران بود.

رفرنس: مصاحبه غلامعلی فریور با پروژه تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد، نوار سوم

©@ruralwomenissues